yibir — Macnaha & Turjumaada

1

yibir¹: m.l Qof ka tirsan beesha loo yaqaano Yibro.

2

yibir²: m.dh Haweenay aad u hunguri xun.

waa la naqliyay ✓

m.l Qof ka tirsan beesha loo yaqaano Yibro.

waa la naqliyay ✓

m. n. Yibir (low caste Somali)

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) carasho iyo cadho abuur ah oo qofka leh si daran u madaxmarta. Intey saarsaaran tahay yibirtu waw samraa.

2

yibir-ka: (magac, lab, keli) nin wiil dhasha ama dhista laga siiyo neef ama hanti goysa; nin makaraanno uu gooyo samaanyo ku qaata. Yibirku ma dhintee xanfaley baa qaadata. Dh: caadaqaate.

waa la naqliyay ✓

1

cf: samaanyo, xamfaley; caadaqaate

2

de: Yibir (low caste Somali)

3

initial: y

4

lx: Yibir

5

pd: (-ka Pl: Yibro (/ha))

6

ps: n3-m

7

key: Yibir

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) wax aan waxba ahayn; tiro aan qiimo lahayn ilaa tiro kale dhanka midig laga raaciyo. Ibir haddaad tiro ku darto iyo haddaad dhufato waxba kuma biirsho haddaad ka jartana waxba ka ma dhimo. Dh: ober.

2

ibir: (tilmaame) weel madhan oo faaruq ah oo aan waxba ku jirin. Dh: nag, eber.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Dibir-ka) Dhul cag'adayg ah oo ciiddiisu dhooddi tahay; aan cadduun ahayn.

2

2. (Dibir-ta) Siyaalaha laysu legdo tu kamid ah; legdin; dibirrooti.

waa la naqliyay ✓

m.l Dhul ciid adag, dhano ah oo aan geedo badan lahayn; dhooddi.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-bro, m.l) Legdin dhulka si xoog leh laysugu dhufto. la-mid: dibirrooti¹.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. heavy soil

2

dibir [feminine] n. a fall in wrestling

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) hard ground, a solid surface of earth ~ gawaan

2

dibir -ta: (n) the act of putting someone down by wrestling

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) dhul dedibley ah oo daaqsin iyo daran iyo hawo kulul leh, qawyo badan oo biyaha iyo milixda hodan ku ahna wuu leeyahay. Li: suubaan.

waa la naqliyay ✓

m.l Cashuur dadka laga qaado sannadkiiba mar.

waa la naqliyay ✓

m.l Cashuur dadka laga qaado sannadkiiba mar.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) lacag ay dawladdu dadka uga qaaddo canshuur ahaan. Intaan gibir bixin miyaan geelayaga raacdo.

waa la naqliyay ✓

1

(Kibir-ka)

2

Qab iyo islaweyni foolxun.

waa la naqliyay ✓

1

kibir¹: m.l Qab iyo islaweyni.

2

kibir²: f.mg1 (-bray, -birtay; -bri) Qab iyo islaweyni muujin.

waa la naqliyay ✓

1

kibir¹: m.l Qab iyo islaweyni.

2

kibir²: f.mg1 (-bray, -birtay; -bri) Qab iyo islaweyni muujin. m.f.dh, kibrid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. pride, arrogance, conceit

2

kibir [inchoative] v. be arrogant, get conceited

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) overbearing pride; insolence (in sa lansi); arrogance (aar-ro gansi); conceit (kon siif)

2

kibir -kibray / kibirtay: (v) become arrogant or insolent

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, dhedig) isla weyni, dhaqan qofku isu arko inuu dadka ka mudan yahay ama ka sarreeyo. Kibirka waa lagu kufaa ee ragoow ha la ogaado.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-bdhay/-bray, -birtay; -bdhi) 1. Indho ka qarsoomid. 2. Ku l.: bidhaan hawd, jeex iyo wixi lamida ku qarsoomid.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-bdhay/-bray, -birtay; -bdhi) 1. Indho ka qarsoomid. 2. Ku l.: bidhaan hawd, jeex iyo wixi lamida ku qarsoomid. m.f.dh, libdhid.

waa la naqliyay ✓

v. vanish, disappear

waa la naqliyay ✓

-libray / libirtay: (v) vanish (yaanish); disappear (dis a piir)-, pass out of sight ~ libiq

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg libidh.

waa la naqliyay ✓

1

a: libidh

2

de: vanish, disappear

3

lx: libir

4

pd: (libray)

5

ps: v1=intr

6

key: libir

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg nibiri.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Sibir-ka) a) Dacar. b) Shammiinto.

2

2. (Sibir-ta) Lugta geela saanteeda iyo weelka saantaas laga sameeyo.

waa la naqliyay ✓

1

sibir¹: m.l 1. Xabag qaraar oo daawo ahaan loo isticmaalo. 2. Shamiinto. 3. Dhul-dhaca aqalka oo la kebisey.

2

sibir²: m.dh (-bro, m.l) 1. Lugta dambe ee geela boqonteeda. 2. Maraqsaarta geela.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Xabag qaraar oo daawo ahaan loo isticmaalo. 2. Shamiinto. 3. Dhul-dhaca aqalka oo la kebisey.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. very bitter resin used as a purgative medicine

2

sibir m. n. cement; mortar (for bricks)

3

sibir [feminine] n. tendon of camel's leg

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) cement (si-ment) ~ sibidh, shamiito, shamiinto

2

sibir -ka: (n) a drug used as laxative or medicine ~ burkaanti

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dacar; sibidh.

2

sibir-ka: (magac, lab, keli) shamiito; sibidh.

3

sibir-ta: (magac, dhedig, keli) lugaha danbe ee geela halka godan ee ay lugaha danbe ka laabmaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Yibid-da)

2

Yib cayaarid.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg yib².

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) bub ama yib ciyaarid. Nin yibidda ku xariif ah ayaa tartankeeda ka qayb gala. Dh: bubid.

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) xoolo biyo ka dhargay oo baad ay cunnan waayay. Dh: wabax.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) calool istaag dadka ku dhaca oo sindhadu sidii dabiiciga ahayd u iman weydo. Yibis baa ilmaha ku dhacay.

2

yibis -ka: (magac, lab, keli) cunto aan caano iyo dufan midna lahayn. Dh: yaamis, yaabis, qarax.

waa la naqliyay ✓

1

(Samaanya-ha)

2

(waayadii hore) xoolo wiilka dhasha laga bixiyo oo dad gaar ah (yibir, caadaqaate) la siiyo.

waa la naqliyay ✓

1

qaad¹: m.l 1. Mugga ay wax leeyihiin. 2. Awoodda qaadis ee wax leeyihiin. 3. la-mid: jaad¹(1). Laamo yaryar oo u xirxiran majimo iyo marduufyo laga soo guro geedo meelo kala duwan ka baxa la cuno inta ay jilcanyihiin oo lagu marqaamo. 4. la-mid: qaadid: magacyada lammaanan. Tusaale: “Dulqaadka”.

2

qaad²: f.g/mg1 (-day, -dday) 1. (f.g) Wax meel yiil meel kale geyn. 2. (f.g) Wax gudo leh in ku filan ku shubid. 3. (f. g) Wax meel yiil kor u hinjin. 4. (f.g) Ciil, ceeb iyo wixi lamida meel kala tegid. 5. (f. g) Hanti dhicid. 6. (f.g) Nafley cudur ku dhicid. 7. (f.g) Hees ku luuqayn. 8. Yibir cid habaarid. 9. (f.g) Hadal, arrin iyo wixi lamida carrab ku dhufasho. 10. (f.g) Jaad cunid. 11. (f.mg) Roob feerid. 12. Dabool ka q., dub ka q.: wax daahsoonaa sheegid.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh (Waayadii hore) xoolo wiilka dhasha laga bixiyo oo la siiyo dad gaar ah (yibir, caadaqaate).

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: yibir.

waa la naqliyay ✓

m.dh Yibir ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

qaad¹: m.l 1. Mugga ay wax leeyihiin. 2. Awoodda qaadis ee wax leeyihiin. 3. la-mid: jaad (1). Laamo yaryar oo u xirxiran majimo iyo marduufyo laga soo guro geedo meelo kala duwan ka baxa la cuno inta ay jilcanyihiin oo lagu marqaamo. 4. la-mid: qaadid: magacyada lammaanan. Tusaale: Dulqaadka.

2

qaad²: f.g/mg1 (-day, -dday) 1. (f.g) Wax meel yiil meel kale geyn. 2. (f.g) Wax gudo leh in ku filan ku shubid. 3. (f.g) Wax meel yiil kor u hinjin. 4. (f.g) Ciil, ceeb iyo wixi lamida meel kala tegid. 5. (f.g) Hanti dhicid. 6. (f.g) Nafley cudur ku dhicid. 7. (f.g) Hees ku luuqayn. 8. Yibir cid habaarid. 9. (f.g) Hadal, arrin iyo wixi lamida carrab ku dhufasho. 10. (f.g) Jaad cunid. 11. (f.mg) Roob feerid. 12. Dabool ka q., dub ka q.: wax daahsoonaa sheegid. m.f.dh, qaadid.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh (Waayadii hore) xoolo wiilka dhasha laga bixiyo oo la siiyo dad gaar ah (yibir, caadaqaate).

waa la naqliyay ✓

m. n. gift traditionally given to a member of the Yibir caste, in return for his blessing on a newborn child

waa la naqliyay ✓

f. n. magical word (used by the Yibir caste)

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg yibir

waa la naqliyay ✓

1

cf: xamfaley, Yibir

2

de: gift traditionally given to a member of the Yibir caste, in return for his blessing on a newborn child

3

initial: s

4

lx: samaanyo

5

pd: (/ha)

6

ps: n6-m

7

key: samaanyo

waa la naqliyay ✓

1

cf: samaanyo, Yibir

2

de: magical word (used by the Yibir caste)

3

initial: x

4

lx: xamfaley

5

pd: (-da)

6

ps: n0-f

7

key: xamfaley

waa la naqliyay ✓

n., xigaal, -ki, qolo, -adi, tol, -ki; the high castes, gob, -ki; the low castes, sab, -ti; the three low castes: tumaal, -ki, midgaan, ki, yibir, -ki.

waa la naqliyay ✓

n., nin wax fala, qariyan, -ki, qadaqaata or qaataqaata, -ihi, yibir, -ki.

waa la naqliyay ✓

1

(Birbir-ka)

2

If yar oo degdeg hadba u daarma haya oo u demaya; dhaldhalaal; bidhaan.

waa la naqliyay ✓

v. sparkle, twinkle, blink, flicker

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) dhaldhalaal ama iftiin isdabajoog ah. Birbirta tiriiggaa indhaha naga qaadday. Dh: bidhbidh.

waa la naqliyay ✓

1

de: sparkle, twinkle, blink, flicker

2

lx: birbir

3

pd: (birbiray)

4

ps: v1=

5

syn: bidhaan, big, bilig, walac

6

key: birbir

waa la naqliyay ✓

1

dibbir¹: m.l 1. Dibbiro calool. 2. Qof maal qabeen ah.

2

dibbir²: f.mg1 (-ray, -rtay) 1. Dabayl badan oo gudaheeda ku samaysantay awgeed fuurid (calool). 2. Cid aad u dhargid. 3. Qof cayil.

waa la naqliyay ✓

1

dibbir¹: m.l 1. Dibbiro calool. 2. Qof maal qabeen ah.

2

dibbir²: f.mg1 (-ray, -rtay) 1. Dabayl badan oo gudaheeda ku samaysantay awgeed fuurid (calool). 2. Cid aad u dhargid. 3. Qof cayil. m.f.dh, dibbirid.

waa la naqliyay ✓

1

v. be too full; swell up with gas (of one's stomach)

2

dibbir v. put on a great amount of weight

waa la naqliyay ✓

(fal) si dheregdhaaf ah wax u cun; caloosha kala bixi.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) eeg dibbiro.

waa la naqliyay ✓

1

(Dibjir-ka)

2

1. (qof, kd.) aan habeen wax cunin oo qaday ama laga seexday.

3

2. Qof aan xoogsan; hawllaawe; maxoogsade; meermeerti.

waa la naqliyay ✓

1

dibjir¹: m.l (-rro, m.dh) 1. Qof sabool ah oo aan hoy uu u hoydo lahayn. 2. Kuray geela ilaaliya.

2

dibjir²: f.mg1 (-ray, -rtay) Habeen dhan qadid.

waa la naqliyay ✓

1

dibjir¹: m.l (-rro, m.dh) 1. Qof sabool ah oo aan hoy uu u hoydo lahayn. 2. Kuray geela ilaaliya.

2

dibjir²: f.mg1 (-ray, -rtay) Habeen dhan qadid. m.f.dh, dibjirid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [compound] homeless ~ destitute person, bum; street people

2

dibjir v. stay out all night (person ~ animal); be homeless ~ destitute

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) 1. homeless (hoomlas) person; waif (weeyf) 2. poor (puur) ~ fakhri, sabool —dibjirnimo

2

dibjir -ay / tay: (v) spend a night without eating

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qof aan guri uu ku hoydo lahayn, noqo.

2

dibjir -ka: (magac, lab, keli) nin aan hoy iyo wax uu ku noolaado lahayn. Dh: gidaarjiif.

waa la naqliyay ✓

gibier, n.m. - ugaadha.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg iibxidh.

waa la naqliyay ✓

1

(Nibiri-ga)

2

Neberi.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: neberi.

waa la naqliyay ✓

m. n. whale

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) whale (weel)

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) xayawaan badda ku nool oo sida kalluunka u eg ahna xayawaanada dunida guudkeeda ku nool kan u weyn inta la ogyahay. Dh: xuud.

waa la naqliyay ✓

1

a: neberi

2

de: whale

3

lx: nibiri

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: nibiri

waa la naqliyay ✓

نون، حُوت

waa la naqliyay ✓

m.l Taako.

waa la naqliyay ✓

(fal) eeg yib.

waa la naqliyay ✓

1

(Bir-ta)

2

1. Macaadinta dhulka laga helo mid kamid ah: aad buu u adag yahay, qaabkii la doonona waa loo yeeli karaa waxtarkiisana lama koobi karo.

3

2. Daloolka yar oo gaashida madow oo isha ku yaal; wiilka isha.

waa la naqliyay ✓

1

bir¹: m.dh (-ro, m.l) 1. Macdanta dhulka laga qodo nooc ka mid ah, adag oo waxyaabo laga sameeyo oo danabka iyo kulkana si fiican u gudbiya. 2. B. isha: barta yar madow, oo wax lagu arko. 3. la-mid: birajuuraan.

2

bir²: m.dh (kiimika) Curiye kasta oo kiimikaad oo ah adke widhwidha, danabka iyo kulkana si fiican u gudbiya.

3

bir³: f.mg1 (-ray, -rtay) Wax sida iftiin bilig dhihid.

waa la naqliyay ✓

1

bir¹: m.dh (-ro, m.l) 1. Macdanta dhulka laga qodo nooc ka mid ah, adag oo waxyaabo laga sameeyo oo danabka iyo kulkana si fiican u gudbiya. 2. B. isha: barta yar madow, oo wax lagu arko. 3. la-mid: bir-ajuuraan.

2

bir²: m.dh (kiim.) Curiye kasta oo kiimikaad oo ah adke widhwidha, danabka iyo kulkana si fiican u gudbiya.

waa la naqliyay ✓

Metal

waa la naqliyay ✓

1

f. n. pupil of the eye

2

bir [feminine] n., [collective] iron; metal

waa la naqliyay ✓

1

ta: (n) [Pl. biro-biraha] metal (metal); steel (istiil); iron (aa-yan)

2

bir -ta: (n) iris of the eye; pupil (piyuu-pel)

waa la naqliyay ✓

1

Ferro

2

Iron

waa la naqliyay ✓

1

(fal) eeg bidh.

2

bir-ta: (magac, dhedig, keli) walax aad u adag oo aan dhayal lagu loodin karin oo macdan adag laga sameeyo. Bi'i waa jacaylow, boogaan la dhayinoo, cidi baanan karinoo, beerkiyo wadnaha iyo, bogga kaaga taalliyo, inuu yahay bir caashaqu, been baa u haystee. Dh: xadiid.

3

bir-ta: (magac, dhedig, keli) dalool yar oo ah barta madow ee isha ku yaal; isha weelkeeda. Dh: inan, idhan.

4

bir -ta: (magac, dhedig, keli) iftiin yar oo hal mar muuqda, degdegna u dema. Iftiin baa buulka bir ka yidhi deedna bakhtiyey. Dh: bilig, bidh.

5

bir -ta: (magac, dhedig, keli) orod degdeg ah oo dhakhso badan. Yartii halkan joogtay halmar unbay bir tiriye xaggay u kacday. Dh: bidh.

waa la naqliyay ✓

1

de: iron (the powder used as medicine)

2

lx: bir

3

pd: (-ta)

4

ps: n0-f-mass

5

key: bir

waa la naqliyay ✓

حديد

waa la naqliyay ✓

m.dh (-byo, m.l) (cilmiga naflayda) Mandheerta haweenka. la-mid: ebi¹.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-byo, m.l) (cilmiga naflayda) Mandheerta haweenka.

waa la naqliyay ✓

1

(Yib-ta)

2

Cayaar shan iyo labaatan hogood leh oo labo qof afar iyo labatan dhagax oo kala midabaysan ku cayaaraan (qofkiiba 12); bub.

waa la naqliyay ✓

1

yib¹: m.dh Cayaar fadhiga lagu dheelo, shan iyo labaatan hogood leh, si afar gees ah dhulka loogu calaamadiyo, oo ay dheelaan laba qof oo kiiba yeesho laba iyo toban dhagax oo isku midab ah, waxaana loo cayaaraa habka daamada loo dheelo.

2

yib²: f.g1 (-bay, -btay) Yib cayaarid.

waa la naqliyay ✓

m.dh Cayaar fadhiga lagu dheelo, shan iyo labaatan hogood leh, si afar gees ah dhulka loogu calaamadiyo, oo ay dheelaan laba qof oo kiiba yeesho laba iyo toban dhagax oo isku midab ah, waxaana loo cayaaraa habka daamada loo dheelo.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. game (similar to checkers)

2

yib: v. play a game of yib

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ciyaarta bubka ciyaar.

2

yib: (ereydhawaaq) dameeraha lagu yidhaa oo la macna ah cab. Dameerta yib dheh biyah ha cabtee.

3

yib -ta: (magac, dhedig, keli) ciyaar shan iyo labaatan barood leh oo labo qof ay afar iyo labaatan dhagax oo kala midabaysan ay min 12 dhagax ku ciyaaraan waxay la jaad tahay shaxda. Dh: bub.

waa la naqliyay ✓

m.l Wax yar oo adag oo ku go'an ibta neefka guran.

waa la naqliyay ✓

1

(Biir-ta)

2

Gaas ur gaar ah oo waabaayaysan leh oo lagu dhinto; neecaw ur jaadkaas ah leh oo lagu biiroodo oo meelaha qaarkood, sida ceelasha gudohooda ka samaysanta.

waa la naqliyay ✓

1

biir¹: m.l Nooc khamriga ka mid ah oo aan alkolo badan lahayn.

2

biir²: m.dh 1. Neef sun ah oo ur gaar ah leh oo ceelasha aan muddo laga cabin marmar yeeshaan. 2. Wax aad u khamiiray. 3. Caano aad u dhanaan.

3

biir³: f.mg1 (-ray, -rtay) 1. Wax intay ahaayeen ka badasho. 2. Ku b.: wax tiradooda kordhin. 3. Ku b.: cid ka mid noqosho.

waa la naqliyay ✓

1

biir¹: m.l Nooc khamriga ka mid ah oo aan alkolo badan lahayn.

2

biir²: m.dh 1. Neef sun ah oo ur gaar ah leh oo ceelasha aan muddo laga cabin marmar yeeshaan. 2. Wax aad u khamiiray. 3. Caano aad u dhanaan.

3

biir³: f.mg1 (-ray, -rtay) 1. Wax intay ahaayeen ka badasho. 2. Ku b.: wax tiradooda kordhin. 3. Ku b.: cid ka mid noqosho. m.f.dh, biirid.

waa la naqliyay ✓