yibil — Macnaha & Turjumaada

(tilmaame) xoolo biyo ka dhargay oo baad ay cunnan waayay. Dh: wabax.

waa la naqliyay ✓

1

v., simple past tense: it [masc.] was (located / situated) there

2

yiil: v., relative form, , simple past tense: that it [masc.] was there

3

yiil: v., subject case, simple past tense: it was ... that / who was there

waa la naqliyay ✓

-yiilay / tiilay: (v)) situated (si-tuweeytid); located (lo-keeytid), used with masculine nouns. Ex: xaggee yiil? Where it is situated?

waa la naqliyay ✓

Atmosphere

waa la naqliyay ✓

1

1. (Gibil-ka) a) Oogada nafleyda dubkeeda; jirka dadka. b) Wixii ballaaran oo wax isku gudba oo qarsha; hir. c) Culays oogadu iska dareento; habbiso.

2

2. (Gibi-sha) Marka awrka rarka la wada saaro, sarta lagu dedo; lammo.

waa la naqliyay ✓

1

gibil¹: m.l Haragga ama maqaarka sare ee dadka iyo xoolaha.

2

gibil²: m.l (jooloji) Atomosfeer: hawada ku gedfan dhulka oo badanaa isugu jirta neefo ay ka mid yihiin ogsajiin (21%), Naytrojiin (78%), kaarboon dhayogsayd (0.03%), Argon (0.94%), Helium iyo neefo kale oo ku yar gibilka (0.01%) marka ay hawadu qallalantahay, iyo uumi-biyood xaddegiisu doorsoomo.

3

gibil³: m.dh (-llo, m.dh) Saan korka laga saaro awrka marka rarka loo dhammeeyo; lammo.

waa la naqliyay ✓

1

gibil¹: m.l Haragga ama maqaarka sare ee dadka iyo xoolaha.

2

gibil²: m.l (jool.) Atomosfeer: hawada ku gedfan dhulka oo badanaa isugu jirta neefo ay ka mid yihiin ogsajiin (21%), Naytrojiin (78%), kaarboon dhayogsayd (0.03%), Argon (0.94%), Helium iyo neefo kale oo ku yar gibilka (0.01%) marka ay hawadu qallalantahay, iyo uumi-biyood xaddegiisu doorsoomo.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [collective] skin, complexion

2

gibil [feminine] n. mat covering a loaded camel's back

waa la naqliyay ✓

1

(fal) gibisha ku hagoog; rarka awrka saaran saanta dusha kaga ded. Dh: lammo.

2

gibil-ka: (magac, lab, keli) dubka sare ee dadka. Raggaa lagu gataatacahayee gibil madoobaadey.

3

gibil-ka: (magac, lab, keli) halbeeg cadaadis oo leh lakabyo haweed isdul saaran oo ku gadaaman meel oo ka kooban celcelis 78% naytarojiin 21% ogsajiin, 1% argon iyo xaddi aad u yar oo kaarboon-laba'ogsajiinle, niyon, hiilyam, kareybton iyo sanon.

4

gibil-sha: (magac, dhedig, keli) saan geel oo aqalka dhinaca lagaga xidho marka awrka la rarana dusha rarka oo dhan lagaga hagoogo. Dh: dedmo, lammo, hagoog.

waa la naqliyay ✓

1

(Yibal-ka)

2

Caws waayidda xoolaha (iyagoo biyo cabbey).

waa la naqliyay ✓

m.l Darxumo ka muuqata xoolo caato ah marka ay biyo cabbaan ee ay baad waayaan.

waa la naqliyay ✓

m. n. lack of grass (for livestock)

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) gaajada xoolaha ku dhacda kolka ay soo cabban. Xooluhu yibal bay ku xeroodeen. Dh: wabax.

waa la naqliyay ✓

1

de: lack of grass (for livestock)

2

initial: y

3

lx: yibal

4

pd: (-ka)

5

ps: n2-m

6

key: yibal

waa la naqliyay ✓

1

(Yibid-da)

2

Yib cayaarid.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg yib².

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) bub ama yib ciyaarid. Nin yibidda ku xariif ah ayaa tartankeeda ka qayb gala. Dh: bubid.

waa la naqliyay ✓

1

yibir¹: m.l Qof ka tirsan beesha loo yaqaano Yibro.

2

yibir²: m.dh Haweenay aad u hunguri xun.

waa la naqliyay ✓

m.l Qof ka tirsan beesha loo yaqaano Yibro.

waa la naqliyay ✓

m. n. Yibir (low caste Somali)

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) carasho iyo cadho abuur ah oo qofka leh si daran u madaxmarta. Intey saarsaaran tahay yibirtu waw samraa.

2

yibir-ka: (magac, lab, keli) nin wiil dhasha ama dhista laga siiyo neef ama hanti goysa; nin makaraanno uu gooyo samaanyo ku qaata. Yibirku ma dhintee xanfaley baa qaadata. Dh: caadaqaate.

waa la naqliyay ✓

1

cf: samaanyo, xamfaley; caadaqaate

2

de: Yibir (low caste Somali)

3

initial: y

4

lx: Yibir

5

pd: (-ka Pl: Yibro (/ha))

6

ps: n3-m

7

key: Yibir

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) calool istaag dadka ku dhaca oo sindhadu sidii dabiiciga ahayd u iman weydo. Yibis baa ilmaha ku dhacay.

2

yibis -ka: (magac, lab, keli) cunto aan caano iyo dufan midna lahayn. Dh: yaamis, yaabis, qarax.

waa la naqliyay ✓

1

(Bilbil-ka)

2

1. Biyo ama wax la mid ah oo meel sida roobka loogu firfirdhiyo; rushays.

waa la naqliyay ✓

1

bilbil¹: m.l 1. Firdhinta biyo iyo wixi lamida sida dhibcaha roobka meel loogu firdhiyo. 2. Nin gabdhaha taataabta. 3. la-mid: bilbilid.

2

bilbil²: f.g1 (-ilay, -ishay) 1. Biyo iyo wixi lamida meel sida dhibcaha roobka ugu furdhin. 2. Gabar taabasho.

waa la naqliyay ✓

1

bilbil¹: m.l 1. Firdhinta biyo iyo wixi lamida sida dhibcaha roobka meel loogu firdhiyo. 2. Nin gabdhaha taataabta.

2

bilbil²: f.g1 (-ilay, -ishay) 1. Biyo iyo wixi lamida meel sida dhibcaha roobka ugu furdhin. 2. Gabar taabasho. m.f.dh, bilbilid.

waa la naqliyay ✓

v. spray

waa la naqliyay ✓

-ay / bilbishay: (v) sprinkle (is-prin-kal); spray (ispareey) with water

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ku biyo sida roobka oo kale ugu daadi oo ku firdhi. Dh: rush, biifi.

2

bilbil-ka: (magac, lab, keli) biyo meel lagu firdhiyo. Bilbil yar ku samee hadhuudhka. Dh: biif, rushays. bilbil -ka: (magac, lab, keli) noole labo qalbac ah oo ku nool badda gunteeda, luulku dhexdiisa ka baxo lagana gurto. Bilbil badda gunteeda lagama waayo.

waa la naqliyay ✓

1

de: spray

2

lx: bilbil

3

pd: (bilbilay)

4

ps: v1=

5

key: bilbil

waa la naqliyay ✓

رَشَّاشَة

waa la naqliyay ✓

Miiq yar

waa la naqliyay ✓

m. n. flesh, blood, kinship

waa la naqliyay ✓

-sha: (magac, dhedig, keli) xubinta taranka ee xoolaha.

waa la naqliyay ✓

s.m. foori dheer.

waa la naqliyay ✓

name-m promoter; beautifier; spite-healer. Cf: Xinbilo

waa la naqliyay ✓

(fal) eeg yib.

waa la naqliyay ✓

1

(Bi-sha)

2

1. Dayaxa waaxdiisa hore ama danbe oo uu u ekaado qaanso afafka u dhuuban oo dhexda u weyn; dayuxu markuu dhasho ama sii dhammaana hayo.

3

2. Soddonka maalmood oo u dhexeeya dhalashada iyo dibbadka dayaxa; 12ka qaybood oo sanada, middood; afar toddobaad.

waa la naqliyay ✓

1

bil¹: m.dh (-lo, m.l) 1. Laba iyo tobanka qaybood ee sanadka middood oo ah sagaal iyo labaatan ama soddon beri. 2. Marka dayaxu aanu dhammays ahayn. 3. Calaamad qaab dayax billow ah u eg oo xoolaha lagu sunto. 4. Bisha cas: urur caalami ah, oo dalal islaanku maalgeliyaan oo u qeybsan daryeelka ama samafalka dadka oo ay astaan u tahay dayax billaw ah oo cas.

2

bil²: f.g1 (bilay, bishay) 1. Wax kor u qaadid iyadoo madaxa laga sara mariyo. 2. Wax, wax qurxoon ka dhigid.

waa la naqliyay ✓

1

bil¹: m.dh (-lo, m.l) 1. Laba iyo tobanka qaybood ee sanadka middood oo ah sagaal iyo labaatan ama soddon beri. 2. Marka dayaxu aanu dhammays ahayn. 3. Calaamad qaab dayax billow ah u eg oo xoolaha lagu sunto. 4. Bisha cas: urur caalami ah, oo dalal islaanku maalgeliyaan oo u qeybsan daryeelka ama samafalka dadka oo ay astaan u tahay dayax billaw ah oo cas.

2

bil²: f.g1 (bilay, bishay) 1. Wax kor u qaadid iyadoo madaxa laga sara mariyo. 2. Wax, wax qurxoon ka dhigid. m.f.dh, bilid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. moon; month

2

bil v. promote; beautify; improve

waa la naqliyay ✓

1

-bisha: (n) [Plural bilood] 1. month (manth) 2. moon (muun) ~ dayax

2

bil -ay/bishay: (v) 1. pamper a child playfully. 2. decorate (dheka reeyt); praise (pareeyz) · qurxi ama ammaan

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax kala daadsan ama kala fidhidhsan isku du oo hagaaji.

2

bil: (fal) wax qurxi oo suubbi. Bil naftaada oo bilicda u biiri.

3

bil: (fal) kor u qaad oo halka u sarreysa gee. War oodda bil! Dh: bidh.

4

bil-sha: (magac, dhedig, keli) dayaxu marka uu dhasho ama dhammaanayo qaabka uu yahay, iftiinkiisuna yar yahay. Bishii bilatayeey bil khayr.

5

bil-sha: (magac, dhedig, keli) astaan qaansada u eg oo erey, weedh ama hadal qoran, belowga iyo dhammaadka lagaga xidho, oo hadalka intiisa ka xidha. Bil xidhan bay ku jiraan. Wa: bilo.

6

bil-sha: (magac, dhedig, keli) labo iyo toban ka qaybood ee sanadka middood, afar toddobaad iyo labo maalmood, sida badan soddonka maalmood. Bil baannu gunnada ku qaadannaa.

waa la naqliyay ✓

قَمَرِ، شَهْرٍ

waa la naqliyay ✓

m.dh (-byo, m.l) (cilmiga naflayda) Mandheerta haweenka. la-mid: ebi¹.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-byo, m.l) (cilmiga naflayda) Mandheerta haweenka.

waa la naqliyay ✓

1

(Iil-ka)

2

1. Godka xabaasha dhinaciisa hoose oo inta la barbarqodo qofka dhintay la gesho.

3

2. Meel leexsan.

waa la naqliyay ✓

1

iil¹: m.l (-lal, m.l) Meesha yar oo godka xabaasha dhinaceeda hoose ku taal oo qofka dhintay la dhigo.

2

iil²: f.g1 (iilay, iishay) Wax inyar weecin.

waa la naqliyay ✓

1

iil¹: m.l (-lal, m.l) Meesha yar oo godka xabaasha dhinaceeda hoose ku taal oo qofka dhintay la dhigo.

2

iil²: f.g1 (iilay, iishay) Wax inyar weecin. m.f.dh, iilid.

waa la naqliyay ✓

1

v. turn aside; lean

2

iil: m. n. side-chamber of the grave, where the corpse is placed

3

iil: v., sg., simple past tense: I was (at ~ in a place)

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) grave (gareeyvf, especially where the corpse is placed

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, kel) meel cidhifkeed. Dh: baal, dhinac, barbar, gees.

2

iil-ka: (magac, lab, keli) godka xabaasha dhinaca hoose laga jeexo ee meydka la dhigo ama lagu dhababo, Dh: luxud.

waa la naqliyay ✓

1

(Yib-ta)

2

Cayaar shan iyo labaatan hogood leh oo labo qof afar iyo labatan dhagax oo kala midabaysan ku cayaaraan (qofkiiba 12); bub.

waa la naqliyay ✓

1

yib¹: m.dh Cayaar fadhiga lagu dheelo, shan iyo labaatan hogood leh, si afar gees ah dhulka loogu calaamadiyo, oo ay dheelaan laba qof oo kiiba yeesho laba iyo toban dhagax oo isku midab ah, waxaana loo cayaaraa habka daamada loo dheelo.

2

yib²: f.g1 (-bay, -btay) Yib cayaarid.

waa la naqliyay ✓

m.dh Cayaar fadhiga lagu dheelo, shan iyo labaatan hogood leh, si afar gees ah dhulka loogu calaamadiyo, oo ay dheelaan laba qof oo kiiba yeesho laba iyo toban dhagax oo isku midab ah, waxaana loo cayaaraa habka daamada loo dheelo.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. game (similar to checkers)

2

yib: v. play a game of yib

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ciyaarta bubka ciyaar.

2

yib: (ereydhawaaq) dameeraha lagu yidhaa oo la macna ah cab. Dameerta yib dheh biyah ha cabtee.

3

yib -ta: (magac, dhedig, keli) ciyaar shan iyo labaatan barood leh oo labo qof ay afar iyo labaatan dhagax oo kala midabaysan ay min 12 dhagax ku ciyaaraan waxay la jaad tahay shaxda. Dh: bub.

waa la naqliyay ✓

1

biil¹: m.l Kharash maalmeedka ama bileed; masaruuf.

2

biil²: f.g1 (-iilay, -iishay) Kharash maalmeed cid bixin; masaruufid.

waa la naqliyay ✓

1

biil¹: m.l Kharash maalmeedka ama bileed; masaruuf.

2

biil²: f.g1 (-iilay, -iishay) Kharash maalmeed cid bixin; masaruufid. m.f.dh, biilid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. maintenace money for daily expenses

2

biil v. give someone money for daily expenses, maintain

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) maintenance (meyn-ta- nansi); as of a family, with the necessities of life; support (sa-poort) ~ masaariif.

2

biil -ay/shay: (v) provide for or maintain, by supplying with money or necessities

waa la naqliyay ✓

1

(fal) masruuf sii. Bahda weyn iyo bahda yar isku si u biil. Dh: quudi, biili.

2

biil-ka: (magac, lab, keli) nafaqo ama quud siin. Dh: masruuf.

waa la naqliyay ✓

1

(Ciil-ka)

2

Wax xun oo lays yeelay, kulka iyo ka xumaanshada iyo ka aargudasho doonidda, qofka wax loo dhimay ku abuuranta; umal; caro; dhirif: xanaaq.

waa la naqliyay ✓

1

ciil¹: m.l Dareen uurkutaallo leh oo ku dhasha qof marka lagu sameeyo wax uusan raalli ka ahayn. la-mid: ciifo.

2

ciil²: f.g1 (-iilay, -iishay) Dareen uurkutaallo leh cid ku beerid.

waa la naqliyay ✓

1

ciil¹: m.l Dareen uurkutaallo leh oo ku dhasha qof marka lagu sameeyo wax uusan raalli ka ahayn. la-mid: ciifo.

2

ciil²: f.g1 (-iilay, -iishay) Dareen uurkutaallo leh cid ku beerid. m.f.dh, ciilid.

waa la naqliyay ✓

1

v. disturb, make someone anxious, anger, embitter

2

ciil m. n. grief, anger, resentment, grudge

3

ciil v. shrink, fall, diminish

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) anger (ang ger); rage (reeyj) ~ xanaaq. —Syn: fury, ire, wrath, resentment, indignation

waa la naqliyay ✓

1

Risentimento

2

Resentment

waa la naqliyay ✓

1

(fal) dhib oo caloolxumo ku reeb; ciil iyo tiiraanyo ku reeb. Wiilka maxaa loo ciilay?

2

ciil: (fal) hoos u dhac, aad u shiiq; sii baaba'a; ciir.

3

ciil -ka: (magac, lab, keli) dareen cadho iyo xumaan ah oo ka dhasha dulmi jawaab loo waayay; xumaan qofka wax loo dhimay ku abuuranta. Dh: umal, caloolxumo.

waa la naqliyay ✓

غَيْظَ، غَضَبٍ

waa la naqliyay ✓

1

(Dibi-ga)

2

Neef lo' ah oo lab.

waa la naqliyay ✓

m.l (dibi/-iyo, m.dh) Labka lo'da.

waa la naqliyay ✓

m.l (dibi/-iyo, m.dh) Labka lo'da.

waa la naqliyay ✓

m. n. bull, ox; oxen

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) bull (buul); ox (okis)

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) lo'da ka labka ah. Ninkii seexduu sicii dibi dhalay.

waa la naqliyay ✓

1

cf: lo'; Opp: sac

2

de: bull, ox; [pl] oxen

3

lx: dibi

4

pd: (-ga Pl: dibi (da))

5

ps: n5-m, n2a-m

6

key: dibi

waa la naqliyay ✓

قبيلة

waa la naqliyay ✓

1

(Dii-sha)

2

Xirrib; tab; dhagar; xeelad.

waa la naqliyay ✓

1

diil¹: m.dh (-lo, m.l) Dhabbo; jid.

2

diil²: f.g1 (-iilay, -iishay) Wax ciid, neef iyo wixi lamida ka buuxin.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. long animal track ~ path

2

diil [feminine] n. stripe, line

3

diil [feminine] n. cunning, trickery

waa la naqliyay ✓

-sha: (magac, dhedig, keli) farsamo iyo xeelad cid kale lagaga badin karo. Diil hayaa wax diida. Dh: xirrib, il; tab.

waa la naqliyay ✓

m.l Midab cad oo geela iyo farduhu yeeshaan.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) geed, soo bax oo biqil.

2

fiil-ka: (magac, lab, keli) baarka yar ee aadka u qoyan ee geeduhu bixiyaan kolka roobku ku da'o. Dh: magool, fiile, filo.

3

fiil-ka: (magac, lab, keli) midab geel oo caddaan ah; waxa la yidhaahdaa geela fiilka ahi adkaysi ma laha.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Hiil-ka) Labo qof oo la kala godobsado oo mid, af ama addin wax laga taro, si uu kan kale uga adkaado; hiillo; danaano.

2

2. (Hii-sha) a) Digo ama saalo badan oo xeryaha ariga ku ururta. b) Geed yar oo xoolaha cuna caanohooda xaraar ka dhiga.

waa la naqliyay ✓

1

hiil¹: m.l Taageero la siiyo laba qof ama ka badan oo wax isku haysta midkood. la-mid: hiillo.

2

hiil²: f.mg1 (-lay; -iishay) la-mid: hiili.

waa la naqliyay ✓

m.dh Digo xoolaad oo uruurtay.

waa la naqliyay ✓

m.l Taageero la siiyo laba qof ama ka badan oo wax isku haysta midkood. la-mid: hiillo.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., (mass n.): sheep ~ goat dung

2

hiil m. n. support, partisanship, siding with one's friends ~ relatives

waa la naqliyay ✓

(Hil) N Vernonia cinerascens Sch.Bip. Compositae.

waa la naqliyay ✓

1

-hiisha: (n) dung (dhang); manure (manuur) ~ digo

2

hiil -ka: (n) partiality; partisanship to a person or faction; favoritism ~ hiillo

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) labo dhinac oo dagaalamaya, garabsiin iyo tageero dhinac lala garab joogsado. Hiil iyo hoo ba waad iga helaysaa. Dh: gurmad, hiillo, danaaano.

2

hiil-sha: (magac, dhedig, keli) digo ama saalo badan oo xeryaha adhiga ku ururta. Dh: digo, gujuf.

3

hiil-sha: (magac, dhedig, keli) geedgaab xooluhu. ay daaqaan oo caanahooda khadhaadheeya.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) wax aan waxba ahayn; tiro aan qiimo lahayn ilaa tiro kale dhanka midig laga raaciyo. Ibir haddaad tiro ku darto iyo haddaad dhufato waxba kuma biirsho haddaad ka jartana waxba ka ma dhimo. Dh: ober.

2

ibir: (tilmaame) weel madhan oo faaruq ah oo aan waxba ku jirin. Dh: nag, eber.

waa la naqliyay ✓

/aybis/ (n) shimbir weyn oo laga helo meelaha biyo galeenka ah iyo cimilada kulul.

waa la naqliyay ✓

Aan wax ka maqnayn; dhan; giddi; ebyoon; kur-.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-dlaa, -dlayd) Wax aan wax ka maqneyn ahaansho.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-dlaa, -dlayd) Wax aan wax ka maqneyn ahaansho. m.f.dh, idlaan.

waa la naqliyay ✓

pr. n., [feminine] Idil

waa la naqliyay ✓

num., [adjective] all, complete, whole, entire

waa la naqliyay ✓

name-fall, complete, whole, entire. cf: Dhammo

waa la naqliyay ✓