Macnaha iyo Turjumaadda | erey•ga

-da: (magac, dhedig, keli) wax yaryar oo inta caadiga ah ka yar ahaan. Daafida yaryarideeda ayaa loo yidhaa ninkii dalag waayay daafi buu daadiyaa uu guraa. Dh: yaryaraan.

waa la naqliyay ✓

1

(Yaryar-ka)

2

1. Dad aan waaweyneyn; dhallaan; carruur.

3

2. Aan waaweyneyn; dhuudhuuban.

waa la naqliyay ✓

adj., pl. small (ones), bits; children

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) kids (ki-dhis); children (jiil-dareen) ~ carruur

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) aan waaweynayn ah. Alaabta yaryar xagga hore dhig. Li: waaweyn.

2

yaryar-ka: (magacwadareed) inta yaryar een waaweynayn. Yaryarka caanaha u lisa intaanay seexan. Li: waaweyn.

waa la naqliyay ✓

1

de: small (ones), bits; children

2

initial: y

3

lx: yaryar

4

pd: (Sg: yar)

5

ps: adj-m-pl

6

key: yaryar

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) qurjad xumi. Dh: sinyari, lafyari, jidhyari, saryari.

waa la naqliyay ✓

1

(Yaryara-da)

2

Jaad cawska xooluhu daaqaan ka mid ah.

waa la naqliyay ✓

m.dh Jaad cawska xooluhu daaqaan ka mid ah.

waa la naqliyay ✓

f. n. grass species

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) jaad tigaadda xooluhu daaqaan ka mid ah.

2

yaryaro -da: (magac, dhedig, keli) nooc ka mid ah shimbiraha yaryar oo cawlcawlan. Hadhuudhkaa yaryarada ka celi. Dh: xurguf, wedkeedcuna.

waa la naqliyay ✓

1

de: grass sp.

2

initial: y

3

lx: yaryaro

4

pd: (/da)

5

ps: n6-f

6

key: yaryaro

waa la naqliyay ✓

1

(Buulalla-da)

2

1. Degmada iyo godadka quraanyada.

3

2. Cudur haragga ku dhaca oo nabarro yaryari ka soo yaacaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Caara-da)

2

1. Cayayaan siddeed lugood leh: waxay samaysataa debin shabag ah (saabcaaro, xuubcaaro) oo bahallada yaryari ugu dhacaan.

3

2. Cuncun oogada laga dareemo oo barar iyo xajiin leh; cadanyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Daf-ka)

2

Qalabka muusikada mid kamid ah oo ka samaysan qori koobaaban oo haragwaxar la jilciyey ku rogan yahay serjigana dawanno yaryari kaga jiraan ama ka lulliishaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhuur-ta)

2

Geed dheeraada oo weligi cagaar ah oo badanaa ka baxa dhulka dhanada ah ama badaha u dhow ama bacadka ah; laamihiisa caleemo kama baxaan ee waxay yeeshaan faraq timo cagaaran u eg iyo iniino kulkulacsan oo kurtumo yaryari ku xardhan yihiin.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhuux-a)

2

1. (oogada nafleyda) sooh baruurta u eg oo xididdo yaryari ku dhafan yihiin oo lafaha dheerdheer ku dhexjira.

3

2. Lafta geedaha.

4

3. Togga calooshiisa biyuhu maraan.

waa la naqliyay ✓

1

(Iliindi-da)

2

1. Dhar gaar ah oo Benaaddir laga sameeyo.

3

2. (iliindi) waddooyin bahallo yaryari sameeyaan (quraanyo, jirac) oo buulallooyinka isu haya.

waa la naqliyay ✓

m.l (daawo) Cudur dadka ku dhaca oo oogada nabarro badan oo yaryari ka soo yaacaan qandhana leh.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Cayayaan siddeed lugood leh, samaysta dabin shabaq ah oo bahallada yaryari ugu dhacaan. 2. Cuncun oogada laga dareemo oo barar leh; cadanyo; xajiin.

waa la naqliyay ✓

1

dhuux¹: m.l 1. Sooh baruurta u eg oo xididdo yaryari ku safanyihiin oo lafaha dheerdheer ku dhex jira oogada nafley. 2. Lafta geedaha walax yar oo jilicsan oo ku dhex jira. 3. Togga calooshiisa biyuhu maraan.

2

dhuux²: m.l (cilmiga naflayda) Nudo jilicsan oo ku yaallo moqorka dhexe iyo meelaha bannaan ee gudaha lafta. Markay dhashaan iyo markay yaryihiin xayawaanku dhuuxa lafahooda oo dhami waxa uu sameeyaa unugyada dhiigga.

3

dhuux³: f.g1 (-xay, -xday) 1. Laf, dhuux kala bixid. 2. Hadal ama arrin aad u fahmid.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Dhar gaar ah oo Banaadir laga sameeyo. 2. Waddooyin bahallaha yaryari sida quraanyada, jiraca iyo wixi lamida ay sameeyaan. la-mid: aliindi.

waa la naqliyay ✓

1

meere¹: m.l (-rayaal, m.l/dh) Xiddigo qaboobey oo dhulal noqday oo qorraxda la socda oo ku wareega oo iftiinka ka qaata midkood; meereyaashu (sayaariin) waa sagaal. Dusaa, (cuddaar), Waxaraxir ama Xiddigta Waabberi (sahra), Dhulkeenna, Farraarre (mariikh), Cirjeex ama Cirjiir (mushtar), Raage (saxal), Uraano, Netuun, Buluto.

2

meere²: m.l (-rayaal, m.l/dh) (c.fal.) Mid ka mid ah walxaha qiyaas ahaan goobada ah, oo gaadhaya dhowr boqol, kuwaas oo ku meeraysta qorraxda oo mara tub qorraxeedyo loo yaqaan tubo. Waxa jira sagaal meere oo waaweyn, uu ku jiro dhulku, oo in door ah ka weyn kuwa oo hadhay, iyo meereyaal yaryar oo badan ama meere yareyaal. Meereyaasha dhulka ka weyni waa: Nebtuun, Yuraanas, Jaateen iyo Jubitar, kuwa ka yaryarina waa: Feenus, Maaris, Meerkuri iyo Buluuto. Feenus iyo Meerkuri ayaa qorraxda uga dhow dhulka kuwa soo hadhay ay ka sii fogyihiin. Buluuto, oo la helay 1930, ayaa ugu fog qorraxda, marka laga reebo qorraxda iyo xiddigaha, sida dayaxa meerayaasha kale waxay ku faan noqodka qorraxda.

waa la naqliyay ✓

m.l (daaw.) Cudur dadka ku dhaca oo oogada nabarro badan oo yaryari ka soo yaacaan qandhana leh.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Cayayaan siddeed lugood leh, samaysta dabin shabaq ah oo bahallada yaryari ugu dhacaan. 2. Cuncun oogada laga dareemo oo barar leh; cadanyo; xajiin.

waa la naqliyay ✓

1

dhuux¹: m.l 1. Sooh baruurta u eg oo xididdo yaryari ku safanyihiin oo lafaha dheerdheer ku dhex jira oogada nafley. 2. Lafta geedaha walax yar oo jilicsan oo ku dhex jira. 3. Togga calooshiisa biyuhu maraan.

2

dhuux²: m.l (cilmiga naflayda) Nudo jilicsan oo ku yaallo moqorka dhexe iyo meelaha bannaan ee gudaha lafta. Markay dhashaan iyo markay yaryihiin xayawaanku dhuuxa lafahooda oo dhami waxa uu sameeyaa unugyada dhiigga.

3

dhuux³: f.g1 (-xay, -xday) 1. Laf, dhuux kala bixid. 2. Hadal ama arrin aad u fahmid. m.f.dh, dhuuxid.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Dhar gaar ah oo Banaadir laga sameeyo. 2. Waddooyin bahallaha yaryari sida quraanyada, jiraca iyo wixi lamida ay sameeyaan. la-mid: aliindi.

waa la naqliyay ✓

1

meere¹: m.l (-rayaal, m.l/dh) Xiddigo qaboobey oo dhulal noqday oo qorraxda la socda oo ku wareega oo iftiinka ka qaata midkood; meereyaashu (sayaariin) waa sagaal. Dusaa, (cuddaar), Waxaraxir ama Xiddigta Waabberi (sahra), Dhulkeenna, Farraarre (mariikh), Cirjeex ama Cirjiir (mushtar), Raage (saxal), Uraano, Netuun, Buluto.

2

meere²: m.l (-rayaal, m.l/dh) (c.fal.) Mid ka mid ah walxaha qiyaas ahaan goobada ah, oo gaadhaya dhowr boqol, kuwaas oo ku meeraysta qorraxda oo mara tub qorraxeedyo loo yaqaan tubo. Waxa jira sagaal meere oo waaweyn, uu ku jiro dhulku, oo in door ah ka weyn kuwa oo hadhay, iyo meereyaal yaryar oo badan ama meere yareyaal. Meereyaasha dhulka ka weyni waa: Nebtuun, Yuraanas, Jaateen iyo Jubitar, kuwa ka yaryarina waa: Feenus, Maaris, Meerkuri iyo Buluuto. Feenus iyo Meerkuri ayaa qorraxda uga dhow dhulka kuwa soo hadhay ay ka sii fogyihiin. Buluuto, oo la helay 1930, ayaa ugu fog qorraxda, marka laga reebo qorraxda iyo xiddigaha, sida dayaxa meerayaasha kale waxay ku faan noqodka qorraxda.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) xilli ay baddu kacsan tahay oo doonyaha iyo huudhiyada yaryari aanay mari karin. Xilliga badxirka maraakiibtaa la raacaa. Dh: badxidh. Li: badfuran.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) godka ay qudhaantu degto. Buullalada qudhaanjada innaga fogeeya. Dh: buulqudhaanjo.

2

buullalo -da: (magac, dhedig, keli) cudur maqaarka ku dhaca oo nabarro ka soo baxaan. Buullalo nimay haysaa miyuu gogol seexdaa waa sidaan ahaye?

3

buullalo -da: (magac, dhedig, keli) cudur dadka ku dhaca oo finan yaryari ay oogada ay ka soo dareeraan.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) dabool ama labo dabool oo isku aabbudhan oo ay xayawaanka badda ee yaryari ku jiraan. Dh: aleel, dhulman.

2

dhulmad -da: (magac, dhedig, keli) dhagax ballaadhan oo liidliid leh. Dulmad dariiqa yaallaan ku turunturrooday.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) orod facle ah oo ay xoolaha yaryari ordaan, samayn. Dh: durdurin, boodboodid, ordid, ciyaarid, rabbaasid.

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: farayaraan.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-reeyay, -raysay) Yaryar ka dhigid; jarjarid; dhuudhuubid.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-reeyay, -raysay) Yaryar ka dhigid; jarjarid; dhuudhuubid. m.f.dh, yaryarayn.

waa la naqliyay ✓

v. chop up into little bits

waa la naqliyay ✓

-yey / yaryareysay: (v) cut or chop up into little pieces

waa la naqliyay ✓

(fal) wax yaryar ka dhig; inyar inyar ka dhig. Hilibka yaryaree. Dh: yaryaray.

waa la naqliyay ✓

1

de: chop up into little bits

2

initial: y

3

lx: yaryaree

4

pd: (yaryareeyey)

5

ps: v2b=

6

key: yaryaree

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -iday, -isay) Xoolo cabbay oo la rabo in la rakaadiyo caws geyn.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -iday, -isay) Xoolo cabbay oo la rabo in la rakaadiyo caws geyn. m.f.dh, ararin.

waa la naqliyay ✓

(fal) miyiri oo si tartiib ah u qabo.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) tol iyo qaraabo yaraan. Ninkan madluunka ah, waxa loo cadaadinayaa abyari. Dh: tolyari.

waa la naqliyay ✓

m.dh Wadiiqo yar oo u dhexeysa laba dhisme, laba beerood, ama laba xero iyo wixi lamida.

waa la naqliyay ✓

m.dh Wadiiqo yar oo u dhexeysa laba dhisme, laba beerood, ama laba xero iyo wixi lamida.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Barar u yeelid (meel jirka ka mid ah). 2. Caano dhay ah, kuwa fadhi ah ku darid.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Barar u yeelid (meel jirka ka mid ah). 2. Caano dhay ah, kuwa fadhi ah ku darid. m.f.dh, bararin.

waa la naqliyay ✓

(fal) wax bararsan ka dhig; xanuuni oo barar u yeel. Shawdh ku barari.

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) qof qurjad xun. Dh: sinyar, lafyar, jidhyar, saryar.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) la-mid: cararee.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Neef xoola ah nafaqo uu ku dararo siin.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Neef xoola ah nafaqo uu ku dararo siin. m.f.dh, dararin.

waa la naqliyay ✓

v. cause (an animal) to produce more milk

waa la naqliyay ✓

(fal) neef irmaan, caano badi.

waa la naqliyay ✓

1

de: cause (an animal) to produce more milk (by grazing it well)

2

lx: darari

3

pd: (darariyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: darari

waa la naqliyay ✓

m.l.kh Nooc jaadka ka mid ah oo Harar ka baxa.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh Nooc jaadka ka mid ah oo Harar ka baxa.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Cid baraare siin (Eebbe).

waa la naqliyay ✓

1

(Barari) S Cissus aphylla Chiov. Vitaceae.

2

S Cissus quinquagularis Chiov. Vitaceae.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) qaadka soo baxaaya ee cusub, ee curdanka ah. Baraari weeye qaadku. Dh: fiil. Li: gahayr, garraad.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) dadka tuugtuug; hadba qof bari oo isu mar in badan. Barbari dadka bal inay wax ku siiyaan.

2

barbari: (fal) (is ~) is barbari, dhinac isu badi. Isbarbari yaan lagu jiidhine.

3

barbari -da: (magac, dhedig, keli) geedgaab kulul, khudradda ka mid ah, lagu geedeeyo cuntada, leh iniinyo yaryar oo afka ku guba. Barbare ninkii beerta bay gubtaa. Dh: qaji, basbaas.

waa la naqliyay ✓

m.dh Awood la'aanta nafley, raashiin in ay wax badan ka cunto. la-mid: ciryaran.

waa la naqliyay ✓

m.dh Awood la'aanta nafley, raashiin in ay wax badan ka cunto.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) eeg ciryaraan.

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: da'yaraan.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) ahaanta noole aan in badan soo jirin ama aan muddo dheer soo noolayn. Dh: da'rooni.

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: danyaraan.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) saboolnimo iyo hantiyari.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) eeg facyaraan.

waa la naqliyay ✓

1

(Faryara-da)

2

Faraha dadka tan ugu yar.

waa la naqliyay ✓

m.dh Gacmaha iyo lugaha farahooda midda ugu yar.

waa la naqliyay ✓

m.dh Gacmaha iyo lugaha farahooda midda ugu yar.

waa la naqliyay ✓

f. n., [compound] little finger, pinkie ~ pinky

waa la naqliyay ✓

-faryarada: (n) little finger (lital fingar)

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) faraha dadka tan ugu yar. Faryaro faadumaa lagu kabaa.

waa la naqliyay ✓

1

de: little finger, pinkie ~ pinky Counted as the first finger by Somalis

2

lx: faryaro

3

pd: (/da)

4

ps: n6-f-cmp

5

key: faryaro

waa la naqliyay ✓

f.mg2 (-iyay, -isay) Qof suuxay ahaansho. Tusaale: “Far garaarisa baa laga waayay”.

waa la naqliyay ✓

f.mg2 (-iyay, -isay) Qof suuxay ahaansho. Tusaale: Far garaarisa baa laga waayay. m.f.dh, garaarin.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Cid, cid kale gar ka dhexeysa kala doodid.

waa la naqliyay ✓

v. judge someone fairly ~ equitably; give someone his due

waa la naqliyay ✓

1

de: judge s.o. fairly ~ equitably; give s.o. his due

2

lx: garmari

3

pd: (garmariyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: garmari

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax badin. 2. Xowli kordhin.

waa la naqliyay ✓

(fal) baabuur iyo wax la mid ah, xawli ku kaxee. Karaari gaadhiga oo kadarta ka saar. Dh: taraari.

waa la naqliyay ✓

v. keep on cooking ~ boiling; repeatedly cook ~ boil something

waa la naqliyay ✓

-yey/say: (v) make or cause to boil

waa la naqliyay ✓

1

de: keep on cooking ~ boiling; repeatedly cook ~ boil s.t.

2

lx: karkari

3

pd: (karkariyey)

4

ps: v2a=pl

5

key: karkari

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) mid weyd ah oo dhuuban ahaan. Dh: weydsani, miliilsani.

waa la naqliyay ✓

(Marari) N Clerodendrum mycricoides (Hochst) Vatke. Verbenaceae.

waa la naqliyay ✓

v. rub, wipe, clean; keep passing something over

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) rub (raab); spread (ispareedh); apply (apalaay); wipe (waayp); put on ~ ku rugid, ku tirtirid, ku masax

waa la naqliyay ✓

1

(fal) gacan, dawo, burrush iyo wixii la mid ah meel dul dhig oo saray iyo hoos ugu jiijiid adoo aayar u wada inyarna ku cadaadinaya. Dh: duugduug.

2

marmari: (fal) cid socsocodsii oo dhawr jeer kolba dhinac ka keen. Dh: socsocodsii.

waa la naqliyay ✓

1

de: rub, wipe, clean; keep passing s.t. over

2

lx: marmari

3

pd: (marmariyey)

4

ps: v2a=pl

5

key: marmari

waa la naqliyay ✓

(fal) caleen ka dhergi. Dibiga qaraari ha kaa fadhiistee.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Ka q.: cid cabsi gelin. la-mid: qarqarsii.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) la-mid: tarrari.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qarxi oo kala dillaaci. Dh: dillaaci, jeex.

2

qarrari: (fal) wax la asturayo ama sheeko la dul marmarayo kashif oo runta caddee.

waa la naqliyay ✓

(fal) meel godan oo dhulka ah kusii daa si uu isku rogrogo ama u taraaro. Dh: giraangiri.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Wax af dillaac u yeelid. la-mid: qarrari.

waa la naqliyay ✓

v. shatter, split, tear (away)

waa la naqliyay ✓

1

de: shatter, split, tear (away)

2

initial: t

3

lx: tarrari

4

pd: (tarrariyey)

5

ps: v2a=tr

6

key: tarrari

waa la naqliyay ✓