yaahuu

-da: (n) dice (dhaays)

-ga: (magac, lab, keli) ciyaar lagu dheelo laf yar oo siddeed gees ah oo dhinacyadeeda siman ay mid walba tiro dhibco ahi ku taal. Dh: laandhuu.

m.l.u Nooc ka mid ah dhagxaanta qaaliga ah oo dhawr midab oo kala duwan u sii kala baxa.

m.l.u Nooc ka mid ah dhagxaanta qaaliga ah oo dhawr midab oo kala duwan u sii kala baxa.

-ka: (magac, lab, keli) dhagax qaali ah oo jaadad badan leh.

(Yaaquut-ka)

Dhagxanta qaaliga ah mid ka mid ah oo almaaska maahee inta kale ugu adag, oo dhawr jaad oo kala midabyo duwan u sii kala baxa.

m. n., [collective] ruby

-ka: (magac, lab, keli) eeg yaaqud

de: ruby Alt sp: yaaquud

initial: y

lx: yaaquut

pd: (-ka)

ps: n2-m-col

key: yaaquut

-ka: (magac, lab, keli) oohin uu calaacal iyo yadaadun weheliyo. Yaayuul nin rag ah looga roon.

(fal) baadi magan baafi oo kolba qof weydii. Baadida maqan ceelasha ka yaahi. Dh: yaboohi, baadidoon.

pron., neg., opt. form: may he not!, don't let him ...!

de: may he not!, don't let him ...! With negative optative

initial: y

lx: yaanu

ps: pro-neg-opt

xe: Dont let him drink alcohol!

xv: yuu ~ yuusan

key: yaanu

-ga: (magac, lab, keli) garaad.

name-m dry-skinned

-ta: (magac, dhedig, keli) baadi magan kolba meel ka baafin. Yaahin baan geelan ku soo helay. Dh: yaboohin, yaahis, baadidoon.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg yaahin.

-ga: (magac, lab, keli) yaahsasho; yaahsad.

(fal) baadi kaa maqan raadso oo kolba cid weydiiso. Yaahso hashaada. Dh: baafiso.

yaannu: question word, vl. pron. who ... us [excl.]?; whom ... we?

yaannu: pron., neg., opt. form: may we not!, so long as we [excl.] don't!

-ta: (magac, dhedig, keli) ku niyadsamaanta mustaqbalka; wanaag iyo rajo la fisho. Dh: rajo.

-da: (magac, dhedig, keli) xanuun tacab, xummad iyo casiraad leh oo ay keento bakteeriya ka dhalata biyo iyo cunto aan nadiif ahayn. Ninkii Sahal daahfuud ayaa ku dhacay. Dh: tayfood.

m.dh (-ro, m.l) Mukulaal, dummad.

m.dh (-ro, m.l) Mukulaal, dummad.

f. n. cat

-ta: (n) cat (kaat); kitten (ki-ten); pussycat (puusi-kaat) ~ mukulaal, bisad, durmad

-ta: (magac, dhedig. keli) xawayaan dabjoog ah oo jirka cunta. Dh: bisad, dumad dinnad, basho, yaanyuuro, durruf.

de: cat

initial: y

lx: yaanyuur

pd: (/ta)

ps: n2-f

syn: bisad, dummad, mukulaal {C & S}

key: yaanyuur

-ka: (magac, lab, keli) xilli aad u adag oo dhibaato iyo rafaad badan. Dh: dhib.

-ka: (magac, lab, keli) fadhi inta cidhbaha lagu fadhiisto gadhkana jilbaba la saaro oo darxumo ka muuqato. Yaxaduud xun ayuu u fadhiyaa. Dh: kambadhuud, yoxoob, yuurar, kuudud.

m.dh Waqti hore oo aad u fog.

-da: (magac, dhedig, keli) illaa xilli aad u fog. Nimanyahaw hammiga geeli waa aamanuu hora e. Dh: aamanuun, aaman.

(Aashuun-ka)

Weel biyaha lagu shubto oo laga sameeyey dhoobo; malbo; jalxad; shaanbi; ballaas.

m.l (-uummo/-uunno, m.dh) Weel tebedda u eg, dhoobo ka samaysan oo biyaha lagu shubto. la-mid: ashuun.

m.l (-uummo/-uunno, m.dh) Weel tebedda u eg, dhoobo ka samaysan oo biyaha lagu shubto. la-mid: ashuun.

m. n. water-jar made of clay; jug

-ka: (n) a large, often rounded, water vessel of earthenware ~ ashuun, jalxad

-ta: (magac, dhedig, keli) weel weyn oo dhoobo laga sameeyo oo biyaha lagu shubto. Dh: ashuun, jalxad, malbo, shaanbi, ballaas, mardabaan.

bw: sp: ashuun ~ ashun

de: water-jar made of clay; jug

lx: aashuun

pd: (-ka)

ps: n2-m

syn: jalxad

key: aashuun

vl. pron. we [excl.],

(n) we would

a: baannu

de: we [excl] + [FOCUS] = ayaa + annu

lx: ayaannu

ps: focus + vpro

key: ayaannu

(Baabuur-ka)

1. Gaadiid badanaaba afar garangarood leh oo ku socda qalab dhaqaajiya (motoor) oo gudaha ugu jira; dadka iyo alaabada buu qaadaa; gaari.

2. Qalab jiko oo inta dab lagu kor shido, wixii wax lagu karsana hayo, la kor saaro; girgire, birjiko; marakab.

m.l (-rro, m.dh) Gaadiid dhuleed matoor leh oo dadka iyo xamuulkaba qaada.

m.l (-rro, m.dh) Gaadiid dhuleed matoor leh oo dadka iyo xamuulkaba qaada; gaari.

m. n. car, automobile, truck

baabuur m. n. tin cooking stove, steamer

-ka: (n) car (kaar); auto (oo tow), automobile (ooto moobiil); vehicle (viikal); truck (taraak) gaari, fatuurad

-ka: (magac, lab, keli) gaadiid ku socda afar walxood ama in ka badan oo ka samaysan bir iyo cinjir neef lagu afuufay kuna shaqeeyaa shidaal. Dh: gaadhi, gaari, tamaamuul.

baabuur: -ka: (magac, lab, keli) qalab jikada loo adeegsado. Dhagax si farshaxannimo loo qoray ama ka samaysan ama walax bir ah oo inta dhuxul lagu shido wax lagu dul kariyo. Distida baabuurka dul saar oo xeraadka innoo kari. Dh: birjiko, girgire, marakab, burjiko.

(Baaruud-da)

Habaas qarxada oo xabbadda gudaheeda ku jira oo kolkii leebka (qarxiyaha) buntukhu ku dhaco, qaraxda oo gumuca rida.

m.dh (-do, m.l) Budo maaddo qaraxda ah, fuuqa xabbadda ku jira oo gumuca ridda.

m.dh (-do, m.l) Budo maaddo qaraxda ah, fuuqa xabbadda ku jira oo gumuca ridda.

f. n., (mass n.): gunpowder, pulver

nickname-m gunpowder; pulver. Lit: warmonger

-da: (n) gunpowder (gan powdhar)

magac loo baxsho wiil la filayo inuu noqdo dagaalyahan ama mid diirdiirran oo firfircoon.

-da: (magac, dhedig, keli) walax qaraxda oo olol bixisa. Waxa loo adeegsadaa oo lagu dhex guraa rasaasta, bambooyinka iyo miinooyinka qarxa. Baarka baarkiisow, baaruudda ololka dheer low, hoy beeryarow 'e' dheh. Haaruudda qaraxdiyo bambaa laygu bilbilaaye.

bw: Arabic

de: gunpowder, pulver

lx: baaruud

pd: (-da)

ps: n0-f-mass

key: baaruud

-ka: (magac, lab, keli) caws la bah ah cawsqurunka oo rarada laga sameeyo xooluhuna daaqaan. Waaryaa badhiwayne, baaxuurow ba'aw, bilicdaa ma leedahay. Dh: badhiwayne.

baaxuur -ka: (magac, lab, keli) qof karti iyo awood badan oo arrin iyo aqoon ba leh. Dh: carceer.

baaxuur -ka: (magac, lab, keli) daayeerka kiisa coofaadhka ah ee gaboobay. Dh: daaxuur.

(Cashuur-ta)

Canshuur.

cashuur¹: m.l la-mid: canshuur¹.

cashuur²: f.g1 (-ray, -rtay) la-mid: canshuur².

m.l la-mid: canshuur¹.

v. tax

cashuur [feminine] n. tax, duty

nickname; name-m tax, customs duty

-ta: (n) tax (taakis); duty (dhuuti), customs (kas-tamis) ~ canshuur

cashuur -ay / tay: (v) place a tax on income, property, or goods ~ canshuur

(fal) ka qaad lacag ama xoolo ku waajibay oo ay dawladdu dadkeega iyo hantidooda saartay. Dh: canshuur.

cashuur -ta: (magac, dhedig, keli) lacagta ay dawladdu ka qaaddo hantida dadweynaha ee qaranka lagu maamulo. Dh: canshuur.

name-m beloved; David; Prophet in the holy Qur'an

nickname; name-f peacock

-ka: (n) peacock (pii-kak)

-ka: (magac, lab, keli) shinbir aad u qurux badan oo leh baalal badan oo sida jeegaanta u kala baxa, midabyadeedana leh. Daa'uus la moodyeey qurux, dumar baad u sidataa.

-ka: (magac, lab, keli) barxadda ay leeyihiin goobaha dad badani wax ku bartaan, sida dugsiyada iyo wixii la mid ah oo dadka goobta oo dhan la isugu keeno intii safsaf loo joojiyo. Ardadu waxay taagan yihiin daabuurka.

(Daacuun-ka)

Cudur la is qaadsiiyo oo isku kol dad badan ku dhaca ama dhul ballaaran ku baaha; (daacuun-caloolo, dabaxaw; koleera, tiifo, ...).

daacuun¹: m.l Cudur calooleed aad halis u ah, dhaqso u faafa oo leh shuban badan oo biyo ah. la-mid: daacuun-calooleed, daacuuncaloolo.

daacuun²: m.l (daawo) Cudur muddo gaaban oo la is qaadsiiyo oo ku dhaca xiidmaha waxaana keena baktiiriyada “vibrio cholerae”. Astaamaha: matag badan, shuban biyha bariiska u eg, jirka oo biyuhu ka dhammaadaan; cudurka waxaa laga qaadaa cunto ama biyo aan nadiif ahayn oo u gaadhay saxaro qof qaba cudurkaas.

daacuun¹: m.l Cudur calooleed aad halis u ah, dhaqso u faafa oo leh shuban badan oo biyo ah. la-mid: daacuuncalooleed, daacuuncaloolo.

daacuun²: m.l (daaw.) Cudur muddo gaaban oo la is qaadsiiyo oo ku dhaca xiidmaha waxaana keena baktiiriyada 'vibrio cholerae'. Astaamaha: matag badan, shuban biyha bariiska u eg, jirka oo biyuhu ka dhammaadaan; cudurka waxaa laga qaadaa cunto ama biyo aan nadiif ahayn oo u gaadhay saxaro qof qaba cudurkaas.

m. n. cholera

-ka: (n) cholera (kalora) ~ daacuun-caloolo

-ka: (magac, lab, keli) cudur keena shuban. xoog leh oo degdeg qofku u nafbaxo, ka dib fuuqbax ku dhaca ruux. Daacuun baa ka dillaacay tuullada. Dh: daacuuncalooleed, koleera, dabbaxaw.

a: daacuuncaloolo (/ha ~ /da) [n-m/f]

bw: Arabic

de: cholera

lx: daacuun

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: daacuun

-ka: (magac, lab, keli) qax meel dheer loo daaduumo oo loo hayaamo. Dh: dalandool.

-ka: (magac, lab, keli) arrin qarsoonayd oo la soo bandhigayo. Daahfur buu ku sameeyay buugii uu qorayay. Dh: bandhig.

daahfur-ka: (magac, lab, keli) wax qarsoonaa, oo cilmibaadhis lagu ogaaday.

(Daaxuur-ka)

Daayeer weyn oo lab.

m.l (-rro, m.dh) Daayeer lab oo aad u weyn.

m.l (-rro, m.dh) Daayeer lab oo aad u weyn.

m. n. adult male monkey

-ka: (magac, lab, keli) daayeerka lab ee wayn. Daaxuur ayaan dilay. Dh: coomir, coofaadh.

cf: daayeer

de: adult male monkey

lx: daaxuur

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: daaxuur

nickname-m a short, chubby person

magac loo baxsho wiil gaaban oo buuran.

-ka: (magac, lab, keli) qof doqoniimo kibir ku wada jirto. Dh: kibraanni.

-ga: (magac, lab, keli) qof baagamuuddo ah; qof aan shaqo haynin.

m.l la-mid: feynuus.

m. n. lantern, lamp, light