xul — Macnaha & Turjumaada

1

xul¹: m.l 1. Wax badan kuwa laga soo xushtay. 2. la-mid: xulid.

2

xul²: f.g1 (xulay, xushay) 1. Tiro wax kale oo la nooc ah fiicnaan uga doorid. 2. Wax, wax kale ka dhex baarid.

3

3. Kayn iyo wixi lamida dhex marid.

waa la naqliyay ✓

1

xul¹: m.l Wax badan kuwa laga soo xushtay.

2

xul²: f.g1 (xulay, xushay) 1. Tiro wax kale oo la nooc ah fiicnaan uga doorid. 2. Wax, wax kale ka dhex baarid. 3. Kayn iyo wixi lamida dhex marid. m.f.dh, xulid.

waa la naqliyay ✓

v. choose, select, pick out

waa la naqliyay ✓

-ay / xushay: (v) select (se-lekt); pick (pik); single out

waa la naqliyay ✓

1

(fal) dhex mushaax oo gudaha u gal. Beerta dhex xul oo aalo nooga soo gur. Dh: jibaax.

2

xul: (fal) inta u wanaagsan ka soo dhex dooro. Ardayda fiicfiican ee fasalka ii soo xul. Dh: madh, naqee.

3

xul: (fal) tog ama laag kor u raac. Laagta xul oo laaska sare ka soo dhaami.

4

xul-ka: (magac, lab, keli) koox isboorti ah oo ka soo dhex baxda is reebreeb una sharraxan ka qayb galka ciyaaro heerkoodu sarreeyo.

5

xul -ka: (magac, lab, keli) wax la soo xulay inta u wanaagsan ee ugu haldoorsan. Rag xul ah ayaa shirkadda maamula. Dh: haldoor.

waa la naqliyay ✓

1

de: choose, select, pick out

2

initial: x

3

lx: xul

4

pd: (xulay)

5

ps: v1=tr

6

key: xul

waa la naqliyay ✓

1

(Dhiig-ga)

2

Wax biyabbiyo ah oo guduudan oo wadnaha, halbowleyaasha iyo xididdada dadka iyo nafley kaloo badan dhex qulqula oo doc kasta u xula, oo la'aanti aan oogadu noolaateen.

waa la naqliyay ✓

1

(Dikaan-ka)

2

Dhaqdhaqaaq yar oo isdabajoog ah sida kan dhiigga xididdada xula haya ama meel malaxi ku jirto.

waa la naqliyay ✓

1

1. (in door ah, kd.) weyn, fiican, badan, roon.

2

2. (Door-ka) Kan dad badan ama wax kale lagala baxo oo ugu wanaagsan; xulanti; baxsi.

3

3. (-) Kaalin.

waa la naqliyay ✓

1

(Doorasha-da)

2

Dad ama waxyaalo badan ama arrimo kale, kan ama kuwa ugu fiican oo u doorroon kala bixid; ka togasho; ka xulasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Gaadasha-da)

2

Doorasho; xulasho; togasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Gabay-ga)

2

Tixo la tirsho oo ka kooban ereyo iyo xuruuf qiyaasan oo tirsan oo xaraf ku dhisan; wuxuu lee yahay tixo is wada dherer le'eg iyo ereyo xulanti ah oo midba la gesho meel uu ku habboon yahay; qaarkood waxay lee yihiin dhawaaqyo iyo yeer isu eg'eg oo tixaha xubno looga dhigo oo lagu dhex googgooyo si ay u yeeshaan luuq iyo dhicitaan laysla hela hayo, muusikana ku dhafan tahay, oo dhabaqa iyo deelqaafka ka ilaaliya. Gabaygu, sida maansada xubneheeda kale (geeraar, jiifto, kd.), wuxuu ka hadlaa wax kastoo qofka laabtiisa ku soo dhaca, wuxuuna lee yahay saamays daran oo kan hadalka kale ka xoog weyn; waa laga luuqiyaa.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Gelin-ka) a) Maalinta ama habeenka, kala bar oo bar; labada gelin oo maalintu waa: 6:00-12:00 iyo 12:00-18:00; labada habeenkuna waa 18:00-24:00 iyo 24:00-6:00. b) Galmo; kal; gaaf; jil.

2

2. (Gelin-ta) Wax dhexdi ama gudihi, wax kale gaarsiin, ku ridid, dhigid, xuluulin.

waa la naqliyay ✓

1

(Guulaama-da)

2

1. Daruuro waaweyn oo uuro leh oo is dhex xula haya.

3

2. Wax kasta oo guulaameeya sida qiiqa, daadka, xiiska badda.

waa la naqliyay ✓

1

(Hula-ha)

2

Cudur xun oo qanjirrada ku dhaca oo oogada xula.

waa la naqliyay ✓

1

(Huluu-sha)

2

Meel jiq ah ama iyadoo la taagan yahay aan la mari karin, oo isgaabin ama gurguurad keliya lagu maro; xuluul.

waa la naqliyay ✓

1

(Huluulasho-da)

2

Is gaabin ama gurguurad meel huluul ah ku marid; xuluulasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Maaxid-da)

2

Tallaabid; gudbid; xulid; mushaaxid.

waa la naqliyay ✓

1

(Madhaafaan-ka)

2

1. Heerka wax waliba lee yihiin oo ayaan dhaafi karin.

3

2. Wax walba kan ugu wanaagsan; door; xulanti.

waa la naqliyay ✓

1

(Naqaysad-ka)

2

1. Naq yeelasho.

3

2. Xulasho, doorasho, togasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Soocanti-da)

2

Inta gaar loo soocay; xulanti; xul.

waa la naqliyay ✓

1

(Togasha-da)

2

Doorasho; soocasho; xulasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Togaya-da)

2

Tan laga togto oo ugu wanaagsan; door; xulanti.

waa la naqliyay ✓

1

(Xulanti-da)

2

Wax badan kuwa laga soo xulay oo ugu wanaagsan; soocanti; baxsi; (ama xul).

waa la naqliyay ✓

1

(Xulasha-da)

2

Wax badan, kuwa ugu wanaagsan kala bixbixid; soocasho; doorasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Xulbad-da)

2

Nagaar caws ah oo mirihiisa la cuno ama sanuunadda iyo wixii la mid ah, lagu gedeeyo.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) geed cawsaad ka baxa meelaha dooxyada ee rista kuna balaadha dhulka xididkiisu na meel walba ku dhego. Dh: xadhigo.

waa la naqliyay ✓

Magdaxa garbihiisa maroorsani mayda ku maran yihiin ee ka tirsan kan magdaxyada ugu yar oo lagu duleeliyo duleellada laga dul bixinayo looxa adag ee qarada weyn.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax fiicnaan ay leeyihiin ku soocasho. 2. Wax, wax ka baarasho.

waa la naqliyay ✓

f.g3 (xushay, xulatay) Wax badan kuwa ugu wanaagsan kala bixid.

waa la naqliyay ✓

f.g3 (xushay, xulatay) Wax badan kuwa ugu wanaagsan kala bixid. m.f.dh, xulasho.

waa la naqliyay ✓

v. choose, select

waa la naqliyay ✓

-xushay / xulatay: (v) choose (juus); select (se-lekt); pick (pik) ~ dooro

waa la naqliyay ✓

(fal) naqayso oo wax badan ka dhex dooro. Dh: dooro.

waa la naqliyay ✓

1

bw: dooro, naqayso, togo, xulo

2

de: choose, select

3

initial: x

4

lx: xulo

5

nt: xulasho (/da) [vn-f]

6

pd: (xushay)

7

ps: v3b=

8

key: xulo

waa la naqliyay ✓

1

(U-sha)

2

1. Xidid ama laan dhuuban oo geed laga gooyo oo loo qaato xarrago ama faraqabsi ama lagu dagaallamo ama wax laysaga cesho, ama waxyaalo kale lagu qabsado; dhenged.

3

2. Hoodo; ayaan; nasiib.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-lo, m.l) 1. (-lo, m.l) Qori dhuuban, geedaha laga goosto oo loo qaato in laysku daafaco ama xoolaha lagu raaco. 2. Lo' tiradeedu boqol (100) gaartay. 3. Tiro lo' ah oo gaar isula soofta.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-lo, m.l) 1. (-lo, m.l) Qori dhuuban, geedaha laga goosto oo loo qaato in laysku daafaco ama xoolaha lagu raaco. 2. Lo' tiradeedu boqol (100) gaartay. 3. Tiro lo' ah oo gaar isula soofta.

waa la naqliyay ✓

f. n. stick, piece of wood; staff, cane, racquet

waa la naqliyay ✓

-usha: (n) stick (istik); cane (keeyn); rod (rood) ~ laan

waa la naqliyay ✓

1

(fal) hawl isku dubbarid ama abaabul.

2

ul: (fal) weel dareere lagu shubto, qiiq ku shid. Dh: buukhuuri.

3

ul-sha: (magac, dhedig, keli) laan ama xidid geed laga gooyo oo faraqabsi laga dhigto ama xoolaha lagu celiyo ama lagu dagaallamo.

4

ul-sha: (magac, dhedig, keli) hoodo iyo nasiib. Dh: ayaan, tag.

waa la naqliyay ✓

1

de: stick, piece of wood; staff, cane, racquet

2

initial: u

3

lx: ul

4

pd: (/sha)

5

ps: n1-f

6

key: ul

waa la naqliyay ✓

عصا

waa la naqliyay ✓

1

(Bul-ka)

2

Xirmo ka samaysan dun ama mayrax ama wax kaloo la budliyey oo la jilciyey.

waa la naqliyay ✓

1

bul¹: m.l (-lal, m.l) 1. Miiqyo badan oo dun, mayrax iyo wixi lamida ah oo salka isaga xiran waxna lagu qurxiyo. 2. Saynta ka laallaadda dabada nafleyda qaarkeed inteeda dambe.

2

bul²: f.g1 (bulay, bushay) Mayrax, dun iyo wixi lamida miiqyo yaryar ka dhigid.

waa la naqliyay ✓

m.l (-lal, m.l) 1. Miiqyo badan oo dun, mayrax iyo wixi lamida ah oo salka isaga xiran waxna lagu qurxiyo. 2. Saynta ka laallaadda dabada nafleyda qaarkeed inteeda dambe.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. tassel; fringe

2

bul v. take (away); reduce, curtail

waa la naqliyay ✓

1

(fal) bul ka dhig maydhax ama xaskul. Aan horey u dhammeeyee xaskusha ii bul.

2

bul: (fal) u yeel bul oo bulad u samee. Cidaadda bul oo dhiilka si fiican u cug.

3

bul!: (ereycodeed) lagu tusmeeyo qarax halmar isla kaca. Dh: bug.

4

bul -ka: (magac, lab, keli) xaskul ama maydhax aad loo tumay oo bul jilicsan noqday.

5

bul -ka: (magac, lab, keli) ul qoyan oo laga soo gooyo galoolka, qararrida ama salaalmacada oo inta la jarjaro, afka hore loo bulo, geeljirku kolkuu dhiilasha cugayo catir ama masaxaad ahaan u adeegsado. Dh: cidaad.

waa la naqliyay ✓

Madaxa burushaanta rinjiga biyaha, caddaynta iyo kan saliidda ee ka samaysan xig ama diriq.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ulay, -ushay) Weel caanood ama biyood qori dab ah gudihiisa oo dhan xoqid, si loo nadiifiyo. la-mid: cug².

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ulay, -ushay) Weel caanood ama biyood qori dab ah gudihiisa oo dhan xoqid, si loo nadiifiyo. m.f.dh, culid. la-mid: cug.

waa la naqliyay ✓

v. purify (a milk-vessel) by burning twigs inside it

waa la naqliyay ✓

-ay / cushay: (v) disinfect with fire, especially the milk container or vessel ~ cug

waa la naqliyay ✓

(fal) weel culay ku nadiifi; qoriqadiid gorofka mari. Dh: cug.

waa la naqliyay ✓

1

a: cug

2

de: purify (a milk-vessel) by burning twigs inside it

3

lx: cul

4

pd: (culay)

5

ps: v1=

6

key: cul

waa la naqliyay ✓

1

1. (Dul-ka) a) Labada dalool oo sanka ku yaal, midkiiba. b) Dalool yar sida kan irbadda.

2

2. (Du-sha) a) Oogada dadka, kd., korkeeda; kor; dhabar, b) Dhibaha oo loo adkaysto; adkaysiinyo; dhabar'adayg; dulqaad; sabir, c) Dhul sarreeya; dullo.

waa la naqliyay ✓

1

dul¹: m.dh (-llo, ml.) 1. Oogada sare ee wax kasta leeyihiin. 2. Meel sare oo dhulka intiisa kale ka yara kacsan. 3. Sabir iyo adkeysi dhibaato loo yeesho.

2

dul²: m.dh (-llo, m.l) (juqraafi) Aad u fidsan, waa heer ama ugu badnaan heer meeleed oo dhul dheer, dhul sare ah.

3

dųl: m.l (-lal, m.l) 1. Labada dalool ee sanka middood. 2. Dalool kasta oo yar.

waa la naqliyay ✓

1

dul¹: m.dh (-llo, ml.) 1. Oogada sare ee wax kasta leeyihiin. 2. Meel sare oo dhulka intiisa kale ka yara kacsan. 3. Sabir iyo adkeysi dhibaato loo yeesho.

2

dul²: m.dh (-llo, m.l) (juqraafi) Aad u fidsan, waa heer ama ugu badnaan heer meeleed oo dhul dheer, dhul sare ah.

3

dųl: m.l (-lal, m.l) 1. Labada dalool ee sanka middood. 2. Dalool kasta oo yar.

waa la naqliyay ✓

Surface

waa la naqliyay ✓

Surface

waa la naqliyay ✓

Plateau

waa la naqliyay ✓

1

f. n., loc., [collective] top, surface; on, above, over, on top of, upon

2

dul [feminine] n., [abstract] patience

3

dul m. n. nostril

waa la naqliyay ✓

1

-dusha: (n) 1. patience (peey-shansi)-, tolerance (too-leensif, endurance (en-dhuurensi); tolerance (too-lerensi) ~ dulqaad. Ex: waxaan dul ma laha: this person has no patience. 2. top (taap), the uppermost part, surface (ser-fes). 3. dul -ka: (n) nostril (nastal)-, naris (neeres). Ex: sanka dulkiisa; openings of the nose

2

dul -dusha: (n) stony land

waa la naqliyay ✓

1

Pazienza

2

Patience

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) labada dalool ee sanka midkood. Dul baa i xidhan caawa oo duray baa i haya.

2

dul-sha: (magac, dhedig, keli) oogada sare; xagga sare ee korka ah. Dh: kor. Li: hoos.

3

dul: (tilmaame) guud ahaan; si guud. Dul ahaan dhulku waa nabad.

4

dul-sha: (magac, dhedig, keli) dulqaad, adakaysi iyo xilkasnimo uu Ilaahay qof siiyo. Maxamed waa nin dul badan. Dh: dulqaad.

5

dul -sha: (magac, dhedig, keli) halka dumarku fooddada ku xidhaan ee dhexda ah, halkaas oo ay qadhaabka iyo maydhaxda ku ritaan. Dh: faraq, nabas.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-ulay, -ushay) 1. Xoolo wabax ah ama dhaan cokan ceel ka tegid. 2. Hawl ama arrin hirgelid.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-ulay, -ushay) 1. Xoolo wabax ah ama dhaan cokan ceel ka tegid. 2. Hawl ama arrin hirgelid. m.f.dh, fulid.

waa la naqliyay ✓

1

v. be achieved, implemented ~ fulfilled; become satisfied

2

ful v. go home after being watered (of animals)

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ceel ka cab oo ka noqo adoo cokan. Waad acabtee kolka ceelka ka ful.

2

ful: (fal) arrin ama hawl, dhabow oo dhaqangal; meel mar.

3

ful -ka: (magac, lab, keli) mareeg ubax qurxoon ka samaysan oo caroosyada ama cidda la sharfinayo qoorta loo sudho.

waa la naqliyay ✓

1

(Hul-ka)

2

Meel daloosha ama god u eg oo ciriiri ah.

waa la naqliyay ✓

1

hul¹: m.l (-lal, m.l) God yar oo ciriiri ah.

2

hul²: f.g1 (-ulay, -ushay) Meel qodid ama daloolin.

waa la naqliyay ✓

m.l (-lal, m.l) God yar oo ciriiri ah.

waa la naqliyay ✓

m. n. cleft, chink, crack

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) a narrow opening, such as a crack or fissure

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qod oo fogee; dheeree.

2

hul-ka: (magac, lab, keli) meel daloosha oo bannaan. Dh: hulo, afaaf.

3

hul -ka: (magac, lab, keli) meel qodan ama daloosha ama god ah oo hoos u sii dheer.

waa la naqliyay ✓

1

de: cleft, chink, crack

2

lx: hul

3

pd: (-ka Pl: hulal (ka))

4

ps: n4-m

5

key: hul

waa la naqliyay ✓

1

(Kul-ka)

2

Dabka iyo qorraxda, waxa laga dareemo; kulayl.

waa la naqliyay ✓

m.l Diirimaadka fallaaraha qorraxda iyo shidaal gubanaya bixiyaan oo jirka nafleydu kahdo.

waa la naqliyay ✓

m.l Diirimaadka fallaaraha qorraxda iyo shidaal gubanaya bixiyaan oo jirka nafleydu kahdo.

waa la naqliyay ✓

Heat

waa la naqliyay ✓

m. n., (mass n.): heat

waa la naqliyay ✓

name-m heat

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) 1. heat (hiit); hotness (hatnes). 2. temperature (tempera juur) ~ kulayl, kuleel

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dabka iyo qorraxda waxa laga dareemo. Dh: kulayl.

2

kul -ka: (magac, lab, keli) kicinta xayn'atameed tamarta ka dhalata.

waa la naqliyay ✓

1

a: kulayl

2

de: heat

3

lx: kul

4

pd: (-ka Pl: kulal (ka))

5

ps: n4-m-mass

6

key: kul

waa la naqliyay ✓

1

(Lu-sha)

2

Wax jilicsan oo dabka la shida hayo oo bilawga ah lagu huriyo.

waa la naqliyay ✓

1

lul¹: m.dh.u Wax jilicsan oo dabka la shidayo marka hore lagu huriyo.

2

lul²: f.g1 (-ulay, -ushay) 1. Wax ruxid. 2. Wax meel ka soo lalmin.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ulay, -ushay) 1. Wax ruxid. 2. Wax meel ka soo lalmin. m.f.dh, lulid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., [collective] kindling, tinder

2

lul v. wave, shake, agitate; churn (milk into butter by shaking)

waa la naqliyay ✓

-ay / lushay: (v) 1. swing back and forth; wave (weeyv); agitate (a ji-teeyt) ~ rux 2. churn (jeerri); agitate or stir milk in order to make butter

waa la naqliyay ✓

1

(fal) caano iyo wixii la mid ah, weel ku shub oo ku rux oo subag kala bax. Dhiisha lul subag ha dhashee. Dh: rux.

2

lul: (fal) (soo ~) wax soo laalaadi oo meel sare soo sudh. Dh: deldel.

3

lul -sha: (magac, dhedig, keli) wax jilicsan oo dabka la shidayo oo bilawga ah lagu huriyo.

waa la naqliyay ✓

1

nul, adj. - aqoon la'aan

2

nul, pron. - Qofna; Cidna; Eray diidmo ah.

3

nulle part - Meelna.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Amuur. 2. Maqaar weyn qaab jawaan u tolan oo badar lagu shubto.

waa la naqliyay ✓

1

(eraydhawaaq) lagu yidhaahdo qof habaartama ama si xun u baryootama.

2

qul -ka: (magac, lab, keli) maqaar weyn oo qaab jawaan u tolan oo badarka lagu shubto.

3

qul-sha: (magac, dhedig, keli) xayawaan bog ku socoto ah oo mulaca u eg kase yar buuran oo ka madow. Dh: malow.

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) midab madaw dhalaalaya ah leh.

waa la naqliyay ✓

1

(Xal-ka)

2

Biyo aan badnayn oo wax lagu xalo.

waa la naqliyay ✓

1

xal¹: m.l Biyo yar oo wax lagu dhaqay.

2

xal²: f.g1 (-alay, -ashay) Biyo yar weel ku mayrid.

waa la naqliyay ✓

m.l Maaro; mushkilo ama mas'alo maaro u helid.

waa la naqliyay ✓

1

f.g1 (-alay, -ashay) Biyo yar weel ku mayrid. m.f.dh, xalid.

2

xąl: m.l Maaro; mushkilo ama mas'alo maaro u helid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., (mass n.): solution; small amount of water used for washing

2

xal v. wash, clean, cleanse

waa la naqliyay ✓