xis — Macnaha & Turjumaada

1

(Xis-ka)

2

Garaad; miyir.

waa la naqliyay ✓

m.l Dareen; miyir.

waa la naqliyay ✓

m.l Dareen; miyir.

waa la naqliyay ✓

m. n. consciousness, sense, ability to comprehend

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) mind (maayndh), the human consciousness; brain (bareeyriy, intellect (iintalekti) ~ garaad. —xiska dahsoon: (adj) subconscious (sabkoonshas)

waa la naqliyay ✓

1

Mente

2

Mind

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) garaad iyo maan wax lagu garto. Dh: miyir.

waa la naqliyay ✓

1

cf: garaad, miyir

2

de: consciousness, sense, ability to comprehend

3

initial: x

4

lx: xis

5

pd: (-ka Pl: xisas (ka))

6

ps: n4-m

7

key: xis

waa la naqliyay ✓

1

(Ajood-ka)

2

Ka joogsasho; isu quurid la'aan; ka xishood.

waa la naqliyay ✓

1

(Anshax-a)

2

Xeerarka dhaqanwanaagga iyo bulshannimada; edeb; xishood; asluub; xarrago; hufnaan; (ama anshi).

waa la naqliyay ✓

(hilibka qaarki, kd.) aan u dhowaan, aan cunin, aan taaban; wax xil leh ka dhigtay oo naftiisa u diida; ka xishooda.

waa la naqliyay ✓

1

(Caqli-ga)

2

Awood wax lagu garto; garaad; xis; kas; dhimir.

waa la naqliyay ✓

1

(Ceeb-ta)

2

Wax laga xishoodo; iin foolxun; ceebaal; xil.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhabii-sha)

2

Maamulka iyo aqoonta lacagta iyo xoolaha; xisaab.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhabiilid-da)

2

Dhabiil la soo bixid; xisaabtamid.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhabiiltan-ka)

2

Dhabiillamid; xisaabtamid.

waa la naqliyay ✓

1

(Duumadhawr-ta)

2

1. Dadka cudurka duumada ah la dagaallama.

3

2. Gabar u joogta, haddii walaasheeda la qabaa dhimato, in iyada xiskiisan loo bixiyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Fillamid-da)

2

Dhib ama hawl ama wax la bixina hayo, dad badan wadaajin, u qaybin; xisaabtamid, dhabiiltamid.

waa la naqliyay ✓

1

(Hantiwadaag-ga)

2

1. Hab siyaaso iyo dhaqaale isugu jira oo qaba in wixii wax soo saara ama lagu soo saaro oo dhan (dhulka, shaqada, hantida, ...) xoogsatadu lahaato oo ilaaliso oo gacanta ku hayso, si mujtamacu u helo oo u gaaro sinnaan buuxda, xag siyaasadeed, iyo xag dhaqaale, iyo xag bulsho intaba.

3

2. Dhaqdhaqaaq ama xisbi siyaasadeed oo ujeeddadaas leh.

4

3. (Hantiwadaag-cilmi) Hantiwadaagga, sida Marks iyo Lenin u arkeen oo u habeeyeen.

5

~ Ishtiraakiyad; hawlwadaag.

waa la naqliyay ✓

1

(Ilfashaq-a)

2

1. Xishood; xil; yaxyax.

3

2. Waxa aragtidooda ishu kahato oo laga xishoodo; ilinnacday.

waa la naqliyay ✓

1

(Ilfashaqid-da)

2

Xishood darti u samayn waayid; xilyaxyaxid.

waa la naqliyay ✓

Aan ceebta ka biqin, xishood yar; meeshii la rabey in laga madaxmeersho, iska taga.

waa la naqliyay ✓

1

(Indha'adayg-ga)

2

Aan ceebtu karin; waxa laga xishoodo ku dhiirrad; xishooddarro; sheexla'aan.

waa la naqliyay ✓

1

(Islayaabid-da)

2

Gefka iyo xumaanta qof falayo, kol danbe, garasho iyo ka xishood isku darid.

waa la naqliyay ✓

1

(Jaalla-ha)

2

(jaal + le, sida walaal - walaalle)

3

1. (*) Erey ulajeeddo siyaasadeed loo yeelay oo dad gaar ah keliya, sida xubno xisbi ka wada tirsan ay isugu yeeri karaan.

4

2. Wadey, saaxiib; rafiiq; (ama jaal).

waa la naqliyay ✓

1

(Jajab-ka)

2

1. Burbur; googgo.

3

2. (lacag) cadadi.

4

3. (oogo) muruqyo xanuun.

5

4. (xisaab) tiro dhan oo qaybo is le'eg loo qaybshey, qayb ama qaybo kamid ah.

6

5. Cayayaan yar oo duuban oo girgirro yaryar leh oo aan madax iyo manjo midna lahayn: korka waxaa kaga rogan xaad cas oo wixii taabta ku jajabta oo haddaan la soo wada saarin lala bukoodo.

waa la naqliyay ✓

1

(Jamciyad-da)

2

Urur, xisbi.

waa la naqliyay ✓

1

(Jimla-da)

2

(xisaab) iskuddar; isuggeys.

waa la naqliyay ✓

Dhidib

waa la naqliyay ✓

Dhidib

waa la naqliyay ✓

/aaksis/ (n) 1. xarriiq dhexda marta (xuddun ah) 2. xarriiqaha joqoraafiga lugu muujiyo.

waa la naqliyay ✓

Sabarad Tiir gudban

waa la naqliyay ✓

/aaksis/ (n) uthub (jiiting shey dhattis maraasy).

waa la naqliyay ✓

1

(Xiis-ka)

2

1. Xiisad.

3

2. Geed-abaareed aad u weynaada oo xabag udgoon (guubali) leh.

waa la naqliyay ✓

1

xiis¹: m.l 1. Xiisad. 2. Geed-abaareed aad u weynaada oo xabag udgoon (guubali) leh.

2

xiis²: f.g/mg1 (-say, -stay) 1. (f.g) Xargo dhowr ah isku soohid. 2. (f.mg) U x.: wax u hiloobid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg1 (-say, -stay) 1. (f.g) Xargo dhowr ah isku soohid. 2. (f.mg) U x.: wax u hiloobid. m.f.dh, xiisid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. interest, desire

2

xiis v. twist together, entwine (fibers for rope ~ string); tangle

3

xiis m. n. current (of water ~ wind); high tide

4

xiis m. n. large desert tree species, with fragrant resin

waa la naqliyay ✓

name-m current (of water ~ wind); high tide; interest, desire

waa la naqliyay ✓

-ay / tay (v) [with proposition u] feel nostalgia for some thing

waa la naqliyay ✓

1

magac loo baxsho wiil la doorbiday ama jacayl aawadii loo xiisay.

2

xiis: (fal) dhudo dun ah ama xadhig isku jebi. Xiis dunaha.

3

xiis: (fal) u hilaw oo inaad dib u aragto naftu ha jeclaato.

4

xiis-ka: (magac, lab, keli) geed abaareed aad u weynaada oo xabag udgoon yeesha. Dh: guubali.

5

xiis-ka: (magac, lab, keli) qalalaase iyo ismaandhaaf meel ka jira; xaalad kacdoon iyo is jiidjiidasho ah. Dh: xiisad.

waa la naqliyay ✓

1

id-, laf-, naf-, kd. (iskiisa, iddiisa, laftiisa, ...); wadar ahaan, wadajir; midba midka kale, kuwaba kuwa kale; kd.

2

Is! — Erey xoolaha lagu yiraahdo; kolka la doona hayo inay dib u noqdaan ama leexdaan.

3

Is- — Erey ereyada kale qaarkood horta lagaga kabo oo falka ku celiya qofka ama waxa wax fala haya (sida isdilid; istaagid; ismayrid).

4

-is — Dabakar falka magac ka dhigta (qaad-is; keen-is; mar-is).

waa la naqliyay ✓

1

is¹: m.l Iskayga, iskaaga iyo wixi lamida: qof laftiisa, nafta tiisi ah iyo wixi lamida.

2

is²: mu.dhm.ly 1. magacuyaal layeele oo falka ku celiya falsameeyaha, taasoo macneheedu yahay in yeelaha iyo layeeluhu isla mid yihiin. Tusaale: “Cali ayaa is faanshay”. 2. magacuyaal layeele oo dhacdada falka wadaajiya dhowr ruux ama waxyaalo kale. Tusaale: “Labadoodu waa is waayeen”.

3

is³: e.d Erey xoolaha lagu yiraahdo kolka la doonayo inay dib u noqdaan ama leexdaan.

waa la naqliyay ✓

1

is¹: m.l I.kayga, i.kaaga iyo wixi lamida: qof laftiisa, nafta tiisi ah iyo wixi lamida.

2

is²: mu.dhm.ly (naxwe) 1. Magacuyaal layeele oo falka ku celiya falsameeyaha, taasoo macneheedu yahay in yeelaha iyo layeeluhu isla mid yihiin. Tusaale: Cali ayaa is faanshay. 2. Magac-uyaal layeele oo dhacdada falka wadaajiya dhowr ruux ama waxyaalo kale. Tusaale: Labadoodu waa is waayeen.

waa la naqliyay ✓

1

pron., reflexive: self; oneself

2

is pron., reciprocal: each other, one another

3

is pron., red-3m: he, him

4

is inter. go on!, get up!, giddap!

waa la naqliyay ✓

se, soi.

waa la naqliyay ✓

1

(pronoun) each other. Ex: xalay baan is aragnay; we saw each other last night. Ex: wiilashu way is jeclyihiin; the boys like each other

2

is: (prefix) makes some verbs expressing a command or plea: Ex: isbar; teach yourself. Isbaar; get a checkup. Ishabee; organise yourself

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) wax u keli ah naftaada; waxaad gaar u leedahay. Aqalka dheer is ayaan u leeyahey. Dh: yad, gaar.

2

is: (ereydhawaaq) lagu dhaqaajiyo geela dheddig ee aan aaranka ahayn. Is dheh hasha oo kaxee.

3

is: (xidhiidhiye) erey la adeegsado kolka la sheegayo xidhiidhka ka dhexeeya labo shey.

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: bes.

waa la naqliyay ✓

avv. biis! codsi ku celin.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) timo dad oo aad u jilicsan. Li: jurro.

2

bis-ta: (magac, dhedig, keli) waxaraha yaryar, ee aan weli ababin. Bis waxareed banaan loobaxshaa markay ababka doonayso.

3

bis-ta: (magac, dhedig, keli) eeg bes.

waa la naqliyay ✓

1

(Cis-ka)

2

Ciso.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: ciso.

waa la naqliyay ✓

m. n., [abstract] respect

waa la naqliyay ✓

1

(fal) karaamay, ixtiraam; xushmay; cisay; cisee.

2

cis -ka: (magac, lab, keli) karaamo; ixtiraam; xushmo.

waa la naqliyay ✓

1

a: cees

2

de: respect

3

lx: cis

4

pd: (-ka)

5

ps: n0-m-abs

6

key: cis

waa la naqliyay ✓

prefisso - horkabe muujinaya lid markab iwm.

waa la naqliyay ✓

/his/ (pron) kiisa (wixiisa). e.g. That is his car.

waa la naqliyay ✓

(see Grammar).

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) dhanaaniso lagu daro cajiinta daqiiqda si ay u faxdo oo loo dubo. Dh: dhanaaniso, fixiso, khamiiriso.

waa la naqliyay ✓

1

(Kis-ta)

2

In yar; xoogaa; kistoo.

waa la naqliyay ✓

m.dh In yar; xoogaa; kistoo.

waa la naqliyay ✓

e.d la-mid: kir.

waa la naqliyay ✓

m.dh In yar; xoogaa; kistoo.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. bit, small amount (of something)

2

kis inter. go away!, move!; get out of here!

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (n) little bit; small quantity.

2

kis: (interjection) fuck off; an exclamation used as angry dismissal ~ kir, kac, bax

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) in yar; waxoogaa: xoogaa. Kis yar oo biyo ahana ma haysanno.

waa la naqliyay ✓

1

(Lis-ta)

2

1. Caano kolkaas la lisay.

3

2. Wax kastoo caano ama dhacaan leh sida xabagta iyo cinjirka iyo dhiinka miraha, oo la soo tuujiyo.

waa la naqliyay ✓

1

lis¹: m.l/dh 1. Caano markaas la lisay. 2. Wax kastoo caano ama dhacaan leh sida xabagta iyo cinjirka iyo dhiinka miraha, oo la soo tuujiyo. 3. la-mid: lisid.

2

lis²: f.g1 (-say, -stay) 1. Caano maalid. 2. Mindi af u yeelid.

waa la naqliyay ✓

1

lis¹: m.l/dh 1. Caano markaas la lisay. 2. Wax kastoo caano ama dhacaan leh sida xabagta iyo cinjirka iyo dhiinka miraha, oo la soo tuujiyo.

2

lis²: f.g1 (-say, -stay) 1. Caano maalid. 2. Mindi af u yeelid. m.f.dh, lisid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., (mass n.): fresh milk; latex, white sap, milk-like plant juice

2

lis v. milk, squeeze out (sap, juice, liquid, etc.)

3

lis v. sharpen

waa la naqliyay ✓

1

-ay / tay: (v) milk (milk)

2

isku lis -ay / tay: (v) rub against each other

waa la naqliyay ✓

1

(fal) neef irmaan, candhadiisa caano ka maal. Dh: maal. Li: gaaggixi.

2

lis: (fal) mindi iyo wixii la mid ah, soofe mari oo afee. Billaawaha lis intaanad wax ku gawricin. Dh: afee, soofee, soofay, afay

3

lis-ka: (magac, lab, keli) caano cusub oo imika la lisay. Dh: dhay. Li: baryood, karuur, ciir, gadhoodh.

4

lis-ka: (magac, lab, keli) wax kaste oo caano leh sida xabagta, cinjirka iyo dhiinka midhaha oo la soo tuujiyo.

waa la naqliyay ✓

m.l (-sas, m.l) Weel yar oo qori ka samaysan, gacan leh oo biyaha la darsado; kalax.

waa la naqliyay ✓

m. n. wooden ladle for drawing water from a vessel

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) shay badhkii. Liinta laba nis ka dhig oo nis cun. Dh: badh, jeex, nus.

waa la naqliyay ✓

1

de: wooden ladle for drawing water from a vessel

2

lx: nis

3

pd: (-ka Pl: nisas (ka))

4

ps: n4-m

5

key: nis

waa la naqliyay ✓

1

pis, n.m. - naasaha (lo'da).

2

pis, adj. - aad u xanuun badan; ugu xanuun badan.

3

au pis aller - la maleeyo sida ugu xun.

4

de mal en pis. - marba marka kale ka daran.

waa la naqliyay ✓

1

(Ris-ka, Ris-ta)

2

Caws adag oo gaaban oo dhulka bannaan daboola; daris; guxud.

waa la naqliyay ✓

1

ris¹: m.l Caws gaaggaaban oo iduhu aad u jecel yihiin oo ka baxa meelaha biyo qabatinka leh.

2

ris²: m.dh Geed laamo dhaadheer, dhuudhuuban oo guryaha carshaanta ah lagu dhisto.

waa la naqliyay ✓

m. n. grass species

waa la naqliyay ✓

Boerhavia sp 01

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) meel doog wanaagsan oo iswada haysta leh oo meelaha kale ka qoyaan dambaysa. Dh: guxud.

2

ris-ta: (magac, dhedig, keli) bur doog ah oo meel biyo mareen ah ka baxa oo dhulka badanaa wada qariya.

waa la naqliyay ✓

1

de: grass sp.

2

lx: ris

3

pd: (-ka ~ -ta)

4

ps: n2a-m/f

5

key: ris

waa la naqliyay ✓

1

(Tis-ka)

2

Ood la gooyey oo is-haysata; jebis.

waa la naqliyay ✓

1

tis¹: m.l.u Ood la gooyey oo is-haysata oo hal mar qof qaadi karo; jebis.

2

tis²: f.mg1 (-say, -stay) Tis meel isugu keenid.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] bundle of brushwood; branch of a thorny tree

waa la naqliyay ✓

1

(fal) is dulsaar, aad u gufee. Tis ooda yaan bahalu soo marine.

2

tis: (fal) ku ka buuxi oo tan dhaafi; aad u diiq. Ku tis shandada dharka.

3

tis -ka: (magac, lab, keli) ood la gooyey oo is haysata oo hal mar qof qaadi karo. Tiska u qaad reerka. Dh: jebis.

waa la naqliyay ✓

1

de: bundle of brushwood; branch of a thorny tree (used for making livestock enclosures)

2

initial: t

3

lx: tis

4

pd: (-ka)

5

ps: n-m-col

6

key: tis

waa la naqliyay ✓

vis, n.f. - musmaarka.

waa la naqliyay ✓

1

(Xas-ka)

2

Jiq ka samaysan ood ama dhir yaryar; xanbus.

waa la naqliyay ✓

m.l (-sas, m.l) Jiq ka samaysan ood ama dhir yaryar; xanbus.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. thicket, dense impenetrable vegetation

2

xas m. n. twigs, kindling

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) underbrush (andher-baraash); dense growth of bush

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) meel jiq ah oo geedaha baxay iyo kuwa engegani ay isku dhex mulaaqan yihiin. Dh: duud, jiq. Li: daleed.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Xig-ga) Xaskul.

2

2. (Xig-ta) (biyo, kd.) wax aan badnayn; in yar; xoogaa; kistoo.

waa la naqliyay ✓

1

xig¹: m.l Xaskul.

2

xig²: m.dh 1. In yar oo hoore ah. 2. Neef dhawaan la maalay caano yar oo candhadiisa ku soo dhaca.

3

xig³: f.g1 (-gay, -gtay) 1. Wax, wax kale u dhowaansho. 2. Xiriir qaraabanimo yeelasho.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-gay, -gtay) 1. Wax, wax kale u dhowaansho. 2. Xiriir qaraabanimo yeelasho. m.f.dh, xigid.

waa la naqliyay ✓

Sisal

waa la naqliyay ✓

1

v. milk for a second time; repeat; copy

2

xig m. n. aloe plant species, used for making rope

3

xig [feminine] n. little bit ~ small amount (of liquid)

waa la naqliyay ✓

1

(Hig) S Sansevieria ehrenbergii Bak. Agavaceae.

2

S Sansevieria forskaliana (Schult.) Pepper & Wood. Agavaceae.

3

N Sansevieria phillipsiae N.E.Br. Agavaceae.

waa la naqliyay ✓