xirgi — Macnaha & Turjumaada

1

(Xirgi-ga)

2

Garaad; fiiro; caqli.

waa la naqliyay ✓

m.l Garaad; caqli.

waa la naqliyay ✓

m. n., [abstract] wisdom, intelligence

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) garaad wax lagu kala garto. Dh: caqli, maskax.

waa la naqliyay ✓

1

cf: caqli, dhug, fiiro, garaad

2

de: wisdom, intelligence

3

initial: x

4

lx: xirgi

5

pd: (-ga)

6

ps: n2a-m-abs

7

key: xirgi

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) la-mid: merji.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) garasho dheraad ah oo Ilaahay bixiyo. Dh: caqli.

waa la naqliyay ✓

1

(Xirsi-ga)

2

Qardhaas; xijaab; makaraan.

waa la naqliyay ✓

m.l (-iyo, m.dh) 1. Warqad quraan ku qoran yahay ama wax kale oo inta idiin lagu dahaaro balaayo xijaab ahaan loo qaato. 2. Cunto, lacag, iyo wixi lamida oo balaayo xijaab ahaan loo bixiyo.

waa la naqliyay ✓

m.l (-iyo, m.dh) 1. Warqad quraan ku qoran yahay ama wax kale oo inta idiin lagu dahaaro balaayo xijaab ahaan loo qaato. 2. Cunto, lacag, iyo wixi lamida oo balaayo xijaab ahaan loo bixiyo.

waa la naqliyay ✓

name: Hersi

waa la naqliyay ✓

m. n. amulet, charm

waa la naqliyay ✓

name-m amulet; guard; charm; blessed. Cf: Xirsiyo

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) charm (jaarm); amulet (am-yu-lat); periapt (peeri-yaapt)-, countercharm; especially worn around the hand, as a charm against evil ~ qardhaas

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil ay dhalashadiisa xirsi ama gardhaasi xidhiidh la lahayd ama gardhaas Joo goray foosha oo ku raagtay awgeed.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) qardhaas wadaaddadu u dhigaan qof buka oo dawo ahaan loo xidho. Dh: xijaab.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhug-ta)

2

1. Cudur geela ku dhaca; dhukaan; dhugato.

3

2. (-') a) Maan, fiiro, maskax, laab, xirgi, caqli, garaad; dhugmo. b) Abbaar; toog; nishaab.

waa la naqliyay ✓

1

(Fiira-da)

2

1. Dhugasho; jeedaalo; aragti.

3

2. Maanka iyo maskaxda oo wax laga fiirsho; dhugmo; laab; xirgi.

waa la naqliyay ✓

1

(Garaad-ka)

2

1. Kartida wax garashada; maan; kas; caqli; laab; xirgi; dhimir; maskax; fiiro; dhugmo.

3

2. (-) Nin qolo u madax ah; ugaas; iimaan; wabar; beeldaaje; boqor; suldaan.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Laab-ka) a) Maro ama waraaq ama wax kale oo la isku soo rogo, la isku soo laabo. b) isku-soo-laabkaasi raadka uu reebo. c) Meel weecsan oo dhuuban oo hareeraha ay ka xigaan geedo ama buuro ama guryo; luuq. d) Wax la laabay oo gudo wax la gelin karo loo yeelay; jeeb; gol.

2

2. (Laab-ta) a) Oogada qaarkeeda kore, inta u dhexaysa surka iyo bogga; soojeedka saabka iyo feeraha; gaaddo; xabad; shaf. b) Kartida wax lagu garto; garaad; fiiro; caqli, qalbi; kal; xirgi.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) dhugasho xeeldheer oo maskaxdu ka shaqaynayso waxan idhuhu arkeen; aragtida iyo garashada dheer. Casharkaaga fiiro gaar ah u yeelo. Dh: dhugmo.

2

fiiro -da: (magac, dhedig, keli) maanka iyo maskaxda oo wax laga fiirsho. Dh: dhugmo, laab, xirgi.

3

fiiro -da: (magac, dhedig, keli) fogeyn iyo faqooqid ku salaysan qabyaalad iyo isir. Dh: fiirin.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) gogol iyo wixii la mid ah, laab oo isku hagaaji. Dh: laalaab, laablaab. Li: fidi, ballaadhi.

2

laab: (fal) (isku ~) wax kala baacsan ama kala fidsan labadiisa cidhif isku keen; wax fidsan, dhexda ka jebi oo isku soo rog. Bustahaaga isku laab.

3

laab: (fal) (soo ~) wax kala fidsanaa ama baacsanaa, afkiisa hore soo celi.

4

laab -ka: (magac, lab, keli) meel weecsan oo dhuuban oo hareeraha ay ka xigaan geedo ama buuro ama guryo. Laabka intaanad gaadhin xaawaaraha gaadhiga hoos u dhig. Dh: gol, luuq.

5

laab -ka: (magac, lab, keli) raadka godan ee ay laabistu ku samayso waxa la isku laabo. Saamuhu laabka uumbay ugu dambayn ka dillaacaan, Dh: laabi.

6

laab-ka: (magac, lab, keli) wax la laabay oo gudo wax la gelin karo loo yeelay. Dh: jeeb, gol.

7

laab -ta: (magac, dhedig, keli) niyadda iyo garaadka wax lagu garto. Laabi labo u la'. Dh: kal, qalbi, xirgi.

8

laab -ta: (magac, dhedig, keli) saableyda qarqarka sare ee labada garab iyo caloosha iyo kalxamaha u dhaxaysa ee ay naasuhu ku yaalliin. Dh: bog. gaaddo, shaf, sakaar, xabbad.

9

laab-ta: (magac, dhedig, keli) maro ama waraaq la isku soo rogo ama la isku soo laabo.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

cf: duug, maskax, xirgi

3

de: intelligence, mind; wisdom; cunning Pl = types of intelligence

4

lx: caqli

5

pd: (-ga Pl: cuquul (/sha))

6

ps: n2a-m, n8-m-mass

7

key: caqli

waa la naqliyay ✓

1

cf: caqli, dhugmo, fiiro, garaad, maan, maskax, xirgi

2

de: consciousness, attention, attentiveness

3

hm: 1

4

lx: dhug

5

pd: (-ta)

6

ps: n0-f-abs

7

key: dhug_1

waa la naqliyay ✓

1

cf: maan, maskax, xirgi

2

de: astuteness, intelligence; attention, glance rw: dhug

3

lx: dhugmo

4

pd: (/da)

5

ps: n6-f

6

key: dhugmo

waa la naqliyay ✓

1

cf: dhug, maan, maskax, xirgi

2

de: understanding, judgement, wisdom; mind, sense, thought, intelligence

3

hm: 1

4

lx: garaad

5

pd: (-ka)

6

ps: n0-m-abs

7

key: garaad_1

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) dhiiqid oo dareere keenid. Dh: bidhqid.

waa la naqliyay ✓

1

(Girgir-ka)

2

Weelka iyo wixii kale oo la mid ah afkiisa; qar; gow; daan.

waa la naqliyay ✓

1

girgir¹: m.l (-rro, m.dh) 1. Wax wareegsan afkiisa sare. 2. Mindi dhankeeda aan wax goyn.

2

girgir²: f.g1 (-ray, -rtay) Wax xariiqid.

waa la naqliyay ✓

m.l (-rro, m.dh) 1. Wax wareegsan afkiisa sare. 2. Mindi dhankeeda aan wax goyn.

waa la naqliyay ✓

m. n. rim; opening ~ mouth (of jar, etc.)

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) shey kasta oo godan oo wax lagu shubto halka afkiisu ka bilaabmo ee wareegsan una sarraysa. Dh: qar, geer.

waa la naqliyay ✓

1

de: rim; opening ~ mouth (of jar, etc.)

2

lx: girgir

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m

5

key: girgir

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: merjin.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: merjin.

waa la naqliyay ✓

/verjin/ virginal; (n) 1. bikro (aan horay u galmoon) (n) 2. dihin ~ ugub, curdan.

waa la naqliyay ✓

n., ugub, -ki; (in general) ugubood, -ki.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) moolo lahaan; wax la xiiray ahaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Xiriir-ka)

2

1. Wax si taxan isu dabajooga; midba mid ka danbeeya uu ku xiran yahay.

3

2. Awr ama wax kale oo la mid ah, oo isku daban.

4

3. Lafdhabar; arxaan.

5

4. Dhaqan ama heshiis ka dhexeeya ama isku xiraya labo qof ama dad ka badan.

waa la naqliyay ✓

1

xiriir¹: m.l (-rro, m.dh) 1. Qaab wax is daba yaalla ay isugu xiran yihiin. 2. Cilaaqaad ka dhexeeya laba qof ama ka badan. 3. Urur lammaaneyaal horsan, ama isku xir ka dhexeeya kutirsaneyaasha urur ama ururro.

2

xiriir²: m.dh la-mid: xąriir¹.

3

xiriir³: f.mg1 (-ray, -rtay) 1. Wax si aan kala go' lahayn isu daba jooga noqosho. 2. La x.: arrin xogteeda cid kala hadlid. 3. la-mid: xąriir².

waa la naqliyay ✓

1

xiriir¹: m.l (-rro, m.dh) 1. Qaab wax is daba yaalla ay isugu xiran yihiin. 2. Cilaaqaad ka dhexeeya laba qof ama ka badan. 3. Urur lammaaneyaal horsan, ama isku xir ka dhexeeya kutirsaneyaasha urur ama ururro.

2

xiriir²: f.mg1 (-ray, -rtay) 1. Wax si aan kala go' lahayn isu daba jooga noqosho. 2. La x.: arrin xogteeda cid kala hadlid. 3. la-mid: xąriir². m.f.l, xiriirid.

waa la naqliyay ✓

Relation

waa la naqliyay ✓

1

m. n. spine, backbone

2

xiriir m. n. relation, relationship, connection; relations; continuity; federation

waa la naqliyay ✓

(Hirrir) N Capparis decidua (Forsk) Edgew. Capparidaceae.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) relation (ri-leey-shin)-, relationship (ri-leey-shin-shiip)-, communication (kom-yuni-keey-shin)', connection (kon-nek-shin), contact (kon-takt)-, association (a-soo-siyeey-shin); rapport (ra-poor) ~ xidhiidh

2

la xariir -ay / tay: (v) 1. communicate (kom-yuni-keeyt)-, get in touch; relate (ri-leeyt); contact (koon-takt); have connection. 2. relate to; connect with. Ex: sheekadaan waxay la xariirtaa, taariikhdii Sayid Maxamed; This story relates to the history of Sayed Mohamed

waa la naqliyay ✓

1

Relazione

2

Relation

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ka war qab oo ku xidhnow. Waalidkaa mar walba la xiriir. Dh: xidhiidh.

2

xiriir-ka: (magac, lab, keli) wax si taxane ah isku dabajooga oo midba uu mid ka dambeeyo ama ku xiriirsan yahay. Dh: xidhiidh.

3

xiriir-ka: (magac, lab, keli) lafdhabar, arxaan.

4

xiriir-ka: (magac, lab, keli) cilaago garaabo, saaxiibtinimo, hawl ama wax kale ah oo laba qof ama in ka badan ka dhaxaysa oo isku xidha. Dh xidhiidh.

waa la naqliyay ✓

1

(Xirmid-da)

2

Wax xirmay ama xiran noqosho.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xiran¹.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) wax xirmay noqosho. Albaabka xirmidda ka ilali.

waa la naqliyay ✓

1

(Xirrib-ta)

2

1. Isha guruxeeda iyo sanqaroorka meesha u dhexaysa.

3

2. Tab; dhagar; xeelad; khatal; siyaasad.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Isha guruxeeda iyo sanqaroorka meesha u dhexaysa. 2. Tab; dhagar; xeelad; khatal; siyaasad.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Isha guruxeeda iyo sanqaroorka meesha u dhexaysa. 2. Tab; dhagar; xeelad; khatal; siyaasad.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. corner of the eye; edge of the eyelid

2

xirrib [feminine] n. skill, cunning, intelligence

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) labada liin ee timaha ah ee isha xagga sare iyo xagga hoose kaga yaal midkood. Dh: baad, xaajib. Wa: xirribo.

2

xirrib-ta: (magac, dhedig, keli) isha guruxeeda iyo sangaroorka meesha u dhexaysa. Dh: ilyar.

3

xirrib-ta: (magac, dhedig, keli) tab iyo xeelaad uu qof adeegsan karo. Dhixeelad, garoome.

waa la naqliyay ✓

1

(Xirxir-ka)

2

In mar ka badan oo wax la xiro.

waa la naqliyay ✓

v. bind, tie up, close; pack up; keep on tying ~ fastening, close several things, fasten repeatedly; imprison

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) [plural of xir] rope together, tie up or pack a number of items together

waa la naqliyay ✓

1

(fal) eeg xidhidh.

2

xirxir-ka (magacwadareed) guntimo yaryar oo badan oo inba gooni loo xiray: Caano xirxir abiga abi. Dh: xidhsidh.

3

xirxir-ka: (magac, lab, keli) meer meerin qof baahan la meermeeriyo; caddibaad wax in si fudud loo helo ahayd la isku kadeedo. Dh: mirmir.

4

xirxir: (fa) dad badan oo meelo kala joojooga xabsiga wadar ama mid mid ugu taxaab. Dh: xidhidh.

5

xirxir: (fal) wax keliya xadhko badan ku adadkee Alaabea dusha taalla aad u xirxir. Dh: xidhidh.

6

xirxir: (fal) kolba ballan been ah iyo shuruuda aan jirin ku meermeeri. Qof baahan xirxir ha is odhan. Dh: mirmir.

7

xirxir: (fal) albaabyo badan oo wada furfuran kolba mid awdid. Maqsinnada soo xirxir. Dh: xidhxidh.

8

xirxir-ka: (magacwadareed) guntimo yaryar oo badan oo inba gooni loo xidhay. Dh: guntimo, xidhxidh.

waa la naqliyay ✓

1

de: bind, tie up, close; pack up; keep on tying ~ fastening, close several things, fasten repeatedly; [ext.] imprison

2

initial: x

3

lx: xirxir

4

pd: (xirxiray)

5

ps: v1=pl

6

xe: You cannot pack it that way.

7

xv: xirxir (ka) [vn-m]

8

key: xirxir

waa la naqliyay ✓

v., sg., simple past tense: I said

waa la naqliyay ✓

(v) [past tense] I said (seeydh); told (tooldh), —waxaan iri: I said, —waxuu yiri; he said, —waxay tiri; she said. —waxay yiraahdeen; they said, —waxaan niri; we said

waa la naqliyay ✓

1

de: I said

2

lx: iri

3

pd: (idhi)

4

ps: v4a-1sg-past

5

xe: Do you remember what I told you yesterday?

6

xv: Miyaad xasuusataa waxaan shalay kugu iri?

7

key: iri

waa la naqliyay ✓

1

1. (Xig-ga) Xaskul.

2

2. (Xig-ta) (biyo, kd.) wax aan badnayn; in yar; xoogaa; kistoo.

waa la naqliyay ✓

1

xig¹: m.l Xaskul.

2

xig²: m.dh 1. In yar oo hoore ah. 2. Neef dhawaan la maalay caano yar oo candhadiisa ku soo dhaca.

3

xig³: f.g1 (-gay, -gtay) 1. Wax, wax kale u dhowaansho. 2. Xiriir qaraabanimo yeelasho.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-gay, -gtay) 1. Wax, wax kale u dhowaansho. 2. Xiriir qaraabanimo yeelasho. m.f.dh, xigid.

waa la naqliyay ✓

Sisal

waa la naqliyay ✓

1

v. milk for a second time; repeat; copy

2

xig m. n. aloe plant species, used for making rope

3

xig [feminine] n. little bit ~ small amount (of liquid)

waa la naqliyay ✓

1

(Hig) S Sansevieria ehrenbergii Bak. Agavaceae.

2

S Sansevieria forskaliana (Schult.) Pepper & Wood. Agavaceae.

3

N Sansevieria phillipsiae N.E.Br. Agavaceae.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ugu xig oo yaan waxba kaa xigin. Xagga hooyadaa u xid. Dh: jir, dhawow.

2

xig: (fal) xoolo kol la lisay haddana mar kale lis. Hasha nooga soo xig.

3

xig: (fal) xaskul diirka ka siib oo xasawdiisa soo saar. Xijinka qaado oo dhegweynta xig.

4

xig: (fal) laba dhinac oo is haya dhan la jir oo u eexo. Waligaa xaga xaqu jiro xig.

5

xig -ga: (magac, lab, keli) geed aan caleen iyo cows midna lahayn oo u baxa raxanraxan; geed leh dhego iyo dhubuq dheer oo dusha ubax ku sameeya kolka dhegihiisa la xigo waxa ka soo baxa miiqyo cadcad oo xadhko adadag laga sooho. Kigga waa la beeraa. Dh: xaskul, dhegweyn.

6

xig-ta: (magac, dhedig, keli) caano yar oo neef laga listo inta labada caanamaal u dhaxaysa. Xigtii hasha goray ayaan ku qureecday. Li: xoor.

7

xig -ta: (magac, dhedig, keli) dareere yar oon badnayn. Xig yar oo biyo ah i waraabi. Dh: xoogaa, kistoo.

waa la naqliyay ✓

erey waraabaha iyo dugaagaba lagu eryo oo soco u dhigma. Dh: yur.

waa la naqliyay ✓

1

(Xir-ka)

2

Meel dhir badani xirtay; jiq

waa la naqliyay ✓

1

xir¹: m.l (-rar, m.l) Kayn jiq oo aan meel la maro lahayn.

2

xir²: f.g1 (-ray, -rtay) 1. Wax xarig iyo wixi lamida ku qabasho, ku guntid. 2. Cid xabsi gelin. 3. Albaab qataarid. 4. Hawl meel ka socotay joojin.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ray, -rtay) 1. Wax xarig iyo wixi lamida ku qabasho, ku guntid. 2. Cid xabsi gelin. 3. Albaab qataarid. 4. Hawl meel ka socotay joojin. m.f.dh, xirid.

waa la naqliyay ✓

1

v. tie, fasten; close (up); imprison, jail, arrest, stop

2

xir m. n. forest, area of scrubland

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) 1. close (kalows); shut (shat) ~ xidh. Ex: fadlan albaabka xir! Please close the door! 2. jail (jeel)-, imprison (im-piri-zen), detain (di-teeyn)-, arrest (a-res-ti)-, detain in custody (kas-ta-dhi)-, put under arrest ~ xabbis

waa la naqliyay ✓

1

(fal) eeg xidh.

2

xir-ka: (magac, lab, keli) eeg xidh.

waa la naqliyay ✓

إقفال، إغلاق

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Dab iyo wixi lamida holcin.

waa la naqliyay ✓

v. start a fire, give off light

waa la naqliyay ✓

-yey -say: (v) make fire huri

waa la naqliyay ✓

(fal) dab yar shid. Ayeeyadaa dabka u biri oo dheriga u saar. Dh: daar, huri, bidhi. Li: demi, bakhtii, baqtii.

waa la naqliyay ✓

1

de: start a fire, give off light

2

lx: biri

3

pd: (biriyey)

4

ps: v2a=

5

key: biri

waa la naqliyay ✓

f.lg2 (-iyay, -isay) Xoolo, alaab iyo wixi lamida. in muddo ah cid siin.

waa la naqliyay ✓

f.lg2 (-iyay, -isay) Xoolo, alaab iyo wixi lamida, in muddo ah cid siin. m.f.dh, ergin.

waa la naqliyay ✓

ditransitive v. entrust temporarily; lend something to someone

waa la naqliyay ✓

(fal) si ku meel gaadh ah oo ergiso ah qof kale xoolo u sii; shey ama wax aad leedahay qof u dhiib oo muddo ka sug soo celintiisa. Dh: ammaanee, toobalcaaree, dhiib, ergis.

waa la naqliyay ✓

1

de: entrust temporarily; lend s.t. to s.o.

2

lx: ergi

3

pd: (ergiyey)

4

ps: v2a=ditr

5

key: ergi

waa la naqliyay ✓

1

(Firi-da)

2

Iniin; xabbad.

waa la naqliyay ✓

m.dh Abuur, iniin.

waa la naqliyay ✓

f. n., [collective] seeds, pips

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) wax tiro leh, xabbad ka mid ah. Dh: xabbad, hal.

2

firi-da: (magac, dhedig, keli) midhaha xabuubka ah xabbad ka mid ah. Dh: midho, shinni, abuur.

waa la naqliyay ✓

1

de: seeds, pips

2

lx: firi

3

pd: (-da)

4

ps: n-f-col

5

key: firi

waa la naqliyay ✓

-da: (ma gac, dhedig, keli) laan qoyan oo la gamuumay oo geed nabadeed oo labo dhinac lagu dhexdhexaadinayo hoostiisa lagu qotomiyo oo heshiiska calaamad u ah. Irbida nabaddoonnadaa qotomiya.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-iyo/-iyaal, m.l/dh) Bir dheer, dhulka jeexda oo harqoodka ku taal.

waa la naqliyay ✓

m. n. plow

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) bir ka mid ah qalabka beeraha lagu qodo.

waa la naqliyay ✓

1

de: plow

2

lx: irfi

3

pd: (-ga)

4

ps: n2a-m, n7-m

5

key: irfi

waa la naqliyay ✓

(fal) cid kale, taageero sii.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Nafley roob ka okorin. 2 . Jeri.

waa la naqliyay ✓