xilli — Macnaha & Turjumaada

1

(Xilli-ga)

2

1. Waqti; goor; ammin.

3

2. Nur.

waa la naqliyay ✓

1

xilli¹: m.l (-iyo, m.dh) 1. Waqti; goor; ammin. 2. Nur.

2

xilli²: m.l (-iyo, m.dh) (c.fal.) Xilliyo sannadeed oo lagu garto xaalado gaar ahaaneed ee cimilo, inta badanna ay keento janjeedhka udub dhexaadka dhulka e tub qorraxeedka iyo meereysiga dhulka ee qorraxda. Loolalka dhexe, afar xilli, oo midkiiba saddex bilood yahay, waxa guud ahaan lagu gartaa: kubbad-badhka woqooyi. Gugu waa maarso, abril iyo maajo; xagaagu waa juun, luulyo iyo agoosto; dayrta waa sebtembar, oktoobar iyo noofembar; jiilaalkuna waa diisembar, janaayo iyo febraayo. Kubbad-badhka koonfureedna xilliyaddu waa lidka kuwan, gugu waa sebtembar, oktoobar iyo noofembar, iyo wixi lamida. Xilliyada xiddigis ahaan waxaa loo tixgeliyaa taariikho gaar ahaaneed.

waa la naqliyay ✓

1

xilli¹: m.l (-iyo, m.dh) 1. Waqti; goor; ammin. 2. Nur.

2

xilli²: m.l (-iyo, m.dh) (c.fal.) Xilliyo sannadeed oo lagu garto xaalado gaar ahaaneed ee cimilo, inta badanna ay keento janjeedhka udub dhexaadka dhulka e tub qorraxeedka iyo meereysiga dhulka ee qorraxda. Loolalka dhexe, afar xilli, oo midkiiba saddex bilood yahay, waxa guud ahaan lagu gartaa: kubbad-badhka woqooyi. Gugu waa maarso, abril iyo maajo; xagaagu waa juun, luulyo iyo agoosto; dayrta waa sebtembar, oktoobar iyo noofembar; jiilaalkuna waa diisembar, janaayo iyo febraayo. Kubbad-badhka koonfureedna xilliyaddu waa lidka kuwan, gugu waa sebtembar, oktoobar iyo noofembar, iyo wixi lamida. Xilliyada xiddigis ahaan waxaa loo tixgeliyaa taariikho gaar ahaaneed.

waa la naqliyay ✓

m. n. season, recurrent time; epoch; anniversary

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) time (taaym); epoch (epek)-, era (eera); particular period of time or a season (sii-sen) ~ seben, wakhti, samaan, seman, waa, ayaan

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) wakhti wakhtiyada ka mid ah. Dh: goor, ammin.

waa la naqliyay ✓

1

cf: Gu('), Xagaa, Dayr, Diraac, Jiilaal

2

de: season, recurrent time; epoch; anniversary

3

initial: x

4

lx: xilli

5

pd: (-ga)

6

ps: n2a-m-time

7

syn: nur

8

key: xilli

waa la naqliyay ✓

مَوْسيم

waa la naqliyay ✓

f.mg2 (-iyay, -isay) U i.: Cid kabo u gelin.

waa la naqliyay ✓

(fal) u kabo u gelin.

waa la naqliyay ✓

1

xalli¹: m.l (-iyo, m.dh) Maaro.

2

xalli²: f.g2 (-iyay, -isay) Mushkilo ama mas'alo xal u helid.

3

xalli³: f.mg2 (-iyay, -isay) Nafley ama dad si saf ballaaran ah u socosho.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Mushkilo ama mas'alo xal u helid. m.f.dh, xallin.

waa la naqliyay ✓

v. solve, resolve

waa la naqliyay ✓

-yey / say: (v) resolve (ri-zoolv)-, solve (soolv)-, settle (se-tal). Ex: xal u raadi; find a solution to...

waa la naqliyay ✓

(fal) mushkilo jirta xal u hel; ka gungaadh. Adu xalli dhibaatada reerkaaga. Dh: maaree, xallil.

waa la naqliyay ✓

1

cf: xal

2

de: solve, resolve

3

initial: x

4

lx: xalli

5

pd: (xalliyey)

6

ps: v2a=tr

7

key: xalli

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) is bahaysi wax ay ka midaysan yihiin ku heshiiya inay isku taageersadaan. Dh: isbaysi, gaashaanbuur. Wa: xilfiyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Afartamaad-ka)

2

1. Tirada heerka afartanka ku abbaaran; 40d. (ama afartanaad).

3

2. Xilli roob oo toban beri ah oo ka bilawda afartamaadka dabshidka.

waa la naqliyay ✓

1

(Amminla'-da)

2

1. Xilliyada sannaddu u qaybsan tahay midkood.

3

2. Diraacda qaarkeeda danbe.

4

3. Roob-Garas.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Axal-ka) Xilli u dhexeeya ximirka iyo xayska.

2

2. (Axa-sha) Xab is-haysta oo adag.

waa la naqliyay ✓

1

(Baalfallaar-ta)

2

Mid ka mid ah shinbiro wadajir u duula oo xilliba dal u talaaba; caloosha waa ka caddahay, dhabarkuna waa madow iyo buluug isku darsan; waxay leedahay baalal dheerdheer oo fallaarta u eg, iyo dabo ganto leh.

waa la naqliyay ✓

1

(Badfur-ka)

2

Xilliga baddu deggan tahay oo waxa shiraaca ku dhoofa ay u furan tahay; (ama badfuran).

waa la naqliyay ✓

1

(Badxir-ka)

2

Xilliga baddu kacsan tahay oo waxa shiraaca ku dhoofa ay ka xiran tahay; (ama badxiran).

waa la naqliyay ✓

1

1. (Canbaar-ka) Xilli roob iyo dabayl leh; Ceelkaggeeye.

2

2. (Canbaar-ta) Cudur haragga ku dhaca oo cuncun badan oo sida gaashi koobaaban u ballaarta.

waa la naqliyay ✓

1

(Cawlikudhashay-da)

2

(xilli) lixadhaqo.

waa la naqliyay ✓

1

(Ceelkaggeeya-ha)

2

(xilli) Canbaar.

waa la naqliyay ✓

1

(Celcelis-ka)

2

1. Celcelin; ku noqnoqosho.

3

2. (ur, dabayl) xilli dabayshu, si isu dhowdhow, hadba dhinac uga timaaddo; tangambili.

waa la naqliyay ✓

1

(Daalalli-da)

2

Waaxda saddexaad oo degmooyinka xiddigaha oo xilliga dayrta.

waa la naqliyay ✓

1

(Danbasama-ha)

2

Xilli badanaa roob leh.

waa la naqliyay ✓

1

(Fasal-ka)

2

1. (kitaab) qayb isku arrin ka hadlaysa.

3

2. (dugsi) heerarka waxbarashada dugsiga midkood.

4

3. Xilliyada sannaddu u qaybsanto midkood; nur.

waa la naqliyay ✓

1

(Foora-ha)

2

Dabayl xoog leh oo dhabata xilli roob dhow yahay.

waa la naqliyay ✓

1

(Fuf-ka)

2

Daaq aan roob ku bixin ee xilli ku baxa.

waa la naqliyay ✓

1

(Gal-ka)

2

1. Dhar yar oo la tolo oo qalabka qaarki, sida barkimooyinka, lagu rogo ama la dhex geliyo oo dhawraarin u ah.

3

2. Dabool harag ah ama qori ama bir ama wax kale, oo qalabka qaarki (billawe, seef, kd.) loo sameeyo, laguna qaado.

4

3. Biyo kooban oo meel fadhiya; balli; haro.

5

4. (shax, waalo, kd.) badin; ka dhicid; foorad.

6

5. Garangar iftiin ah oo xilliyada qaarkood dayuxu dhex galo.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Godob-ka) Balli aad u weyn oo wareegsan oo in badan biyo ku jiraan: togagga xilliyada roobka biyaha keena baa doojiya.

2

2. (Godob-ta) Aano; sagan; dakano; asaaye; gashi; utun.

waa la naqliyay ✓

1

(Gu-ga)

2

1. Afarta nur oo sanadu u qaybsamo midkood: wuxuu u dhexeeyaa diraacda (jiilaal) iyo xagaaga, waana xilli roob.

3

2. 12-bilood; sano.

waa la naqliyay ✓

1

(Habar'ari-da)

2

Xilliyada ama bilaha sanada Soomaalidu u qaybsanto mid kamid ah.

waa la naqliyay ✓

1

(Habsa-da)

2

Si xilliyada qaarkood baddu noqoto; waxay badda gashaa labo bilood oo dayax isgalohooda ama gudcurka iyo caddada (isku bil) isgalohooda; caarida iyo buuxa labadooduba waa darraadaan, dhawr maalmood bayna socotaa.

waa la naqliyay ✓

Seasons

waa la naqliyay ✓

1

(n) armpit, underarm.

2

kilinkilo

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Mindi, masaar, toorray, iyo wixi lamida daab ka saarid. la-mid: dhilqi.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Mindi, masaar, toorray, iyo wixi lamida daab ka saarid. m.f.dh, dhillin. la-mid: dhilqi.

waa la naqliyay ✓

f.mg2 (-iyay, -isay) la-mid: hiili.

waa la naqliyay ✓

(fal) aad u xanuun oo dheecaan biyo ah yeelo Nabaroow millil dawaan kuu hayaaye. Dh: caabuq millile-ha: (magac, lab, keli) xanuun iyo dheecaan biyo ah oo nabarradu yeeshaan kolka ay xumaadaan. Wiilkii irbad millilaha ka engejisa ayaa la turgay.

waa la naqliyay ✓

(fal) maaro u hel. Xallil inta ay mushkiladu fududahay.

waa la naqliyay ✓

1

xallin¹: m.f.dh eeg xalli².

2

xallin²: m.f.dh eeg xalli³. la-mid: xallis.

waa la naqliyay ✓

to tackle

waa la naqliyay ✓

vl. n. solution, solving, resolution

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) solution; resolving (ri-zoolv-ing); solving (soolv-ing); resolution

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) dhib jirta xal u helid. Dh: maarayn, islaaxin.

2

xallin -ta: (magac, dhedig, keli) maamul ama urur ay dad wadaag ku yihiin kala dirid oo baabi'in.

3

xallin-ta: (magac, dhedig, keli) socodka aan lahayn qiyaas lagu garto joogsigiisa sida daadka.

waa la naqliyay ✓

1

de: solution, solving, resolution

2

initial: x

3

lx: xallin

4

pd: (-ta)

5

ps: vn-f

6

key: xallin

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: xallin².

waa la naqliyay ✓

vl. n. solution

waa la naqliyay ✓

1

a: xallin

2

de: solution

3

initial: x

4

lx: xallis

5

pd: (-ka)

6

ps: vn-m

7

key: xallis

waa la naqliyay ✓

1

(Xawlli-ga)

2

Orod xoog iyo dheeraynba leh; madhaafaanka orodka, (ama xawle, xowlli).

waa la naqliyay ✓

m.l Dheeraynta wax ordaya.

waa la naqliyay ✓

m. n. velocity, running fast, quick pace

waa la naqliyay ✓

-ga:(n) the act of moving fast; speed (ispiidh); velocity (valoo-siti); swiftness (iswift-nes) ~ xawaare

waa la naqliyay ✓

1

de: velocity, running fast, quick pace

2

initial: x

3

lx: xawlli

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: xawlli

waa la naqliyay ✓

Litoral

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) eed la'. Ninkaasi waxa uu sameeyey wuu ku xilla' yahay.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh (-do, m.l) Kal; waqti.

waa la naqliyay ✓

1

(Xiltir-ka)

2

1. Geed-quwaax miro kulkulucsan iyo beeyo leh.

3

2. Xiltirid.

waa la naqliyay ✓

1

xiltir¹: m.l la-mid: xiltirid.

2

xiltir²: f.g1 (-ray, -rtay) Qof hawl cid laga sugaayey fulinteeda isu xilsaarid.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ray, -rtay) Qof hawl cid laga sugaayey fulinteeda isu xilsaarid. m.f.dh, xiltirid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [compound] demotion

2

xiltir v. take someone's responsibility away; remove something from one's past

3

xiltir m. n. plant species, with plump fruits; its gum is used for incense

waa la naqliyay ✓

1

(Hiltir) S Commiphora boiviniana Engl. Burseraceae.

2

C Commiphora longipedicellata Vollesen. Burseraceae.

3

May, S Commiphora boranensis Vollesen. Burseraceae.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) shaqo cid ku aamin oo u daa. Shagada aniga igu xiltir. Dh: aamin.

2

xiltir -ka: (magac, lab, keli) geed quwaax midho buur buuran iyo xamag udguun oo beeya ah leh.

waa la naqliyay ✓

/il/ills, illness; (adj) 1. jirran, buka (xanuunsanaya). e.g. She was very ill in the hospital.(n) 2. wax xun oo dhibaato badana waa loo adeegsadaa. e.g. We have to live with the ills of life.

waa la naqliyay ✓

a., (bad) xun; (sick) buka; be ill, xumaw; n., that boy returns ill (bad) for good, inankaasi sharkuu wanaag u ceshaa; he speaks ill of everyone, isagu nin walba wax xil leh buu ka sheegaa.

waa la naqliyay ✓

erey waraabaha iyo dugaagaba lagu eryo oo soco u dhigma. Dh: yur.

waa la naqliyay ✓

1

(Xil-ka)

2

1. Xishood; sheex: sarriig.

3

2. Wax ama hawl la isu dhiibey ama la is faray ama la qabanayo, wixii ceebaal ah, ama naftii sharaf lihi ka xishooto, oo ka imaan kara haddii la hagrado ama lagu gaboodfalo.

4

3. Ceebaal; fadeexo.

waa la naqliyay ✓

1

xil¹: m.l 1. Xishood; sheex; sarriig. 2. Wax ama hawl la isu dhiibay ama la is faray ama la qabanayo, wixii ceebaal ah, ama naftii sharaf lihi ka xishooto, oo ka imaan kara haddii la hargado ama lagu gaboodfalo. 3. Ceebal; fadeexo.

2

xil²: f.g2 (-ilay, -ishay) 1. Cid mas'uul saarid. 2. Cid ceebayn.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Xishood; sheex; sarriig. 2. Wax ama hawl la isu dhiibay ama la is faray ama la qabanayo, wixii ceebaal ah, ama naftii sharaf lihi ka xishooto, oo ka imaan kara haddii la hargado ama lagu gaboodfalo. 3. Ceebal; fadeexo.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. responsibility; sense of decorum, shame, modesty

2

xil v. shame, embarrass; dishonor

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) responsibility (rispoonsibiliti)-, obligations (oobli-geeyshinis)-, duties (dhuutis) ~ mas'uuliyad, waajibaad

waa la naqliyay ✓

1

Responsabilità

2

Responsibility

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) xishood iyo ixtiraam. Li: xildaro, xishood la'aan. Wa: xilal.

2

xil-ka: (mmagac, lab, kelii) masuuliyad la hayo. Nin xil qaaday eed qaad. Wa: xilal.

3

xil -ka: (magac, lab, keli) ceebaal; fadeexad; fadeexo.

waa la naqliyay ✓

مَسْئُولِيَّة

waa la naqliyay ✓

m.l/dh 1. Nasiib wacan. 2. Sharaf wacan.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) tiro ama muuqaal yar. Daraawiish ninkii bili u filay, waw badownimo e'.

2

bili-da: (magac, dhedig, keli) ciyaar wiilal iyo hablo wada dheelaan oo la ciyaaro habeen iyo dharaarba. Waxa la ciyaaraa barqada intay xooluhu ku maqan yihiin xilli barwaaqeedka. Waxa kale oo la ciyaaraa aroosku marka uu cusub yahay ee uu afartan bixin.

3

bili-da: (magac, dhedig, keli) ciyaar carruurtu ku ciyaaraan ul dheer iyo qori yar oo balan oo inta god la jeexo qoriga yar la dul dhigo ul kor loogu tuuro inta uu soo lalmanayana dhexda usha lagaga dhifto oo kolba inta uu godka ka fogaaday usha lagu dhereriyo laguna kala badiyo.

4

bili -ga: (magac, lab, keli) saaciido wanaag. Bili nimaan lahayn baa xarbiga biid ka tarahayne. Dh: ayaan, nasiib.

5

bili-ga: (magac, lab, keli) marada haweenka inta u hoosaysa; xaynka haweenka.

waa la naqliyay ✓

Dhul tnadaxeed dhuuban

waa la naqliyay ✓

1

(n) an itemized list or statement of fees or charges.

2

xaashida biilka

waa la naqliyay ✓

/bill/ (n) 1. biil (rasiidka alaabta la gato iyo qiimahoodu ku dhigan yihiin) 2. sharci dawladeed (qodob) 3. lacagta warqadda ah.

waa la naqliyay ✓

Xisaab

waa la naqliyay ✓

/bil/ (n) 1. haanshithy sheeghassy beesothy lokoo fathaw (biil amy risiid). We pay the electricity bill every month. 2. beesothy haanshithy eh, sanuud ing haayny. 3. afky shimbirty. 4. shar'y amy heer dowly.

waa la naqliyay ✓

n. (any written paper) warqad, -di; bill of goods, xisaab, -ti; here is the bill, waa taa xisaabti; bill of passage, tiked, -ki.

waa la naqliyay ✓

m.l Jaad geedaha ka mid ah oo jiinka webiyada ka baxa.

waa la naqliyay ✓

/fil/ (v) 1. buuxin (n) 2. buux, buuxsamid

waa la naqliyay ✓

v.tr., buuxi, buuxso, soo dhaami, dar, soo dar.

waa la naqliyay ✓

Gunbur

waa la naqliyay ✓

/hil/ (n) taag, buur.

waa la naqliyay ✓

n., buur yar, -ti, -ayd, karin, -ti, kur, -ti, kurun, -ti, moos, -ki; v.tr., (heap up) moos.

waa la naqliyay ✓

f.g3 (-laday, -latay) Kabo gashasho.

waa la naqliyay ✓

v. put on ~ try on (shoes)

waa la naqliyay ✓

1

cf: gasho

2

de: put on ~ try on (shoes)

3

lx: illo

4

pd: (illaday)

5

ps: v3a=tr

6

key: illo

waa la naqliyay ✓

Chili

waa la naqliyay ✓

/kil/ (v) 1. dil (gudha ka jarid) 2. waqti dilid (waqti dhumin) e.g. kill time. 3. laba shimbirood hal dhagax ku dilid (laba natiijo hal ficil ka helid). e.g. Kill two birds with one stone.

waa la naqliyay ✓

v.tr., dil, nafta ka qaad, kaga caqbal, ka kawsii, ka kudi.

waa la naqliyay ✓

/mil/ (n) 1. warshadda galleyda iwm shiidda oo bur ka samaysa. 2. warshad wax lugu shiido.

waa la naqliyay ✓

1

(n) a small pellet or tablet of medicine, often coated, taken by swallowing whole or chewing.

2

kinin

waa la naqliyay ✓