xidhmays

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg midhayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg xiddayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) xidhmo xidhmo ka dhigid. Dh: xirmayn.

-ka: (magac, lab, keli) xushmadayn. xushmee: (fal) eeg xushmadee.

-ka: (magac, lab, keli) eeg fiidimayn.

(Dhays-ta)

Xoolaha rimman kolka candhadu soo weynaanta bilawdo; habaas; candhayn; qor; jimic.

m.dh D. ah: neef soo sid dhoweeyey oo candhadiisa iyo sabiishiisa ka muuqato buurnaan.

f. n. lactation before birthing (when udders get full of milk)

-ta: (n) udder of pregnant female mammals, such as cows, sheep, and goats ~ candho

-ta: (magac, dhedig, keli) candhada neefka rimman oo markuu soo sid dhammeeyo ama bilo sii rimmanyahay intii hore ka waynaata.

cf: candho, rimman

de: lactation before birthing (when udders get full of milk)

lx: dhays

pd: (-ta)

ps: n1-f

key: dhays

m.l la-mid: dumayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg dumayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg fidayn.

-ga: (magac, lab, keli) meel awdan oo dhir leh. Dh: xas.

m.l la-mid: jahayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg midayn.

(fal) curi ereyo maanso ah oo qaafiyad iyo habdhac ba leh. Hees ayaan rabnaa inaan samayno ee noo midhay adigu. Dh: mudhee, midhee, miray, miree.

midhay: (fal) midho bixi. Geedyahaw midhay: Dh: mudhee midhee, miray, miree.

midhay-ga: (magac, lab, keli) geed midho dhala oo si fiican u mudheeya. Dh: mudhay.

(fal) sharraxaad iyo shaash qurxoon samee. Faraska xidday. Dh: xiddee.

xidday: (fal) dun midabya leh faraqa guntiga ama go'a salkiisa hoose si ruduc ah ugu tol. Gundhataha ii xidday. Dh: xiddee, aaradee.

der. [adjective] shut, closed up; dressed, wearing clothes

xidhan [inchoative] v. get shut, be locked ~ closed; get tied up; jailed

-xidhnaa / xidhnayd: (adj) 1. closed (kalowsidh); shut (shat) ~ xiran. Ex: dukaanku ma xidhan yahay? Is the store closed? 2. arrested (a-res-tidh); detained (di-teeynidh); imprisoned (im-piri-zenidh) ~ xabbisan

xidhan -xidhnaa / xidhnay: (adj) dressed; wearing. Ex: nin surweel xidhan; a man wearing trousers ~ labisan

(tilmaame) xadhig ku guntan. Joonyad afka ka xidhan oo bariis ah ayaan siiyay. Dh: xiran, guntan. Li: furan.

xidhan: (tilmaame) jeel ku jira ah; xabsi la geeyey ah. Dh: xabbisan, xiran. Li: furan.

xidhan: (tilmaame) qof wax laga doonayo ah. Dh: xiran.

xidhan: (tilmaame) aan socon oo la joojiyay ah. Baanbaddu way xidhan tahay. Dh: joojisan, xiran.

xidhan: (tilmaame) qufulan oo aan bannaanayn. Albaabku wuu xidhan yahay. Dh: qufulan.

xidhan: (tilmaame) dhar ku lebbisan. Dh: lebbisan.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg xidhid.

-da: (magac, dhedig, keli) in isku xidhan. Xidhmo buugaag ah ayaa diyaaradda iila socota. Dh: guntin, cutub, seere, xirmo.

xidhmo -da: (magac, dhedig, keli) meel loo seereeyey in kol dambe la daago. Xidhmo doogle ayaan irmaanka u xidhay: Dh: seere, xirmo.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg xilayn.

(fal) xirmo xirmo u xir. Tigaadda xirmay oo baabuurka saar. Dh: xidhmay.

(Xumays-ta)

1. Oogada dadka inteeda la qarsho; cawro.

2. Hilbaha inta uurkujirta ah.

3. xoolaha iyo dadka intooda tabarta yar.

xumays¹: m.l la-mid: xumayn.

xumays²: m.dh.u 1. Cawro; oogada dadka inta la qarsho. 2. Hilbaha inta uurkujirta ah.

3. Xoolaha iyo dadka intooda tabarta yar.

f. n., [collective] private parts, genitals, genitalia

xumays [feminine] n., [collective] entrails, internal organs

xumays [feminine] n., [collective] weak livestock ~ people

-ka: (magac, lab, keli) xoolaha iyo dadka intooda tamarta yar.

xumays-ta: (magac, dhedig, keli) eeg xumayn.

xumays-ta: (magac, dhedig, keli) cawrada inta u qofku qarsado ee dharka ka hoosaysa. Nimay xumaystu xanuunaysaa wuu waadhwaadhsadaa. Dh: cawro.

-ka: (magac, lab, keli) biimo ku samayn: halis ku ridid. Biimayska markii horeba adaa i geliyey ee iga saar.

-ka: (magac, lab, keli) ul gaaban madax buuran leh oo xooggan la dhicid. Dh: budays.

-ka: (magac, lab, keli) eeg cidlayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg dhamayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) baxsasho oo orod dartii siigo isku qarin. Dh: siigayn, cararid, firayn.

m.dh la-mid: fidnayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale fidmo ku abuurid ama dhaqan xumo beerid. Dh: saraayayn, fidnayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg hadhayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) maanso allifid heesta midheheeda tirin. Dh: mudhayn, curin.

midhayn-ta: (magac, dhedig, keli) midho bixin miro soo saarid. Arabikhidii way is xambaaratay oo midhaynti waxba ugama hadhin. Dh: dhalid, mudhayn, dhalid midhays.

-da: (magac, dhedig, keli) geedaha qadhaabka bixiya midkood oo aashacaddada ay isku bah yihiin dhulkana aan ka dheeraan.

midhayo -da: (magac, dhedig, keli) firidda la cuno ee iniinyaha la beeraa ay ku jiraan. Dh: iniinyo, miro, mudho.

(fal) faal isu gur oo marba sii ilmay: faal dhigan labadiisa min-horaad isu rar labadiisa minfarakuhadhna isu rar kaddibna labada rar isu sii rar. Nin la gigey furdaamada tagtiyo nibiri urkiisa, minka niibta galay diid siddalag aw nirgay yidhi e. Dh: nirgay, nirgee.

vl. n. evaluation, appraisal

-ka: (n) appraisal (ap-reeysal) ~ see also [eeg] qiimayn

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg qiimayn.

de: evaluation, appraisal

lx: qiimays

pd: (-ta)

ps: vn-f

key: qiimays

-ka: (magac, lab, keli) wax si xoog badan u tuurid

-ka: (magac, lab, keli) sadhayn.

-ka: (magac, lab, keli) siddayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) digri iyo Allabari qasaa'id iyo ducooyin wata samayn. Dh: digriyid, xadrayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg xammay.

(Xiddayn-ta)

Xiddo u yeelid.

m.f.dh eeg xiddee.

-ta: (magac, dhedig, keli) sharraxaad iyo shaash qurxoon u samayn. Dh: saanifadayn.

xiddayn -ta: (magac, dhedig, keli) dun midabya leh faraqa guntiga ama go'a salkiisa hoose ku sagsaagid oo ku qurxin.

-da: (magac, dhedig, keli) wax xidhmay noqosho. Dh: xirmid, xirmis.

m.dh (botani) Geedaaley yar oo har leh; geedo isku urursan oo ku yaal meel gaar oo bannaan.

-ka: (magac, lab, keli) xiiso u qabid; xiise u hayn. Dh: xiisayn.

(Xirmayn-ta)

Xirmo xirmo ka dhigid.

m.f.dh eeg xirmee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xidhmooyin badan oo dhandhan iskugu xidhan ka dhigid. Dh: xidhmayn.

-ka: (magac, lab, keli) xurmo iyo shar u samayn.

(fal) cid maamuus oo sharfi.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax kolla iftiimiya kolla bakhtiyaya ahaan. Dh: biglayn.

-ka: (magac, lab, keli) bidixaynta ku lisid. Bidixays ku lis hasha.

-ka: (magac, lab, keli) cid kale, khatalid oo luggoyn. Dh: hadimayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg midabayn.

-ga: (magac, lab, keli) mudho la cuno bixin.

(fal) mudho la cuno bixi; qadhaaab yeelo. Geedyahaw weynaataye midhayso. Dh: mirayso.

midhayso: (fal) midho qadhaab ah soo guro. Orodoo buurta ka soo midhayso. Dh: gadhaabo.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg midigayn.

/saydh weys/ (adv) dhinac-dhinac ~ gees. e.g. a sideways jump.

-ka: (magac, lab, keli) eeg xakamayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg xeedhayn.

m.l la-mid: xiddaysasho.

-ha: (magac, lab, keli) qof cedaysan cidda u dhaw ee gardarradiisa qaban karta gartiisana u dooni karta. Dh: xidhe, dhawaale, aabbo.

fermer.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax xidhan ahaan. Xidhnaanta waan ku arkay ee sababta ma garanayo. Dh: xirnaan.

xidhnaan -ta: (magac, dhedig, keli) dhar ku lebbisnaan.

(Xushmayn-ta)

Xushmo u yeelid; muunayn; sharrifid.

m.f.dh eeg xushmee. la-mid: xushmadayn.

-ta: (n) the act of respecting or honouring

-ta: (magac, dhedid, keli) cid maamuusid oo sharfin.

-ka: (magac, lab, keli) qaab loo qurxiyo dhallinta timahooda. Waxa la adeegsadaa layiig laga sameeyo gobka caleemihiisa curdinka ah, oo la daro qori lagu duubo in yar oo timo ah oo sameeya maroorro dalool yeelsha, laguna dhammeeyo timaha madaxxa oo dhan iyagoo sadarsadar isu dulyaalla.

-ka: (magac, lab, keli) tuug caanah fanka wax loo xado ku talax tegey; qof aan wax sharci ahi xidhin oon xeerku qaban.

(fal) meel ku raag oo gacal iyo gayaan ku yeelo. Haddeed waad degtaye xididdayso.

xididdayso: (fal) xidid yeelo. Geed yahaw xididayso.

-ka: (magac, lab, keli) cid maamuusid oo sharfin.

m.l la-mid: bidhaansasho.

-ga: (magac, lab, keli) bidhaansasho iyo dabasocod. Dh: bildhaansi.

f.mg3 (-saday, -satay) Wax bidhaantooda eegasho.

f.mg3 (-saday, -satay) Wax bidhaantooda eegasho. m.f.dh, bidhaansasho.

v. move ~ proceed towards (something seen ~ a light in the distance)

(fal) wax kuu muuqda muuqaalkiisa eego. Geed baaxad weynoo, la yidhaahdo Baaroo, bilig dheer hirkiisii, ma bidhaansanaynoo. Dh: bildhaan.

de: move ~ proceed towards (s.t. seen ~ a light in the distance)

lx: bidhaanso

pd: (bidhannsaday)

ps: v3a=intr

key: bidhaanso

-ka: (magac, lab, keli) cid kale, fidmo ku abuurid ama ku ridid. Dh: fidnadayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) xeraad cunis oo cashayn. Dh: fiidimays.

m.l la-mid: fiindhayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg fiindhayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) duhur hadhimo cunid. Markaad safar tahay hadhimaynta haku daahin. Dh: qadayn.