xayl — Macnaha & Turjumaada

1

(Xayl-ka)

2

Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad; dhibaaji.

waa la naqliyay ✓

1

xayl¹: m.l Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad.

2

xayl²: f.mg1 (-lay, -shay) Haweeney caado helid.

waa la naqliyay ✓

m.l Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad.

waa la naqliyay ✓

m. n. menstruation

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) menstruation (men-stru-eyshin); period (piir-i-eed); menses (men-siis) ~ caado

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dhiig dumarka la yimaad inta ay dhallin yaryihiin oo qaangaadh madana calaamad u ah. Dh: xayd.

2

xayl -ka: (magac, lab, keli) xilli neef dhidigahi saarasho diyaar u yahay. Dh: asool, rimay.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

cf: dhiig

3

de: menstruation

4

initial: x

5

lx: xayl

6

pd: (-ka)

7

ps: n0-m

8

key: xayl

waa la naqliyay ✓

nickname; name-m whittish; white flower. Cf: Xaayow, Xay

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) ursashada labku kaadida dhiddiga ursado si uu u hubsado in rimman tahay iyo in kale.

2

xayli: (fal) rimay iyo rimay la'aan kala hubso kala ogow. Dh: hubso.

waa la naqliyay ✓

1

(Caada-da)

2

1. Waxyaalo la falay oo lagu noqnoqday oo loo bartay oo dabadeed wax lagu dhaqmo oo aan la goyn karin noqday; dhaqan; xeer (aan qornayn).

3

2. Xayl, dhibaad.

waa la naqliyay ✓

1

(Cisa-da)

2

1. Xurmo; sharaf; maamuus; cis.

3

2. Dhiigga haweenka bishiiba kol ka yimaada; xayl; caado, dhibaad; dhibaaji.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhibaad-da)

2

1. Xoolaha xagga reerka gabadha laga guursadey ka yimaada oo kolkii laysu geeyo iyagaas iyo yaradka (xoolaha ninka wax guursadey xaggiisa ka imanaya), aqalka cusub oo la dhisa hayo dhaqaalihiisa gundhig u noqda.

3

2. Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; xayl; caado; dhibaaji.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhibaaji-ga)

2

Dhibaad; xayl.

waa la naqliyay ✓

1

(Jildhaaf-ta)

2

1. Naagta dhibaaddu (xayl) ka tagto oo jilka lagu helo dhaafta; sunnaggoys.

3

2. Naagta dhibaaddeedu boodbooddo oo ayan lahayn waqti u go'an oo loo yaqaan.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Fal bulsho joogteysato kuna dhaqanto. 2. Fal qof si joogta ah ugu dhaqmo. 3. Dhiig ka yimaada haweenka bishiiba hal mar; dhibaad; xiso; xayl.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Hanti ay siiso cidi gabadhooda oo wax u soo doonatay. 2. Caado, xayl. la-mid: dhiibaaji.

waa la naqliyay ✓

1

dhiig¹: m.l 1. Dareere guduudan, wadnahu qaybiyo, halbowlayaasha nafleyda qaarkeed ku wareega oo nafaqada siiya. 2. Caadada dumarku bishiiba hal mar helo; xayl. 3. Dil.

2

dhiig²: f.mg1 (-gay, -gtay) 1. Dhiig sii deyn. 2. la-mid: dhiigow.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xayl.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Fal bulsho joogteysato kuna dhaqanto. 2. Fal qof si joogta ah ugu dhaqmo. 3. Dhiig ka yimaada haweenka bishiiba hal mar; dhibaad; xiso; xayl.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Hanti ay siiso cidi gabadhooda oo wax u soo doonatay. 2. Caado, xayl. la-mid: dhiibaaji.

waa la naqliyay ✓

1

dhiig¹: m.l 1. Dareere guduudan, wadnahu qaybiyo, halbowlayaasha nafleyda qaarkeed ku wareega oo nafaqada siiya. 2. Caadada dumarku bishiiba hal mar helo; xayl. 3. Dil.

2

dhiig²: f.mg1 (-gay, -gtay) 1. Dhiig sii deyn. 2. la-mid: dhiigow. m.f.dh, dhiigid.

waa la naqliyay ✓

/pir yadh/ (n) 1. muddo ~ kal. 2. waayo hore (casri la soo maray) 3. joogsi (dhibicda qoraalka la dhex gasho) 4. xiisad (cashar bixin galaas) 5. caado (xaylka dumarka).

waa la naqliyay ✓

1

-caadada: (n) [Pl. caadooyin-ka] 1. tradition (tra-di-shin) custom (kas-tam)-, folklore (fok-loor), culture (kal-jar) ~ dhaqan, hiddo. 2. behavior (be-heeyv-yar)-, character (kar-ak-ter); habit (habit) ~ dabeecad, baxaalli

2

caado -da: (n) menstruation (menis-tureey-shin); period (piir-i-ood); menses (men-siis) ~ xaylka dumarka; dhiigga haweenka

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) 1. blood (balaadh). 2. menstruation (menis-tureey-shiri)-, period (piir-i-eedf menses (men-siis) ~ caado, xaylka dumarka; dhiigga haweenka

waa la naqliyay ✓

s.f. - dhibaad, caado, xayl.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) sharaf iyo sumcad wanaagsan. Dh: sharaf, cisi, karaamo, ciso-da: (magac, dhedig, keli) dhiigga caadada ah ee dheddigga badhkood ka yimaadda. Dh: xayd, xayl, caado, sunne.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) ciyaar haweenka u gaar ah oo leh jiib iyo jaan waana ciyaar aad loo xiiseeyo waxay u kala baxdaa laba qaybood: bili godgodlay oo la jeexo dhulka iyo bili suunlay oo lagu ciyaaro saan dusheed. Bili godgodleyda waxa la jeexaa shax ka dibna waxaa laka dhigtaa inta dugood ee la kala leeyahay haddaba shaxdaa waxa lagu ciyaara afar qori oo laga jeexay gobays oo leh bog-cad iyo bog-madaw afartaa qori ayaa intii la qabto kor laga keenaa oo dhulka lagu shaydhaa haddday afartu xagga cad u wada dhacaan waxaa la yidhaa: waa afar dugood; hadday midi cadaato oo ay saddexna madoobaato waxaa la yidhaa «xayla godan» hadday saddex cadaato oo ay midi madoobaato waxaa la yidhaa sangaw seeraw sintaawe» haddii ay laba cadaato labana madoobaato waxaa la idhaa «way gubatay hadday afartuba madoobaato waxa la yidhaa mija dhoqley» waana lix dugood waxaana ciyaarta hoggaaminaya ninkii ay afartu u madoobaatay oo ku hoggaamiya lix dugood ama lix dhibcood.

waa la naqliyay ✓

1

(Xal-ka)

2

Biyo aan badnayn oo wax lagu xalo.

waa la naqliyay ✓

1

xal¹: m.l Biyo yar oo wax lagu dhaqay.

2

xal²: f.g1 (-alay, -ashay) Biyo yar weel ku mayrid.

waa la naqliyay ✓

m.l Maaro; mushkilo ama mas'alo maaro u helid.

waa la naqliyay ✓

1

f.g1 (-alay, -ashay) Biyo yar weel ku mayrid. m.f.dh, xalid.

2

xąl: m.l Maaro; mushkilo ama mas'alo maaro u helid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., (mass n.): solution; small amount of water used for washing

2

xal v. wash, clean, cleanse

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) solution (saluu-shin); answer (aan-sar)-, decision (di-zi-shiri) ~ daawo, jawaab. Ex: xal sax ah ma haysaa? do you have a correct solution?

2

xal -ay / xashay: (v) wash (woosh)-, usually in relation to household items; clean (kiliiri) ~ mayr, maydh, dhaq

waa la naqliyay ✓

1

(fal) weel maydh oo nadiifi. Kildhiga xal. Dh: qasaal, dhaq.

2

xal -ka: (magac, lab, keli) biyo uskag ah oo weel lagu maydhay. Xalka innaga daadi.

3

xal -ka: (magac, lab, keli) go'aan xoog ama xigmad lagu gaadho oo mushkalad lagu soo afjaro. Dh: maaro, furdaamin.

waa la naqliyay ✓

1

(Xay-ga)

2

1. Ubaxa kiisa aan qaabka caleemaha lahayne u baxa sida bul ama cuntub ama xirmo yar oo dun ah.

3

2. Midabkiisu, sida xayga qaarki, cad yahay.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Ubaxa kiisa aan qaabka caleemaha lahayne u baxa sida bul ama cuntub ama xirmo yar oo dun ah. 2. Midabkiisu, sida xayga qaarkii, cadyahay.

waa la naqliyay ✓

m. n. white flower species; white color

waa la naqliyay ✓

nickname; name-f whittish; white flower. Cf: Xaayow, Xayle

waa la naqliyay ✓

1

ama Xaayow magac loo bixiyo wiil midabkiisu aad u cad yahay.

2

xay: (ereycodeed) erey lagu kexeeyo idaha.

3

xay: (tilmaame) caddaan ah.

4

xay -ga: (magac, lab, keli) midab caddaan xooga ah. Dh: caddaan. Li: madaw.

5

xay -ga: (magac, lab, keli) ubax u baxa sida bul ama cutub oon caleen lahayn. Dh: ubax.

waa la naqliyay ✓

1

de: white flower sp.; [ext.] white color

2

initial: x

3

lx: xay

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: xay

waa la naqliyay ✓

1

bayl¹: m.l 1. Suun ballaaran, cad oo dun ama maqaar ka samaysan oo ay ciidamadu qaataan. 2. B. ah: biyo aad loo karkariyay. 3. B. ah: midab aad u cad.

2

bayl²: f.mg1 (-ylay, -yshay) Biyo aad u karkarid.

waa la naqliyay ✓

1

bayl¹: m.l 1. Suun ballaaran, cad oo dun ama maqaar ka samaysan oo ay ciidamadu qaataan. 2. B. ah: biyo aad loo karkariyay. 3. B. ah: midab aad u cad.

2

bayl²: f.mg1 (-ylay, -yshay) Biyo aad u karkarid. m.f.dh, baylid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., (mass n.): hot water

2

bayl v. boil (of liquid)

waa la naqliyay ✓

-ah: (adj) boiling (booyling); hot water. Ex: biyo bayl ah; boiling water

waa la naqliyay ✓

1

(fal) biyo, karkar oo bayl noqo. Biyihihii way bayleen.

2

bayl -ka: (magac, lab, keli) dareere heer kulkiisu sarreeyo oo aad u kulul; biyo illaa 100°, gaaraya oo karaya. Bayl baa i gubay. Li: qabow, baraf.

3

bayl -ka: (magac, lab, keli) dhar iyo furaash aad wisikhda looga nadiifshay; dhar aad loo hufay.

4

bayl -ka: (magac, lab, keli) suun dhexda lagu xidho. Baylka xidho.

waa la naqliyay ✓

1

(Fay-sha)

2

Boqonta lugta.

waa la naqliyay ✓

1

fayl¹: m.l (-lal, m.l) 1. Gal. 2. Kaabiga ugu sarreeya ceel afkiisa.

2

fayl²: m.dh (-lo, m.l) Boqonta lugta.

waa la naqliyay ✓

1

fayl¹: m.l (-lal, m.l) 1. Gal. 2. Kaabiga ugu sarreeya ceel afkiisa.

2

fayl²: m.dh (-lo, m.l) Boqonta lugta.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. file, record; line, queue

2

fayl [feminine] n. Achilles tendon (at ankle)

waa la naqliyay ✓

1

-faysha: (n) hamstring (haamistring)-, Achilles' tendon ~ boqon

2

fayl -ka: (n) 1. file (faayl) ~ gal. 2. queue (kiyuu)-, line (laayri) ~ layn

waa la naqliyay ✓

1

(fal) faylka joogso; rigood ama safo.

2

fayl -ka: (magac, lab, keli) saf la is daba joogsado. Dh: saf.

3

fayl -ka: (magac, lab, keli) warqad, caag iyo wax la mid ah oo isku laaban ama sida kolay ah oo wargadaha iyo qalabka shaqada xafiiska lagu guro ama lagu dhex rido.

4

fayl -sha: (magac, dhedig, keli) boqonta lugta.

5

fayl -ka: (magac, lab, keli) gal waraaqaha lagu rito. Hal sawir iyo fayl la kaalay Dh: malaf, doosee.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Hayl-ka) Miro iniino yaryar oo madmadow leh oo inta la engejiyo la ganacsado; waa miro udug wanaagsan leh, waxaana lagu darsadaa shaaha (ama heyl).

2

2. (Hay-sha) Summad xoolaha loo yeelo.

waa la naqliyay ✓

1

hayl: m.l Iniino qolof ku dahaaranyahay, oo cuntada, shaaha, iyo wixi lamida lagu udgiyo. la-mid: heyl.

2

hąyl¹: m.dh (-lo, m.l) 1. Summad xoolaha loo yeelo iyadoo dhegta in yar hoos loo jeexayo. 2. Mirraaq yar oo maro dacalkeeda laga jeexay. la-mid: haylaan².

3

hąyl²: f.g1 (-ylay, -yshay) 1. Neef summad hayl ah u yeelid. 2. Wax si dherer ah u dillaacin. la-mid: haylaamee, haylyaamee.

waa la naqliyay ✓

m.l Iniino qolof ku dahaaranyahay, oo cuntada, shaaha, iyo wixi lamida lagu udgiyo. la-mid: heyl.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. cardamom

2

hayl [feminine] n. mark cut into the ear of an animal for identification

3

hayl v. make a branding cut on cattle

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) cardamom (kaardhamen) ~ heyl, heel

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) jaad ka mid ah geed xawaashka dumarku dheriga ku daraan. Waa midho iniino yaryar oo madmadow leh oo inta la engejiyo laga ganacsado. Waa midho udgoon oo shaaha iyo cuntadaba lagu darsado. Dh: heyl.

2

hayl-sha: (magac, dhedig, keli) sumad xoolaha loo yeelo oo ah jeex dhegta ka laallaada ama meel kale oo jidhka noolaha ah. Nirigtani dhegta hay! bay ku leedahay.

3

hayl-sha: (magac, dhedig, keli) maro hun ah ama inta ka laalaadda. Dh: qayd, baal, cad, shadfad.

waa la naqliyay ✓

1

(Mayl-ka)

2

Miil.

waa la naqliyay ✓

m.l (-lal, m.l) Cabbir dhererkiisu yahay 1609.35 mitir. la-mid: miil (4).

waa la naqliyay ✓

m.l (-lal, m.l) Cabbir dhererkiisu yahay 1609.35 mitir. la-mid: miil.

waa la naqliyay ✓

Mile

waa la naqliyay ✓

Mile, statute

waa la naqliyay ✓

m. n. mile

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) mile (maayl); a mile is equal to 5,280 feet or 1,760 yards (1,609 meters) ~ halbeegga dhererka lugu cabbiro (1 mile = 1609 meters)

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) qiyaas lagu cabbiro dhererka oo 1 mayl u dhigmo 1609.35 mitir ama 5,280 feet ama 1,760 waar.

2

mayl-ka: (magac, lab, keli) markab xamuul ah oo wayn oo dad iyo shixnad ba qaada. Dh: markab.

3

mayl-ka: (magac, lab, keli) laba madax oo ay maraakiibta, iyo doonyuhu leeyihiin midkood. Maylka markabka arag. Dh: miil.

waa la naqliyay ✓

1

de: mile {Eng}

2

lx: mayl

3

pd: (-ka Pl: maylal (ka))

4

ps: n4-m

5

key: mayl

waa la naqliyay ✓

1

(Nay-sha)

2

Ilmo ido ah, oo dheddig.

waa la naqliyay ✓

1

nayl¹: m.l (-lo, m.l) Maqasha idaha keeda lab.

2

nayl²: m.dh (-lo, m.l) Maqasha idaha keeda dheddig.

waa la naqliyay ✓

1

nayl¹: m.l (-lo, m.l) Maqasha idaha keeda lab.

2

nayl²: m.dh (-lo, m.l) Maqasha idaha keeda dheddig.

waa la naqliyay ✓

m. n. lamb, young sheep

waa la naqliyay ✓

-naysha: (n) a baby sheep; lamb (laam)

waa la naqliyay ✓

1

(I) Agnello, generico;

2

(E) Lamb, generic

3

(S) NAYL (S. g.: Nail)

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) maqasha idaha kooda lab.

2

nayl -sha: (magac, dhedig, keli) maqasha idaha tooda dhedig. Naysha laxda u sii daa.

waa la naqliyay ✓

1

cf: baraar, ido

2

de: lamb, young sheep

3

lx: nayl

4

pd: (-ka ~ /sha)

5

ps: n1-m/f

6

key: nayl

waa la naqliyay ✓

1

(Qayl-ka)

2

Dameer yar.

waa la naqliyay ✓

m.l (-lal, m.l) Dameer yar oo lab.

waa la naqliyay ✓

m. n. donkey foal

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dameer yaroo aan weli la rarin. Dh: burris.

2

qayl-sha: (magac, dhedig, keli) dameer yar oon weli rimin. Qaysha yar dameeraha ka soo reeb.

waa la naqliyay ✓

1

cf: dameer

2

de: donkey foal

3

lx: qayl

4

pd: (-ka Pl: qaylal (ka))

5

ps: n4-m

6

key: qayl

waa la naqliyay ✓

(fal) mindhicirka xoolaha gacanta ku qabo oo uuska ku jira ka sii daa.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) midka lab ee maqsha lo'du dhasho. Waylka qaadhka ku xidh.

2

wayl-sha: (magac, dhedig, keli) midda dhedig ee maqsha lo'du dhasho. Waar ninoow saca waysha ka qabo ha lagaaga lisee. Dh: weyl. Wa: waylo

waa la naqliyay ✓

1

(Xaal-ka)

2

1. Lacag ama wax kale oo qof gefey, eedsiin ahaan loo saaro; yake; tacsiir; cisaaro: xumayn.

3

2. Arrin; xaajo.

4

3. Sida lagu sugan yahay; sah; xaalad.

waa la naqliyay ✓

1

xaal¹: m.l 1. Hanti la siiyo qof sharaftiisa wax loo dhimay. 2. (axwaal, m.dh) Arrin; xaajo. 3. la-mid: xaalad. Sida lagu suganyahay; sah.

2

xaal²: f.mg1 (-aalay, -aashay) La x.: cid arrin la dhammaysasho.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Hanti la siiyo qof sharaftiisa wax loo dhimay. 2. (axwaal, m.dh) Arrin; xaajo. 3. la-mid: xaalad. Sida lagu suganyahay; sah.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. fine, compensatory payment for an offense ~ wrong-doing

2

xaal m. n. situation; legal matter ~ affair

3

xaal v. converse, negotiate, discuss a problem

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) penalty as a result of wrongdoing; or breach of the traditional law. Ex: xaal baa lagu xukumay; a penalty was imposed on him

2

la xaal -ay / xaashay: (v) deal with; negotiate with; hold converse with or breach of traditional law

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qof aad ku xadgudubtay xoolo xumayn ah sii. Ninka haddaad ka gar darrayd iska xaal. Dh: maydh

2

xaal -ka: (magac, lab, keli) xoolo maydh ah oo laga qaado qofka ku gafa qof kale siiba hablaha, Dh: xumayn, yake, takhsiir.

3

xaal-ka: (magac, lab, keli) xaalad ama si markaa lagu sugan yahay. Dh: waayo.

4

xaal -ka: (magac, lab, keli) xanuun aan la garan oo wadaaddo iyo jiman Soomaalidu ku sheegaan. Dh: wadaaddo.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) inta u dhaxaysa labo goor oo seko la bixiyo; sannadka ay sakadu ku waajibto.

waa la naqliyay ✓

1

(Xayd-da)

2

Meeshii lagu ogaa oo kor looga kacsanaado, sida salxanyo aad u korreeya ama geeso dib u ceshan.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-day, -dday) Maro iyo wixi lamida kor u qaadid.

waa la naqliyay ✓

v. lift ~ tuck up (one's clothing)

waa la naqliyay ✓

nickname-m lift ~ tucks up (one's clothing). Lit: ready for action

waa la naqliyay ✓

1

(fal) tafaha bannee oo dharka kor u jiil. Tafta xayd oo xawaaraha biiri.

2

xayd -ka: (magac, lab, keli) dhiig dabiici ah oo dumarka iyo noolashaasha kale badhkood si milayle ah uga yimaad calaamadna u ah qaangaadhnimada iyo dhalooyada. Naag uur leh xayd kama yimaad. Dh: xayl, caado, dhibaad, dhibaaji.

3

xayd: (tilmaame) dhar ama qof arrin u heellan.

waa la naqliyay ✓

1

bw: xeyd (and related forms)

2

de: lift ~ tuck up (one's clothing)

3

initial: x

4

lx: xayd

5

nt: xaydid (da) [vn-f]

6

pd: (xayday)

7

ps: v1=tr

8

key: xayd

waa la naqliyay ✓

1

(Qof)

2

Nool oo waxtar ah.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh X. ah: qof waxtar ah ama firfircoon.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh X. ah: qof waxtar ah ama firfircoon.

waa la naqliyay ✓

m. n. alive, vivacious, full of vigor and vitality, energetic

waa la naqliyay ✓

-ah: (n) 1. healthy (hel-thi); sound (saawndh) ~ caafimaad qaba. 2. energetic (enar-jatik); active (aak-tiv); vigorous (yiga-ras)

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) qof nool oo waxtar ah. Nin xayi ah ii soo shaqo gee. Dh: hawlkar.

waa la naqliyay ✓