xayi — Macnaha & Turjumaada

1

(Qof)

2

Nool oo waxtar ah.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh X. ah: qof waxtar ah ama firfircoon.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh X. ah: qof waxtar ah ama firfircoon.

waa la naqliyay ✓

m. n. alive, vivacious, full of vigor and vitality, energetic

waa la naqliyay ✓

-ah: (n) 1. healthy (hel-thi); sound (saawndh) ~ caafimaad qaba. 2. energetic (enar-jatik); active (aak-tiv); vigorous (yiga-ras)

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) qof nool oo waxtar ah. Nin xayi ah ii soo shaqo gee. Dh: hawlkar.

waa la naqliyay ✓

1

de: alive, vivacious, full of vigor and vitality, energetic

2

initial: x

3

lx: xayi

4

pd: (-ga)

5

ps: n-m-atr

6

key: xayi

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ray, -rtay) Wax socodkooda ama fuliddooda is-hortaagid.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ray, -rtay) Wax socodkooda ama fuliddooda is-hortaagid. m.f.dh, xayirid.

waa la naqliyay ✓

Impedance

waa la naqliyay ✓

v. delay, detain, block

waa la naqliyay ✓

nickname; name-m delay, detain, block. Lit: he who blocks the birthing pathway at the time of delivery

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) hold back; pull back; block (ba-look); obstruct (obis-tarakt); restrain (ris-tareeyn); restrict (ris-tirikt); hinder (hin-dher) ~ xannib

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil hooyadii ku surmay.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) is hor taag oo shaqada ka carqaladee. Ninkii istabta ka booda liistanka ka xayir. Dh: xannib.

2

xayir -ka: (magac, lab, keli) xarig lagu dul tuuro fardaha ama dusha lagaga xeero fardo badan dabadeedna lagu qabqabto.

waa la naqliyay ✓

1

de: delay, detain, block

2

initial: x

3

lx: xayir

4

pd: (xayiray)

5

ps: v1=tr

6

key: xayir

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) ursashada labku kaadida dhiddiga ursado si uu u hubsado in rimman tahay iyo in kale.

2

xayli: (fal) rimay iyo rimay la'aan kala hubso kala ogow. Dh: hubso.

waa la naqliyay ✓

1

(Khariif-ka)

2

1. Afarta nur oo sanada midkood; dayr.

3

2. Meel dhoof lagu tegey oo lagu xayirmo, urta oo rogmata darteed.

waa la naqliyay ✓

1

(Khariifid-da)

2

Doonyaha shiraaca leh iyo dadka la socda oo meel dhoof lagu tegey ku xayirma, urta oo is beddesha oo rogmata darteed.

waa la naqliyay ✓

1

(Masaafirin-ta)

2

Qof, eedsiin darteed, meeshuu degganaa ka wadid oo meel kale oo fog oo uusan rabin xoog ku geyn oo ku xayirid; fogeyn.

waa la naqliyay ✓

1

(Xayiraad-da)

2

Xayirmid.

waa la naqliyay ✓

1

1. La xayiray.

2

2. (Xayiran-ka) Xayirmid.

waa la naqliyay ✓

1

(Xayirid-da)

2

Dhaqdhaqaaq ama socod ama safar u diidid; joojin; celin.

waa la naqliyay ✓

1

(Xayirmid-da)

2

Wax xayiran ama la xayiray noqosho.

waa la naqliyay ✓

1

(Xayirnaan-ta)

2

Wax xayiran ahaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Xor-ta)

2

1. Wuxuu doono samayn kara; aan cidi u talin; wuxuu maskaxdiisa ka maago samayn kara isagoo aan cidna kala tashan; isu taliya; madax bannaan; aan hawl ama shiidaad kale horjoogin ama xayirayn.

3

2. (dhar) dacal; daraf; serji.

waa la naqliyay ✓

1

(Xuurta-da)

2

Wixii nafley ah oo aad u orda, neefta qabata oo ku xayiranta; xiiq; hafto.

waa la naqliyay ✓

1

baari¹: m.l 1. Culays, culaab. 2. la-mid: baariyid.

2

baari²: f.g1/2 (-iyay, -iday/-isay; -iyi) 1. Xoog ku riixid; qof wax ku adkayn; culays saarid. 2. Badeeco beec ka xayirid. 3. Ku b.: wax la naadinaayay qofka qiimaha ugu sarreeya gaara ka iibin.

waa la naqliyay ✓

1

go'doon¹: m.l.kh G. ah: xaalad cid geyaysiisa in uu meel ku xayirmo.

2

go'doon²: f.mg1 (-oomay, -oontay; -oomi) Meel, wax aan la geli karin lagana bixi karin noqosho.

waa la naqliyay ✓

1

hakis¹: m.l la-mid: hakin.

2

hakis²: m.l (fiisikis) Summad: X. Dhalanka mareeg leh saagin ama madhxin oo wadajir ahaan caabbiga mareegta kula dhaliya xayir. Hakiska waxaa lagu cabbiraa oom.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh (-rro, m.dh/-ro, m.l) I. ah: qof wax si qarsoodi ah loo samayn lahaa joogiddiisu xayirto.

waa la naqliyay ✓

1

khariif¹: m.l 1. Xilliga doonyaha shiraaca leh ay xayirmaan dabeysha oo isbeddesha awgeed. 2. Nooc timirta ka mid ah oo aan aad u bislaan, dheg dheg badanna leh.

2

khariif²: f.mg1 (-fay, -ftay) Doon meel ku xayirmid dabaysha oo isbeddeshay aw-geed.

waa la naqliyay ✓

m.l (-rayaal, m.l/dh) 1. Dalal isku qabsan oo dawlado kala leeyihiin ama gobollo, beero iyo wixi lamida xarriiqda u dhexeysa oo caddaynaysa meesha mid ku dhammaado midna ka billaawdo; soohdin; xudduud; xad. 2. Dhul laga xayiro daaq-sinka xilliga doogga ah si loo daaqo jiilaalka.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-reeyay, -reysay) 1. la-mid: seer 2. Dhul in muddo ah daaq ka xayirid. 2. Xabbad la riday meel la waayid.

waa la naqliyay ✓

1

xannib¹: m.l Dhib; cadaadis; kadeed. la-mid: xannibaad, xannibad.

2

xannib²: f.g1 (-bay, -btay) 1. Cid xayiraad u geysasho. 2. Dhibid; cadaadin; kadaadin.

waa la naqliyay ✓

1

xayiraad¹: m.dh (-do, m.l) Xayirmid.

2

xayiraad²: m.dh (-do, m.l) (taar.) Is-hortaag dhaqaale oo la xiriira joojin ganacsi, dhaqdhaqaaqa maraakiibta si looga joojiyo dal isdhaafsiga ganacsiga uu la leeyahay dalalka kale.

waa la naqliyay ✓

1

xayiran¹: m.l la-mid: xayirmid.

2

xayiran²: f.mg1 (-rmay, -rantay; -rmi) Wax socodkooda ama fulintooda la is-hortaagay noqosho.

3

xayiran³: f.mg4 (-rnaa, -rnayd) Wax la xayiray ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

(Xay-ga)

2

1. Ubaxa kiisa aan qaabka caleemaha lahayne u baxa sida bul ama cuntub ama xirmo yar oo dun ah.

3

2. Midabkiisu, sida xayga qaarki, cad yahay.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Ubaxa kiisa aan qaabka caleemaha lahayne u baxa sida bul ama cuntub ama xirmo yar oo dun ah. 2. Midabkiisu, sida xayga qaarkii, cadyahay.

waa la naqliyay ✓

m. n. white flower species; white color

waa la naqliyay ✓

nickname; name-f whittish; white flower. Cf: Xaayow, Xayle

waa la naqliyay ✓

1

ama Xaayow magac loo bixiyo wiil midabkiisu aad u cad yahay.

2

xay: (ereycodeed) erey lagu kexeeyo idaha.

3

xay: (tilmaame) caddaan ah.

4

xay -ga: (magac, lab, keli) midab caddaan xooga ah. Dh: caddaan. Li: madaw.

5

xay -ga: (magac, lab, keli) ubax u baxa sida bul ama cutub oon caleen lahayn. Dh: ubax.

waa la naqliyay ✓

1

de: white flower sp.; [ext.] white color

2

initial: x

3

lx: xay

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: xay

waa la naqliyay ✓

(fal) qurxi ama wanaaji. Aqal bilic leh oo lagu bayiday, baarro iyo xeero.

waa la naqliyay ✓

1

°(Gayi-ga)

2

Geyi.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: geyi.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] country; world, universe

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) world (wooldh); earth (eerath) ~ geyi, giyi. Ex: gayiga aan ku noolnahay... ; the earth we inhabit

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) dunida aynu ku nool nahay. Gayiga Ilaahay meel walba waa la degi karaa. Dh: dhul, adduun, caalam.

2

gayi-ga: (magac, lab, keli) eeg deegaan.

waa la naqliyay ✓

1

de: country; world, universe

2

lx: gayi

3

pd: (-ga)

4

ps: n0-m-col

5

see: geyi

6

key: gayi

waa la naqliyay ✓

(fal) xushmay; ixtiraam.

waa la naqliyay ✓

name-m divine ordinance

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) meel bannaan oo aan lagu dhuuman karin.

waa la naqliyay ✓

1

xaji¹: f.mg1 (-iyay, -iday; -iyi) Xaj gudasho.

2

xaji²: f.g2 (-iyay, -isay) Wax xoog u qabasho.

waa la naqliyay ✓

1

xaji¹: f.mg1 (-iyay, -iday; -iyi) Xaj gudasho. m.f.dh, xajiyid.

2

xaji²: f.g2 (-iyay, -isay) Wax xoog u qabasho. m.f.dh, xajin.

waa la naqliyay ✓

1

v. go on ~ complete the pilgrimage to Mecca

2

xaji v. grasp firmly, grip, hold on tight

waa la naqliyay ✓

1

-yey I say: (v) perform a pilgrimage to Mecca

2

xaji -yey / say: (v) hold strongly or firmly; seize firmly with the hand; grip (girip)

waa la naqliyay ✓

1

(fal) xajka teg, xashka soo gudo. Xoolo wad haysaaye orodoo xaji. Dh: xaj.

2

xaji: (fal) gacanta ku hay oo ha sii dayn; bu faradakaw. Lacagta xaji yayna kaa dhicine.

waa la naqliyay ✓

1

(Xayd-da)

2

Meeshii lagu ogaa oo kor looga kacsanaado, sida salxanyo aad u korreeya ama geeso dib u ceshan.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-day, -dday) Maro iyo wixi lamida kor u qaadid.

waa la naqliyay ✓

v. lift ~ tuck up (one's clothing)

waa la naqliyay ✓

nickname-m lift ~ tucks up (one's clothing). Lit: ready for action

waa la naqliyay ✓

1

(fal) tafaha bannee oo dharka kor u jiil. Tafta xayd oo xawaaraha biiri.

2

xayd -ka: (magac, lab, keli) dhiig dabiici ah oo dumarka iyo noolashaasha kale badhkood si milayle ah uga yimaad calaamadna u ah qaangaadhnimada iyo dhalooyada. Naag uur leh xayd kama yimaad. Dh: xayl, caado, dhibaad, dhibaaji.

3

xayd: (tilmaame) dhar ama qof arrin u heellan.

waa la naqliyay ✓

1

bw: xeyd (and related forms)

2

de: lift ~ tuck up (one's clothing)

3

initial: x

4

lx: xayd

5

nt: xaydid (da) [vn-f]

6

pd: (xayday)

7

ps: v1=tr

8

key: xayd

waa la naqliyay ✓

1

(Xayl-ka)

2

Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad; dhibaaji.

waa la naqliyay ✓

1

xayl¹: m.l Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad.

2

xayl²: f.mg1 (-lay, -shay) Haweeney caado helid.

waa la naqliyay ✓

m.l Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad.

waa la naqliyay ✓

m. n. menstruation

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) menstruation (men-stru-eyshin); period (piir-i-eed); menses (men-siis) ~ caado

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dhiig dumarka la yimaad inta ay dhallin yaryihiin oo qaangaadh madana calaamad u ah. Dh: xayd.

2

xayl -ka: (magac, lab, keli) xilli neef dhidigahi saarasho diyaar u yahay. Dh: asool, rimay.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

cf: dhiig

3

de: menstruation

4

initial: x

5

lx: xayl

6

pd: (-ka)

7

ps: n0-m

8

key: xayl

waa la naqliyay ✓

1

(Xayn-ta)

2

Wadajir urursan oo ka kooban dad ama waxyaalo; koox; horin; xoogaa.

waa la naqliyay ✓

m.dh In yar oo aan badayn oo xoolo, ugaar iyo wixi lamida oo wada jira; horin; koox.

waa la naqliyay ✓

m.dh In yar oo aan badayn oo xoolo, ugaar iyo wixi lamida oo wada jira; horin; koox.

waa la naqliyay ✓

f. n. group

waa la naqliyay ✓

(adj) some (sam); group (guruup); herd (heerd)-, flock (falook) ~ koox

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) fayga hoose e marad ama googoradda dumarka. Dh: cidhif.

2

xayn-ka: (magac, lab, keli) qaraabada wixiidha oorida ka soo jeeda. Dh: gacal, xidid. Li: xiga.

3

xayn -ta: (magacwadareed) koox adhi ah oo wad socota ama wada daaqaysa. Xayn yari xas beedday.

waa la naqliyay ✓

1

de: group

2

initial: x

3

lx: xayn

4

pd: (-ta Pl: xaynan (ka))

5

ps: n1-f, n4-f

6

syn: horin, hormo, koox

7

key: xayn

waa la naqliyay ✓

m.dh Xishood.

waa la naqliyay ✓

f. n., [abstract] modesty, shyness, humility

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) xishood iyo asturnaan. Waligey xishookiyo, dhigi mayo xayo oo, xadhiggii dirkaygiyo, xadi maayo diintee.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

de: modesty, shyness, humility

3

initial: x

4

lx: xayo

5

pd: (/da)

6

ps: n0-f-abs

7

key: xayo

waa la naqliyay ✓

1

(Xayr-ta)

2

Baruur meelo gaar ah ka baxda; jifi.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Baruur ka baxda meelo gaar ah oo jirka nafleyda ka mid ah. 2. Xuub baruuri saaran tahay oo ku daboolan uurkujirta. 3. Jifi.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Baruur ka baxda meelo gaar ah oo jirka nafleyda ka mid ah. 2. Xuub baruuri saaran tahay oo ku daboolan uurkujirta. 3. Jifi.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., (mass n.): fat of the stomach ~ kidneys, suet, lard, shortening; tallow

2

xayr m. n. custom, norm

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (n) solid or semisolid fat (faat); saturated fat; cholesterol (ko-les-teraal); grease (giriis) ~ xayr

2

xayrta khaansiirka: lard (laardh)

waa la naqliyay ✓

1

Grasso

2

Fat

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) baruur caddaan ah oo dux badan oo suumanka biraha iyo wixii la mid ah la mariyo. Dh: baruur, jifi, xaydh.

2

xayr-ta: (magac, dhedig, keli) baruur nafleydu ay meelo gaar ah ku yeelato. Dh: xaydh.

waa la naqliyay ✓

1

(Xays-ka)

2

Xilliyada sanada midkood; yaare; xaysin.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Roob jiilaalka ka da'a xeebaha bari. 2. Xilli roob ka da'o xeebaha bari.

waa la naqliyay ✓

m. n. light rain that falls during the lesser dry season

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) light rain, preceding the spring [gu'] rain

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) xilliyada sanadka middood. Dh: yaare, xaysin.

2

xays -ka: (magac, lab, keli) roob ka da'a dhinaca xeebaha oo jiilaalkii lagu raysto. Xays baa na helay oo xoolihi ku doogeen.

waa la naqliyay ✓

1

a: xaysin (ka) [n2a-m]

2

cf: Xagaa

3

de: light rain that falls during the lesser dry season

4

initial: x

5

lx: xays

6

pd: (-ka Pl: xaysas (ka))

7

ps: n4-m

8

key: xays

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xayd.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) xaydkii qaangaadhidda keenid.

2

xaydid -da: (magac, dhedig, keli) lugaha xaggooda hoose qaawin oo marada ka soo laalaabid. Dh: jiilid, xaydis.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) dhiig xayd ah keenis.

2

xaydis -ta: (magac, dhedig, keli) lugaha xaggooda hoose qaawin oo marada ka soo laalaabid. Dh: xaydid.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) wax xaydan ahaan.

waa la naqliyay ✓

(fal) aad u kala jiid oo balladhi. Dh: waax.

waa la naqliyay ✓