xaydhay

-ta: (magac, dhedig, keli) hanti tirid iyo mooraduugid; caydh ka dhigid; sabool ka dhigid. Dh: cayrayn, caydhays.

-ka: (magac, lab, keli) eeg caydhayn.

m.l Geed gaab aan qodax lahayn oo leh laamo toostoosan oo dhuudhuuban oo leebabka laga dhigto.

(fal) nabar buka, sifayn oo daaweyn.

f. n., (mass n.): suet, kidney-fat

-a: (n) solid or semisolid fat (faat); saturated fat; cholesterol (ko-les-teraal) ~ xayr

xaydha khaansiirka; lard (laardh)

-a: (magac, dhedig, keli) baruur caddaan ah oo dux badan oo suumanka biraha iyo wixii la mid ah la mariyo. Dh: baruur, jifi, xayr. Li: jiidh.

xaydh -a: (magac, dhedig, keli) baruur nafleyda meelo gaar ah ka baxda.

de: suet, kidney-fat

initial: x

lx: xaydh

pd: (-dha)

ps: n1-f-mass

see: xayr {N}

key: xaydh

(fal) wax lumay ama aan muuqan, meelo ka raadi.

dayday-ga: (magac, lab, keli) qof budhcad ah oo dadka dariiqyada intuu u fadhiisto waxay sitaan kaga xooga. Dh: gaangistar, mooryaan.

(fal) hadh u yeel. Dh: haray.

/pey-dhey/ (n) maalinta mushaarka la qaato ama shaqaalaha.

(fal) wasakh ku saydhi; xajiin u yeel. Warshadda qiiqeedaa sadheeyay hawadii. Dh: sadhee, saray.

(Hadaf) N Cymbopogon commutatus (Steud.) Stapf. Gramineae.

N Cynodon dactylon (L) Pers. Gramineae.

(fal) xadro samee; digri iyo qasaa'id badan akhri. Xadray bal ninkii xubbi caawa hayoow: Dh: digri.

-ka: (magac, lab, keli) gaabsad ama jiilashada dharka oo tafaha la banneeyo. Dh: xaydasho, xanjeerasho.

f.mg4 (-dnaa, -dnayd) Maro iyo wixi lamida wax la xayday ahaansho.

-aa / nayd: (n) tucked up; rolled up [one's] sleeve

(tilmaame) guntiga gaabsan oo kor u haysta ah. Dh: feydan.

nickname; name-m fine; soft haired. Syn: Yalax, Yalaxow, Yoolax

Carabi: name-m lion, strength

-ka: (magac, lab, keli) dhankaad u socotay maahee dhinac kale kacid. Dh: leexad, leexad, baydhid.

(fal) cudurka candhada ku rid. Dh: cadhay.

candhay: (fal) xoolo, candhadu ha ku weynaato oo dhalmo isku diyaari. Dh: dhaysi, habaasi.

(fal) mid aan hanti lahayn noqo. Dh: cayraw.

(fal) xaamxaamo oo cartan dagaal muuji.

gaydhan -ka: (magac, lab, keli) xaamxaamashada iyo cartanka uu werwerku weheliyo. Gidhligaanka iyo reyfalkaa gaydhan dirireed leh. Dh: geydhan.

gaydhan -ka: (magac, lab, keli) kulayl nafta gala marka wax lakala boobaayo. Dh: gadhasho, gasangas, xamaasad.

-ka: (magac, lab, keli) jidh dhar ama wax kale dhaqasho; biyo ku nadiifsasho. Maydhadka dharkaaga cidna kuuma diidayso. Dh: maydhasho. Li: uskagayn.

(tilmaame) wax nadiif ah oo la maydhay ah. Dh: dhaqan, qasaalan. Li: uskagaysan.

maydhan: ama Mayran magac loo bixiyo gabadh wax turxaan ah lagu arag ama la rajaynayo ianay noqoto gabadh dul iyo dabeecadba fiican oo nadaafad badan.

-a: (magac, lab, keli) cad ku yaalla dheega geela oo feedhaha iyo kuriska dhexdooda laga jeexo. Maydhaquu ugu jecel yahay odeygu cadka. Dh: sarar, mayraq.

maydhax¹: m.dh (-xo, m.dh) la-mid: mayrax.

maydhax²: m.dh (-xo, m.dh) (botani) Nudo cunto gudbiya oo ay leeyihiin dhirta keliya. Cuntada waxay ka soo qaadaan halka lagu sameeyo, waxaanay geeyaan meelaha looga baahanyahay, sida meelaha korritaanka.

m.dh (-xo, m.dh) (botani) Nudo cunto gudbiya oo ay leeyihiin dhirta keliya. Cuntada waxay ka soo qaadaan halka lagu sameeyo, waxaanay geeyaan meelaha looga baahanyahay, sida meelaha korritaanka.

-da: (magac, dhedig, keli) jillaw jilicsan oo u dhaxaysa diirka iyo lafta laamaha geedaha oo inta la calaliyo ama la tumo xadhko iyo dufka kebdaha laga sameeyo. Hablihii maydhax bay soo diiranayaan.

-ka: (magac, lab, keli) orgi qaan ah oo aan aad u weyneyn; wan sumal ah. Qaydhab yar ayuu martida u qalay. Dh: qayrab, orgac.

(tilmaame) mid intii uu la socda ka halaabay ama laga finxiyay.

saydhan: (tilmaame) la saydhshey.

saydhan: (tilmaame) 'mici' lagu saydhshey.

(fal) hobshay oo bootaan ka dillaaci ku laboraadlay oo xag walba u tooray qoob iyo cag ku butay oo raad ku badi. Waa bahal tardhay neef dagaal kaa teweliyaa e. Dh: hobshay, raadadee.

-ka: (magac, lab, keli) xaadhin samaysasho.

xaadhad -ka: (magac, lab, keli) qosol ama sakaraad la rafasho.

(tilmaame) haran oo la fiiqay ah. Daarad xaadhan wax ku akhri. Dh: fiiqan, xaaqan, haran.

xaadhan: (tilmaame) sallaxan oo wixii alaab yaal oo dhan laga guray ah.

La xardhay; xarad loo yeelay.

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax xarar loo yeelay ahaansho.

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax xarar loo yeelay ahaansho. m.f.dh, xardhanaan.

der. [adjective] carved, etched, decorated

-aa / nayd: (adj) decorated (dhe-ka-reeytid)-, ornamented (oorni-mentidy embellished (em-beelishidh) ~ sharxan

(tilmaame) naqshadaysan oo xaradh loo yeelay ah. Ul xardhan ayaan adeero hadiyad ugu keenay.

de: carved, etched, decorated rw: xaradh

initial: x

lx: xardhan

pd: (xardhanaa)

ps: adj-der

key: xardhan

(Xaydaan-ka)

Derbi; gidaar; xero.

xaydaan¹: m.l Ood ama dhismo wareegsan.

xaydaan²: f.g1 (-aamay, -aantay; -aami) Wax xaydaan loo sameeyay noqosho.

xaydaan¹: m.l Ood ama dhismo wareegsan.

xaydaan²: f.g1 (-aamay, -aantay; -aami) Wax xaydaan loo sameeyay noqosho. m.f.dh, xaydaamid.

Common N. fence, enclosure, corral

-ka: (magac, lab, keli) dayr meel dusha kaga meersan. Dh: deyr, ijaar.

bw: sp: xayddaan

de: fence, enclosure, corral

initial: x

lx: xaydaan

pd: (-ka)

ps: n2(c)-m

syn: xero

key: xaydaan

(fal) xaydh mari. Dh: xaydhay.

(fal) xeedho casuumad ah cid u samee. Qaraddaa imanayee u xeedhay. Dh: xeedhee, daraaree, casuun. Li: qadi.

xeedhay: (fal) xeedho diiqa ah oo aroos loo diiqayo samee. Inantu intaanay afartan bixin u xeedhay. Dh: diiq, xeedhee.

-ta: (magac, dhedig, keli) cayayaan duula oo xilliga roobku da'o la arko oo dabka iyo halka uu iftiin ka baxayo ku soo xoonta. Dh: xayrawayn.

(Dai-dai) S Allophylus rubifolius (Hochst) Engl. Sapindaceae.

f.g3 (-yaday, -yatay) Qof koolkoolin.

v. smear something on oneself repeatedly; medicate one's wound

de: smear s.t. on oneself repeatedly; medicate one's wound

lx: dhaydhayo

pd: (dhaydhayaday)

ps: v3a=tr

key: dhaydhayo

-ga: (magac, lab, keli) geedka maraaga, gaydhe yeelasho.

Magazziniere

Storekeeper

Magazziniere

Store keeper

m.l (-yayaal, m.l/dh) Qof wax kayd ah haya.

m.l (-yayaal, m.l/dh) Qof wax kayd ah haya.

-ha: (magac, lab, keli) qof kayd iyo wixii la dhigto lagu aammino ee haya.

laver.

sculpter.

(fal) marada laalaabo; xaydo oo haddana xaydo. Waa la yaacayaaye xaydxaydo.

(fal) isdhexgeli oo isku dardar turubka si haadadku isugu dhafmaan. Baandhay turubka oo qaybi. Dh: baandhee.

baandhay: (fal) baadhitaan is dabajoog ah ku samee; fatashaad ku suubbi. Dh: baadh, baandhee, fatash.

[city in south central west Somalia.]

pr. n., loc. Baidobow,

(n) Baidobo; capital city of Somali southern region of Bay

cf: caasimad

de: Baidobow, Baydhaba [city in south central west Somalia] Capital of Jubbada Sare region;

lx: Baydhabo

pd: (Baydhaba)

ps: n0-loc

key: Baydhabo

(tilmaame) wax meeshii uu u socday ka leexsan. Dh: weecsan.

m.f.dh eeg candhee.

-ta: (magac, dhedig, keli) cudurka candhada ku ridid. Dh: cadhayn.

candhayn-ta: (magac, dhedig, keli) xoolo, candho weynaansho oo dhalmo isku diyaarin. Dh: dhaysin.

-ka: (magac, lab, keli) eeg candhayn.

-ka: (magac, lab, keli) wax kaa cararaya cabsi aawadeed, ka daba'ordid. Dh: baacsad, cayrsad, caydhsi, cayrsi.

m.l D. ah: neef geel ah oo xilli dayr ah dhalay.

-ka: (magac, lab, keli) xoolaha neefka dayrta jiilaalka ka horraysa dhala. Li: diraacdhal.

-da: (magac, dhedig, keli) caano fadhiistay.... Handhayada garoorka ah haddii, gadawga loo saaro.

(fal) jeexjeex oo haylo laalaada u yeel.

-ka: (magac, lab, keli) neecaw isku dhigid; laydh isu dhigid. Laydhsad ayuu u baxay odaygu. Dh: layrsad, neecawsad, neecawsasho, layrsasho.

u.j Erey qof dheddig ah oo lala hadlayo, waalidna loo yahay, dareenkiisa lagu soo jeediyo. la-mid: maandha.

u.j Erey qof dheddig ah oo lala hadlayo, waalidna loo yahay, dareenkiisa lagu soo jeediyo. la-mid: maandha.

(ereydhawaaq) qof dhedig ah oo lala hadlayo, waalidna loo yahay, dareenkiisa lagu soo jeediyo. Dh: maandha.

(Maydhaan-ka)

Wax muquuno ah ama aan la rabin, oo wax wanaagsan oo aan la quuri karin, lagu furto.

maydhaan¹: m.l 1. Xoolo la xaday oo xoolo kale lagu lagu badasho si loogu raadgado. 2. Muquuno wax ka qiimo badan lagu beddesho. 3. la-mid: maydhaamid.

maydhaan²: f.g1 (-amay, -aantay; -aami) 1. Wax muquuno ah, wax wanaagsan ku beddelid. 2. Xoolo la xaday, xoolo kale ku beddelid, si loogu raadgado.

m. n. gift with a hook, barter item

maydhaan v. give something (one doesn't need) for something better, barter off

-ka: (magac, lab, keli) wax la halleeyo ama la dilo oo wixii wax la mid ah uun lagu soo beddelo hal hadii la halleeyey hal uun lagu soo beddelo haddii wax kale lagu beddelo mag bay noqon. Tolkayoow mag ma doonayee maydhaan ha la i siiyo. Dh: beddel, celin.

ama Mayrane: magac loo bixiyo wiil qurux badan oo aan ceebaal lahayn.

(Sardhayn-ta)

Seexasho yar indhaha isku qabasho.

m.f.dh eeg sardhee.

-ta: (magac, dhedig, keli) hurdo gaaban oo inyar indhaha la isku qabto; seexasho yar; indha isku qabad. Dh: indhacasaysi.

-ta: (magac, dhedig, keli) socod wax badan raadkii ay sameeyeen. Dh: hobshaynta.

(Xaddhaaf-ka)

Meeshii laysu asteeyey oo la dhaafo; xadka oo laga baxo.

xaddhaaf¹: m.l Meeshii laysu asteeyay oo la dhaafo; xadka oo laga baxo.

xaddhaaf²: f.mg1 (-fay, -ftay) 1. Wax aan la koobi karin noqosho. 2. Wax qiyaastoodii dhaafid. m.f.dh xaddhaafid.

m. n., [compound] (adj.): excess, place that is past the limit ~ across the border; exaggeration; extreme

xaddhaaf: v. exceed, go past the limit, be beyond the limit

(Xaqdhawr-ka)

Xaqa qof kale lee yahay oo la ilaaliyo, la dhawro ama wax uu qoonsado aan lagula kicin.