xaydhaxade

(fal) cunto ama caleen iyo wixii la mid ah ku sumaw. Dh: xadhaadh.

xadhaadh: (tilmaame) wax aan macaanayn ah.

xadhaadh -ka: (magac, lab, keli) dhadhan aan macaanayn sida ka dacarta iyo dawooyinka badhkood ay leeyihiin. Dh: kharaar, khadhaadh, xaraar, qadhaadh, qaraar

xadhaadh -ka: (magac, lab, keli) sumow lagu sumoobo caleen midho ama wax kale oo la cuno. Dh: sumow

m.l.u (baayoloji) Faylam xayawaan oo leh adhax duleed oo ay dhexda ugu jirto xangulle dareen wade, heerarkooda kobcinta qaarkood waxay leeyihiin adhax dabacsan iyo dalool waafiyeed oo u furan dalqada. Waxa jira faylam hooseed, kuwaas oo kan ugu weyn loo yaqaan lafdhabarley. la-mid: araxle.

m.l.u (baay.) Faylam xayawaan oo leh adhax duleed oo ay dhexda ugu jirto xangulle dareen wade, heerarkooda kobcinta qaarkood waxay leeyihiin adhax dabacsan iyo dalool waafiyeed oo u furan dalqada. Waxa jira faylam hooseed, kuwaas oo kan ugu weyn loo yaqaan lafdhabarley. la-mid: araxle.

m. n. fugitive; fearful, timid person

de: fugitive; [fig.] fearful, timid person

lx: baydade

pd: (/ha)

ps: n7-m

key: baydade

-ka: (magac, lab, keli) dhankaad u socotay maahee dhinac kale kacid. Dh: leexad, leexad, baydhid.

-ha: (magac, lab, keli) xeelad iyo maamul. Gu'jir naagood kaa gadaade badan.

-ka: (magac, lab, keli) jidh dhar ama wax kale dhaqasho; biyo ku nadiifsasho. Maydhadka dharkaaga cidna kuuma diidayso. Dh: maydhasho. Li: uskagayn.

maydhax¹: m.dh (-xo, m.dh) la-mid: mayrax.

maydhax²: m.dh (-xo, m.dh) (botani) Nudo cunto gudbiya oo ay leeyihiin dhirta keliya. Cuntada waxay ka soo qaadaan halka lagu sameeyo, waxaanay geeyaan meelaha looga baahanyahay, sida meelaha korritaanka.

m.dh (-xo, m.dh) (botani) Nudo cunto gudbiya oo ay leeyihiin dhirta keliya. Cuntada waxay ka soo qaadaan halka lagu sameeyo, waxaanay geeyaan meelaha looga baahanyahay, sida meelaha korritaanka.

-da: (magac, dhedig, keli) jillaw jilicsan oo u dhaxaysa diirka iyo lafta laamaha geedaha oo inta la calaliyo ama la tumo xadhko iyo dufka kebdaha laga sameeyo. Hablihii maydhax bay soo diiranayaan.

-ha: (magac, lab, keli) weel ubbo ah oo dhexda yar xagga hoosana u ballaadhan caanaha lagu shubto laguna iibgeeyo. Qadade caana ah ayay aayo noo keentay

-ka: (magac, lab, keli) xaadhin samaysasho.

xaadhad -ka: (magac, lab, keli) qosol ama sakaraad la rafasho.

m. n. blacksmith; welder

bw: Arabic

cf: tumaal

de: blacksmith; welder

initial: x

lx: xaddaad

pd: (-ka)

ps: n2a-m

key: xaddaad

(Xaydaan-ka)

Derbi; gidaar; xero.

xaydaan¹: m.l Ood ama dhismo wareegsan.

xaydaan²: f.g1 (-aamay, -aantay; -aami) Wax xaydaan loo sameeyay noqosho.

xaydaan¹: m.l Ood ama dhismo wareegsan.

xaydaan²: f.g1 (-aamay, -aantay; -aami) Wax xaydaan loo sameeyay noqosho. m.f.dh, xaydaamid.

Common N. fence, enclosure, corral

-ka: (magac, lab, keli) dayr meel dusha kaga meersan. Dh: deyr, ijaar.

bw: sp: xayddaan

de: fence, enclosure, corral

initial: x

lx: xaydaan

pd: (-ka)

ps: n2(c)-m

syn: xero

key: xaydaan

(fal) xaydh mari. Dh: xaydhee.

(fal) xaydh mari. Dh: xaydhay.

-ka: (magac, lab, keli) afmaydhadka qof wax cunay ama dhamay. Dh: luqluqad.

-badbaadaha: (n) [Pl. badbaadayaal-sha] survivor (sar vaay var)

v. be happy, prosper

-ay / tay: (v) prosper (paroos per); flourish (faloorish); do well; be fortunate or successful

(fal) wax nafta farxad iyo raynrayn geliya hel; raaxo iyo barwaaqo guud iyo tu hoose ba ku jir. Dh: baraar, liibaan, barwaaqow.

de: be happy, prosper

lx: badhaadh

pd: (badhaadhay)

ps: v1=

key: badhaadh

-ha: (magac, lab, keli) dhulka labada hareero ka xiga badhaha dhulka ilaa shan dhigrii.

[city in south central west Somalia.]

-ka: (magac, lab, keli) wax kaa cararaya cabsi aawadeed, ka daba'ordid. Dh: baacsad, cayrsad, caydhsi, cayrsi.

m. n., [compound] guide

de: guide Lit: chin-driver

lx: gadhwade

pd: (/ha)

ps: n7-m-cmp

key: gadhwade

-kaydsadaha: (n) stockpiler (istookpaayler); depositor (dipaasitar) ~ dhitayste

-ka: (magac, lab, keli) neecaw isku dhigid; laydh isu dhigid. Laydhsad ayuu u baxay odaygu. Dh: layrsad, neecawsad, neecawsasho, layrsasho.

(Maydhaan-ka)

Wax muquuno ah ama aan la rabin, oo wax wanaagsan oo aan la quuri karin, lagu furto.

maydhaan¹: m.l 1. Xoolo la xaday oo xoolo kale lagu lagu badasho si loogu raadgado. 2. Muquuno wax ka qiimo badan lagu beddesho. 3. la-mid: maydhaamid.

maydhaan²: f.g1 (-amay, -aantay; -aami) 1. Wax muquuno ah, wax wanaagsan ku beddelid. 2. Xoolo la xaday, xoolo kale ku beddelid, si loogu raadgado.

m. n. gift with a hook, barter item

maydhaan v. give something (one doesn't need) for something better, barter off

-ka: (magac, lab, keli) wax la halleeyo ama la dilo oo wixii wax la mid ah uun lagu soo beddelo hal hadii la halleeyey hal uun lagu soo beddelo haddii wax kale lagu beddelo mag bay noqon. Tolkayoow mag ma doonayee maydhaan ha la i siiyo. Dh: beddel, celin.

ama Mayrane: magac loo bixiyo wiil qurux badan oo aan ceebaal lahayn.

[adjective] bitter (taste)

amer.

-ka: (n) bitter (bit'ar); sour (saawer) taste ~ qaraar, kharaar

qadhaadh -ka: (n) 1. resolution (reza-lu-shin); decision (di-zi-shin). 2. decree (dik-rii); order (oor-dher) ~ qaraar; go'aan

(tilmaame) macaanayn oo dhadhan naftu diiddo leh. Dogonkii arladan noogu yimid dacar qadhaadh leefye. Li: macaan.

qadhaadh -ka: (magac, lab, keli) dhadhan aan macaanayn oo sida dacarta ah. Waxan ahay qa dhaadh iyo macaan meel ku wada yaalle. Dh: khadhaadh, qaraar, mur. Li: macaan.

a: qaraar {N}

de: bitter (taste)

lx: qadhaadh

pd: (qadhaadhaa)

ps: adj-m

key: qadhaadh

m.dh (-do, m.l) Heerka horumarka dhaqanka, dhaqaalaha, tegnoolajiyada iyo wixi lamida oo wada jira oo ummadi gaarto. la-mid: xaddaarad.

m.dh (-do, m.l) Heerka horumarka dhaqanka, dhaqaalaha, tegnoolajiyada iyo wixi lamida oo wada jira oo ummadi gaarto. la-mid: xaddaarad.

f. n. civilization

-da: (magac, dhedig, keli) ilbaxnimo maskaxeed iyo horomar dhismo oo ay ummadi leedahay ama kol ay gaadhay. Dh: ilbaxnimo, xadaarad. Wa: xaddaarado.

bw: Arabic

de: civilization Alt sp: xaddaarad

initial: x

lx: xadaarad

pd: (-da)

ps: n1-f

key: xadaarad

(Xaddhaaf-ka)

Meeshii laysu asteeyey oo la dhaafo; xadka oo laga baxo.

xaddhaaf¹: m.l Meeshii laysu asteeyay oo la dhaafo; xadka oo laga baxo.

xaddhaaf²: f.mg1 (-fay, -ftay) 1. Wax aan la koobi karin noqosho. 2. Wax qiyaastoodii dhaafid. m.f.dh xaddhaafid.

m. n., [compound] (adj.): excess, place that is past the limit ~ across the border; exaggeration; extreme

xaddhaaf: v. exceed, go past the limit, be beyond the limit

(Hardane) N Plectranthus paucicrenatus Franch. Labiatae.

f.g3 (-aantay, -aamatay) Wax xaydaan u samaysasho.

-da: (magac, dhedig, keli) dayr ku wareejiso. Aqalka xaydaamo. Dh: deyro.

m.l (-nno/-aammo, m.dh) Ood ama dhismo wareegsan.

m.l (-nno/-aammo, m.dh) Ood ama dhismo wareegsan.

m.dh (fiisikis) Isticmaalka saliidda, xaydha iyo wixi lamida, si loo yareeyo xoogga isliska ee ka dhexeeya dulaha istaabanaya, loogana hortago daxalka.

m.dh (fiisikis) Isticmaalka saliidda, xaydha iyo wixi lamida, si loo yareeyo xoogga isliska ee ka dhexeeya dulaha istaabanaya, loogana hortago daxalka.

Lubrication

m.f.dh eeg xaydan. la-mid: xaydnaansho.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax xaydan ahaan. Geeljiraha xaydnaanta waa lagu ogaa.

(Xayiraad-da)

Xayirmid.

xayiraad¹: m.dh (-do, m.l) Xayirmid.

xayiraad²: m.dh (-do, m.l) (taar.) Is-hortaag dhaqaale oo la xiriira joojin ganacsi, dhaqdhaqaaqa maraakiibta si looga joojiyo dal isdhaafsiga ganacsiga uu la leeyahay dalalka kale.

xayiraad¹: m.dh (-do, m.l) eeg xayir.

xayiraad²: m.dh (-do, m.l) (taar.) Is-hortaag dhaqaale oo la xiriira joojin ganacsi, dhaqdhaqaaqa maraakiibta si looga joojiyo dal isdhaafsiga ganacsiga uu la leeyahay dalalka kale.

f. n. obstacle, block; state of being stopped, halted ~ delayed

-da: (n) obstacle (obis-tikal); obstruction (obis-tarak-shin); barrier (baari-yar); hindrance (hin-daransi) ~ xannibaad

Impedimento

Impediment

-da: (magac, dhedig, keli) caddilid oo dhan walba ka xidhid. Xayiraadda ka daa gaadiidka dadwaynaha. Dh: xannibaad.

xayiraad -da: (magac, dhedig, keli) qof shap qabsan lahaa wax shaqadii ka habsaamiya ku samayn.

xayiraad -da: (magac, dhedig, keli) cunaqabatan ku samayn oo bad iyo berriba ka xidhid. Dh: cunaqabatayn.

de: obstacle, block; state of being stopped, halted ~ delayed

initial: x

lx: xayiraad

pd: (-da)

ps: n1-f

key: xayiraad

(Hairamat) N Dodonaea angustifolia L.F. Sapindaceae.

-ha: (magac, lab, keli) qof cedaysan cidda u dhaw ee gardarradiisa qaban karta gartiisana u dooni karta. Dh: xidhe, dhawaale, aabbo.

-ha: (magac, lab, keli) barwaaqo iyo liibaan. Badhaadhe iyo baahila'aan ku noolaw. Dh: baraare, guul, barwaaqo, farxad, ladnaan, raynrayn, sareedo, liibaan. Li: basanbaas, luufluuf, saxariir, saranseer.

badhaadhe -ha: (magac, lab, keli) jaad ka mid ah khudaarta dheriga lagu daro oo ah budhuq dhulka hoostiisa ku samaysanta oo buurbuurn.

Bisha 30ka maalmood ku dhalata ee aan 29 maalmood ku dhalan;; aan toomaan ahayn; shindhalad.

m.l Bil bilatay kaddib markay u buuxsameen soddon beri bishii ka horreysay.

m. n. full Muslim lunar month

-ka: (magac, lab, keli) wax shindhalad. ah sida bisha soddon maalmood ku dhammaata. Li: tooman.

de: full Muslim lunar month (any Muslim lunar month that has the full 30 days instead of 29)

lx: gardhalad

pd: (-ka)

ps: n2a-m

key: gardhalad

-da: (magac, dhedig, keli) wax lagu siiyay, saluugid ama yaraysi.

gaydhamid -da: (magac, dhedig, keli) cartanka iyo xaamxaamashada dagaal. Dh: cartan, geydhan. gaydhamitaan -ka: (magac, lab, keli) cartanka iyo xaamxaamashada dagaal iyo herdan ku salaysan.

v. inherit something from someone; take after

de: inherit s.t. from s.o.; take after

lx: ka dhaxal

pd: (dhaxlay)

ps: v1=expr

xe: I took after my father.

xv: Aabbahay baan ka dhaxlay.

key: ka_dhaxal

-ha: (magac, lab, keli) jaad jaadadka qaadka ka mid ah. Dh: dhabaye.

-ka: (magac, lab, keli) shay isticmaalkiisa dib u dhigid oo kaydsasho. Baayacmushtarku madhaxsadka alaabta way yaqaaniin. Dh: kaydsi, kaydsad, maraxsad.

madhaxsad -ka: (magac, lab, keli) dhigasho illaa uu qudhmayo. Dh: qudhmisasho.

m.l la-mid: magdhabasho.

-ka: (magac, lab, keli) mag qaadasho; cid wax kaa haltagaysay ka magdhabasho oo waxyeellada beddelkeedii ka qaadasho.

f.g2 (-iyay, -isay) Xoolo la xaday, xoolo kale ku beddelid.

f.g3 (-aantay, -aamatay) Xoolo la xaday, xoolo kale ku beddelasho si loogu raadgado.

m.dh (-do, m.l) la-mid: xadaarad.

f. n. civilization

-da: (n) civilization (sivili-zeey-shin) also civilisation ~ ilbaxnimo, xaddaaro

-da: (magac, dhedig, keli) eeg xadaarad.

bw: Arabic

de: civilization Alt sp: xadaarad

initial: x

lx: xaddaarad

pd: (-da)

ps: n1-f

key: xaddaarad

-da: (magac, dhedig, keli) naqshadayn tolmo qurux badan ah oo galalka furaashyada iyo barkimooyinka lagu sameeyo. Barkimada aan ku danggiigaa xaddaayad qurux san ayay leedahay. Dh: farshaxan, naqshad.

(fal) qof sumoobay ama bahali qaniintay dawo sii. Dh: balaladi, xaraari.

xadhaadhi: (fal) sumayn aan lagu dhiman ku samee.