xayd — Macnaha & Turjumaada

1

(Xayd-da)

2

Meeshii lagu ogaa oo kor looga kacsanaado, sida salxanyo aad u korreeya ama geeso dib u ceshan.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-day, -dday) Maro iyo wixi lamida kor u qaadid.

waa la naqliyay ✓

v. lift ~ tuck up (one's clothing)

waa la naqliyay ✓

nickname-m lift ~ tucks up (one's clothing). Lit: ready for action

waa la naqliyay ✓

1

(fal) tafaha bannee oo dharka kor u jiil. Tafta xayd oo xawaaraha biiri.

2

xayd -ka: (magac, lab, keli) dhiig dabiici ah oo dumarka iyo noolashaasha kale badhkood si milayle ah uga yimaad calaamadna u ah qaangaadhnimada iyo dhalooyada. Naag uur leh xayd kama yimaad. Dh: xayl, caado, dhibaad, dhibaaji.

3

xayd: (tilmaame) dhar ama qof arrin u heellan.

waa la naqliyay ✓

1

bw: xeyd (and related forms)

2

de: lift ~ tuck up (one's clothing)

3

initial: x

4

lx: xayd

5

nt: xaydid (da) [vn-f]

6

pd: (xayday)

7

ps: v1=tr

8

key: xayd

waa la naqliyay ✓

f. n., (mass n.): suet, kidney-fat

waa la naqliyay ✓

1

-a: (n) solid or semisolid fat (faat); saturated fat; cholesterol (ko-les-teraal) ~ xayr

2

xaydha khaansiirka; lard (laardh)

waa la naqliyay ✓

1

-a: (magac, dhedig, keli) baruur caddaan ah oo dux badan oo suumanka biraha iyo wixii la mid ah la mariyo. Dh: baruur, jifi, xayr. Li: jiidh.

2

xaydh -a: (magac, dhedig, keli) baruur nafleyda meelo gaar ah ka baxda.

waa la naqliyay ✓

1

de: suet, kidney-fat

2

initial: x

3

lx: xaydh

4

pd: (-dha)

5

ps: n1-f-mass

6

see: xayr {N}

7

key: xaydh

waa la naqliyay ✓

f.g3 (-ytay, -ydatay) Maro la guntanyahay kor u qaadasho.

waa la naqliyay ✓

f.g3 (-ytay, -ydatay) Maro la guntanyahay kor u qaadasho.

waa la naqliyay ✓

v. lift up something for oneself; show ~ reveal (especially part of one's own body)

waa la naqliyay ✓

-xaytay / xaydatay: (v) tuck up [something] around the body fold up [one's] sleeve

waa la naqliyay ✓

(fal) marada laabo oo tafaha bannee.

waa la naqliyay ✓

1

de: lift up s.t. for oneself; show ~ reveal (especially part of one's own body)

2

initial: x

3

lx: xaydo

4

pd: (xaytay)

5

ps: v3b=

6

key: xaydo

waa la naqliyay ✓

1

(Bowdoqaawis-ka)

2

Dagaal u darbasho iyo xaydxaydasho been ah oo qof kale lagu bajina hayo; fulabbajin.

waa la naqliyay ✓

1

(Xaydaan-ka)

2

Derbi; gidaar; xero.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-beeyay, -beysay) 1. Cid qaddarin ama tixgelin siin. 2. Weel asal iyo xaydh marin, si uusan biyaha, caanaha iyo wixi lamida u habin.

waa la naqliyay ✓

m.dh Jabsashada ay biyo, bad, webi iyo wixi lamida ay jabsadaan xaydaankii ay ku jireen.

waa la naqliyay ✓

1

qoqob¹: m.l (-byo, m.dh) 1. (xisaab) Qayb ka mid ah xarriiq ama xood oo u dhexeeya laba barood oo ku yaalla xarriiqda ama xoodka. 2. (xisaab) Gobol u dhexeeya boqonka goobo iyo qaansada ku aaddan ee gooya boqonka. Tusaale ahaan, bedka u dhexeeya boqon goobo iyo qaansada ku aaddan waa qoqobka goobada.

2

qoqob²: m.l (-bo, m.dh) 1. Dhis, raro, ood iyo wixi lamida oo lagu kala qaybsho guri, xero iyo wixi lamida. 2. Dhul yar oo hareeraha ka xaydaaman. 3. Karantiil.

3

qoqob³: f.g1 (-bay, -btay) 1. Xero ama aqal gudahiisa dhis ku kala goyn. 2. Nafley karantiilid.

waa la naqliyay ✓

f.g3 (-rtay, -ratay) 1. Ilmo carruur ah xambaarasho. 2. Maro la guntanyahay kor u xaydasho.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xaydamo.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xaydaan.

waa la naqliyay ✓

f.g3 (-aantay, -aamatay) Wax xaydaan u samaysasho.

waa la naqliyay ✓

1

xaydaan¹: m.l Ood ama dhismo wareegsan.

2

xaydaan²: f.g1 (-aamay, -aantay; -aami) Wax xaydaan loo sameeyay noqosho.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-dnaa, -dnayd) Maro iyo wixi lamida wax la xayday ahaansho.

waa la naqliyay ✓

m.dh (fiisikis) Isticmaalka saliidda, xaydha iyo wixi lamida, si loo yareeyo xoogga isliska ee ka dhexeeya dulaha istaabanaya, loogana hortago daxalka.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xayd.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xaydan. la-mid: xaydnaansho.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh la-mid: xaydnaan.

waa la naqliyay ✓

1

xeydan¹: f.mg1 (-dnaa, -dnayd) Wax la xayday noqosho.

2

xeydan²: f.mg4 (-dnaa, -dnayd) Wax la xeyday ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

f.g2 (-beeyay, -beysay)

2

1. Cid qaddarin ama tixgelin siin.

3

2. Weel asal iyo xaydh marin, si uusan biyaha, caanaha iyo wixi lamida u habin. m.f.dh., aabayn.

waa la naqliyay ✓

m.dh Jabsashada ay biyo, bad, webi iyo wixi lamida ay jabsadaan xaydaankii ay ku jireen.

waa la naqliyay ✓

1

qoqob¹: m.l (-bo, m.dh) 1. Dhis, raro, ood iyo wixi lamida oo lagu kala qaybsho guri, xero iyo wixi lamida. 2. Dhul yar oo hareeraha ka xaydaaman. 3. Karantiil.

2

qoqob²: m.l (-byo, m.dh) 1. (xisaab) Qayb ka mid ah xarriiq ama xood oo u dhexeeya laba barood oo ku yaalla xarriiqda ama xoodka. 2. (xisaab) Gobol u dhexeeya boqonka goobo iyo qaansada ku aaddan ee gooya boqonka. Tusaale ahaan, bedka u dhexeeya boqon goobo iyo qaansada ku aaddan waa qoqobka goobada.

3

qoqob³: f.g1 (-bay, -btay) 1. Xero ama aqal gudahiisa dhis ku kala goyn. 2. Nafley karantiilid. m.f.dh, qoqobid.

waa la naqliyay ✓

f.g3 (-rtay, -ratay) 1. Ilmo carruur ah xambaarasho. 2. Maro la guntanyahay kor u xaydasho. m.f.dh, xanjeerasho.

waa la naqliyay ✓

(v) (suffix): you, it or she were [was] .... Ex: way caddayd; it or she was white

waa la naqliyay ✓

1

° (Xad-ka)

2

Soohdin; seere.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-day, -dday) Hanti qof kale leeyahay si qarsoodi ah u qaadasho.

waa la naqliyay ✓

1

xąd¹: m.l (-dad, m.l) 1. Xudduud; soohdin. 2. la-mid: xaj.

2

xąd²: m.l (-dad, m.l) (taar.) Xarriiqda kala qaybisa laba hanti ma guurto ah ama laba waddan.

3

xąd³: f.g1 (-day, dday) 1. Wax is-hortaagid. 2. Wax dhibid.

waa la naqliyay ✓

1

f.g1 (-day, -dday) Hanti qof kale leeyahay si qarsoodi ah u qaadasho. m.f.dh, xadid.

2

xąd¹: m.l (-dad, m.l) 1. Xudduud; soohdin. 2. la-mid: xaj.

3

xąd²: m.l (-dad, m.l) (taar.) Xarriiqda kala qaybisa laba hanti ma guurto ah ama laba waddan.

waa la naqliyay ✓

Limit

waa la naqliyay ✓

1

m. n. border, boundary, demarcation, frontier; limit, confine; legal sentence (to physical punishment)

2

xad v. steal, rob

waa la naqliyay ✓

1

-ay / day: (v) steal (istiil); thieve (thiiv); shoplift (shoop-lift); burgle (beer-gat); help oneself; clean out; be light-fingered; commit theft

2

xad: -ka: (n) boundary (baawn-dhari), border (boor-sher); frontier (faroon-tiir); bound (baawnd); limit (limit)-, limitation (limi-teey-shin) ~ xudduud

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax ay dad leeyihiin oon laguu oggolayn adoon lagu arkayn hoos ahaan u qaado. Naftaadu wax xad yaynan ku fikirin weligeed. Dh: tuugayso.

2

xad: (fal) cid dembi gashay xad ku oog.

3

xad -ka: (magac, lab, keli) ciqaab lagu fuliyo qof dambi sharci ah galay sida sino, khamri, tuugo, budhcadnimo iyo wixii la mid ah.

4

xad -ka: (magac, lab, keli) soohdin laba dal ama laba meelood u kala dhaxaysa. Dh: made, daari, xuduud, seere.

5

xad -ka: (magac, lab, keli) meel astaysan oo wax lagu yaqaan ama ay ku sargo'an yihiin. Dh: heer.

waa la naqliyay ✓

1

(Xay-ga)

2

1. Ubaxa kiisa aan qaabka caleemaha lahayne u baxa sida bul ama cuntub ama xirmo yar oo dun ah.

3

2. Midabkiisu, sida xayga qaarki, cad yahay.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Ubaxa kiisa aan qaabka caleemaha lahayne u baxa sida bul ama cuntub ama xirmo yar oo dun ah. 2. Midabkiisu, sida xayga qaarkii, cadyahay.

waa la naqliyay ✓

m. n. white flower species; white color

waa la naqliyay ✓

nickname; name-f whittish; white flower. Cf: Xaayow, Xayle

waa la naqliyay ✓

1

ama Xaayow magac loo bixiyo wiil midabkiisu aad u cad yahay.

2

xay: (ereycodeed) erey lagu kexeeyo idaha.

3

xay: (tilmaame) caddaan ah.

4

xay -ga: (magac, lab, keli) midab caddaan xooga ah. Dh: caddaan. Li: madaw.

5

xay -ga: (magac, lab, keli) ubax u baxa sida bul ama cutub oon caleen lahayn. Dh: ubax.

waa la naqliyay ✓

1

de: white flower sp.; [ext.] white color

2

initial: x

3

lx: xay

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: xay

waa la naqliyay ✓

1

de: you were / she was

2

lx: -ayd

3

ps: v5a-2sg/3f-past

4

xe: You were fine.

5

xv: =-eyd

6

key: -ayd

waa la naqliyay ✓

m.dh (-do, m.l) 1. Xarig ama suun xoolaha la rarayo ama heensaynayo gardaadka looga xiro si uu rarka ama koorahu gadaal ugu dhicin. 2. Gardaad.

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) 1. verse (veers) ~ beyd. Ex: gabay shan bayd ah; a five-verse poem. 2. house (haaws) ~ guri, aqal

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) gaaddada ama shafka; xagaloda ama xabadka.

2

bayd -da: (magac, dhedig, keli) xadhig heeryada awrka lagu xidho oo mara shafka awrka.

3

bayd -ka: (magac, lab, keli) tuduc maanso ah. Inan yar oo raamaloo, reerkan lagu sheegay. Dh: tuduc.

waa la naqliyay ✓

m.l Baahi weyn oo wax loo qabo. la-mid: ceed.

waa la naqliyay ✓

m.l Baahi weyn oo wax loo qabo. la-mid: ceed. caydan f.mg4 (-dnaa, -dnayd) Qof, baahi weyn alaab maacuun u qaba ahaansho. m.f.dh, caydnaan. la-mid: ceedan.

waa la naqliyay ✓

(fal) ka rog marada uu qof xiran yahay qayb jidhkiisa ka mid ah. Hagoogta ka fayd bal aan wejigiisa aragnee. Dh: bannee, muuji, qaawi.

waa la naqliyay ✓

1

(Kayd-ka)

2

(cunno, lacag, kd.) wax meel loo dhigto in waa danbe la cuno ama wax lagu qabsado darteed.

waa la naqliyay ✓

m.l (-dad, m.l) Cunno, lacag iyo wixi lamida oo meel loo dhigto in waa dambe la cuno ama wax lagu qabsado.

waa la naqliyay ✓

m.l (-dad, m.l) Cunno, lacag iyo wixi lamida oo meel loo dhigto in waa dambe la cuno ama wax lagu qabsado.

waa la naqliyay ✓

m. n. reserve, preserved food, something set aside ~ stored; bank deposit; substitute player

waa la naqliyay ✓

name-m reserve, preserved, set a side, deposit; substitute

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) savings (seeyvings); reserve (riseerv); fund (fandh), hoard (hoodh); cache (kaash) ~ dhigaal, dhito

waa la naqliyay ✓

1

Risparmio

2

Saving

3

Waa dhigaal lacageed oo ku kaydsan Banki, wuxuuna u kala baxaa dhawr hab, sida badanse waxaa lagu dhaqmaa labo hab: (1) Kayd dulsaar dhalis ah iyo; (2) Kayd dulsaar laawe ah. Kan koowaad waa kan kaydlaha iyo Bankigu ku heshiiyaan dulsaar boqolkiiba in ah (%) haddii lacagta kaydsani Bankiga oollayso in muddo lagu heshiiyey ah, ayadoo aan laga qaadqaadin, waxaana loo yaqaan «KAYD GOORAYSAN».

waa la naqliyay ✓

1

Risparmio; riserva

2

Saving; reserve

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil in badan ama waqti dheer la sugayay dhalashadiisa.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) wax la ururiyey oo la dhiteeyey si loo isticmaalo wakhtiga loo baahdo. Nimaan kayd u oollin kaliil kama baxo. Dh: dhigasho, maradhaadhin. Wa: kaydad.

waa la naqliyay ✓

1

de: reserve, preserved food, s.t. set aside ~ stored; [ext.] bank deposit; substitute player

2

lx: kayd

3

pd: (-ka Pl: kaydad (ka))

4

ps: n4-m, n2-m

5

xe: keyd

6

xv: dhigaal

7

key: kayd

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-day, -dday) Dhul cabbirid.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-day, -dday) Dhul cabbirid. m.f.dh, qaydid.

waa la naqliyay ✓

1

v. estimate, measure

2

qayd m. n. one of the two strips which together make a body cloth; sling to carry a baby

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) a piece of cloth, usually a white sheet

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) maro dhuuban oo wax lagu xambaar. Qayd weyn ayay ku xambaarsanayd ilmabayar Dh: Xansheer.

2

qayd-ka: (magac, lab, keli) go' weyn oo dhaxanta laga huwado. Dh: ameeto.

3

qayd -ka: (magac, lab, keli) dulin dheer oo inta badan qarabka hore dherer ugu taal oo midabka intiisa kale ka duwan oo lo'da iyo riyuhu yeeshaan. Sac qayd leh ma aragteen.

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) caato aan hilib lahayn ah. Neef wayd ah ayay noo qaleen. Dh: weyd.

2

wayd -da: (magac, dhedig, kel) dhuubni aan hilib badan la socon. Wiilku waa wayd caafimaad qabta.

waa la naqliyay ✓

1

(Xaad-da)

2

Timo gaaggaaban oo jilicsan oo aan korin oo oogada ku wada rogan meelo yar maahee (afarta cadcad, madaxa, ...).

waa la naqliyay ✓

m.dh Timo jilicsan oo oogada dadka ka soo baxa.

waa la naqliyay ✓

m.dh Timo jilicsan oo oogada dadka ka soo baxa.

waa la naqliyay ✓

f. n., (mass n.): body hair

waa la naqliyay ✓

-da: (n) soft, silky hair that grows on the human body

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil jidhkiisa oo xaad leh dhashay.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) timo yaryar oo jilicsan oo aan korin oo inta badan oogada ku wada yaal.

waa la naqliyay ✓

1

de: body hair

2

initial: x

3

lx: xaad

4

pd: (-da)

5

ps: n0-f-mass

6

key: xaad

waa la naqliyay ✓

1

(Xawd-ka)

2

Ul dhuuban oo itaal yar.

waa la naqliyay ✓

m. n. cane, thin supple wood ~ branch; switch

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) ul dhuuban oo dheer oo shawdhka ka weyn budkana ka yar. Xawd dheer u qaadoo adhiga xurbi. Dh: ul.

waa la naqliyay ✓

1

a: xood ~ xowd

2

de: cane, thin supple wood ~ branch; [ext.] switch

3

initial: x

4

lx: xawd

5

pd: (-ka Pl: xawdad (ka))

6

ps: n4-m

7

key: xawd

waa la naqliyay ✓

1

(Qof)

2

Nool oo waxtar ah.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh X. ah: qof waxtar ah ama firfircoon.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh X. ah: qof waxtar ah ama firfircoon.

waa la naqliyay ✓

m. n. alive, vivacious, full of vigor and vitality, energetic

waa la naqliyay ✓

-ah: (n) 1. healthy (hel-thi); sound (saawndh) ~ caafimaad qaba. 2. energetic (enar-jatik); active (aak-tiv); vigorous (yiga-ras)

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) qof nool oo waxtar ah. Nin xayi ah ii soo shaqo gee. Dh: hawlkar.

waa la naqliyay ✓

1

de: alive, vivacious, full of vigor and vitality, energetic

2

initial: x

3

lx: xayi

4

pd: (-ga)

5

ps: n-m-atr

6

key: xayi

waa la naqliyay ✓

1

(Xayl-ka)

2

Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad; dhibaaji.

waa la naqliyay ✓

1

xayl¹: m.l Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad.

2

xayl²: f.mg1 (-lay, -shay) Haweeney caado helid.

waa la naqliyay ✓

m.l Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad.

waa la naqliyay ✓

m. n. menstruation

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) menstruation (men-stru-eyshin); period (piir-i-eed); menses (men-siis) ~ caado

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dhiig dumarka la yimaad inta ay dhallin yaryihiin oo qaangaadh madana calaamad u ah. Dh: xayd.

2

xayl -ka: (magac, lab, keli) xilli neef dhidigahi saarasho diyaar u yahay. Dh: asool, rimay.

waa la naqliyay ✓