xayaat

(Xayaaba-da)

Lakab xalleefsan oo biyaha fadhiya iyo wixii la mid ah, korkooda ku samaysma.

m.dh Lakab qira yar oo fuula hooreyaasha, badanaa dabayshu xarfiso.

f. n., (mass n.): scum

-da: (magac, dhedig, keli) lakab xalleefsan oo doogo ah oo ku dul samaysma biyaha meel ku raaga ama durdur aan gu'in. Dh: saaruq.

xayaabo -da: (magac, dhedig, keli) xayaab ama dahaadh.

de: scum

initial: x

lx: xayaabo

pd: (/da)

ps: n6-f-mass

key: xayaabo

(Xaydaan-ka)

Derbi; gidaar; xero.

xaydaan¹: m.l Ood ama dhismo wareegsan.

xaydaan²: f.g1 (-aamay, -aantay; -aami) Wax xaydaan loo sameeyay noqosho.

xaydaan¹: m.l Ood ama dhismo wareegsan.

xaydaan²: f.g1 (-aamay, -aantay; -aami) Wax xaydaan loo sameeyay noqosho. m.f.dh, xaydaamid.

Common N. fence, enclosure, corral

-ka: (magac, lab, keli) dayr meel dusha kaga meersan. Dh: deyr, ijaar.

bw: sp: xayddaan

de: fence, enclosure, corral

initial: x

lx: xaydaan

pd: (-ka)

ps: n2(c)-m

syn: xero

key: xaydaan

xayraan¹: m.l.kh Xanaagid.

xayraan²: f.mg1 (-aamay, -aantay, -aami) Ku x.: cid aad ugu xanaaqid.

m. n. mad person, angry ~ infuriated man

(fal) qof xayraan ah noqo. Orod dibadahaa xayraan. Dh: maraatee.

xayraan -ka: (magac, lab, keli) qof fudfudud oo suufinimo ka muuqato waallina lagu tirin karin. Waxa noo yimid nin xayraan ah. Dh: maraate.

xayraan -ka: (magac, lab, keli) qof aan waxba haysan oo caydh ah.

bw: Arabic

de: mad person, angry ~ infuriated man

initial: x

lx: xayraan

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: xayraan

(ayaan, ayuu, ayay, ayaad...)

Baa, (sida: Cali ayaa yimid - Cali baa yimid).

qr.dd la-mid: baa.

qr.dd eeg baa.

class: MARKER

(qurub) xidhiidhiya xubnaha weedha oo la macno ah 'baa'. Raxma ayaa tagtay dugsigii.

vl. pron. you,

(v) you did. Ex: ...ayaad tiri; ... you said

a: baad

de: you + [FOCUS] = ayaa + aad

lx: ayaad

ps: focus + vpro

key: ayaad

(Ayaan-ka)

1. Xoog la moodo inuu dadka u keeno xumaan ama samaan; cawo; hoodo; ul; nasiib;

2. (Ayaan-ta) Qorrax-soo-baxa iyo qorraxdhaca inta u dhexaysa oo iftiinka ah; maalin; dharaar; casho.

ayaan¹: m.l Awood qarsoon oo qofka la socota dhalashada ilaa dhimashada qofka, sababna u noqota xumo iyo samo waxa uu la kulmayo; nasiib; hoodo.

ayaan²: m.dh (-aamo, m.l) Dharaar iyo habeenkeed; maalin.

ayaan¹: m.l Awood qarsoon oo qofka la socota dhalashada ilaa dhimashada qofka, sababna u noqota xumo iyo samo waxa uu la kulmayo; nasiib; hoodo. Tusaale: Dadku kala ayaan badan.

ayaan²: m.dh (-aamo, m.l) Dharaar iyo habeenkeed; maalin. Tusaale: Ayaan hore ayaan la hadlay Faarax.

pr. n., [feminine] Ayan

vl. pron. I,

ayaan [feminine] n. day; day time

ayaan m. n., [abstract] luck, fate, good fortune

name-f luck, fate, good fortune. Syn: Cawo, Nasiib, Naruuro

-ka: (n) luck (laak); fortune ~ nasiib

ayaan: (suffix): -ing: used to form the present participle of some verbs with pronoun they. Ex: way arkayaan; they are seeing, way barayaan; they are teaching

magac loo baxsho gabadh dhalashadeeda aad loogu farxay ama la filayo inay noqoto nasiib iyo bishaaro fiican.

-ka: (magac, lab, keli) awood qarsoon iyo cawada lagu kala hormaro. Dadku kala ayaan badan. Dh: nasiib, hoodo, cawo, ul, habeen.

ayaan -ta: (magac, dhedig, keli) maalin ama dharaar. Ayaan waliba amuur u gaaray leedahay. Dh: cisho, casho, dharaar.

de: Ayan

hm: 5

lx: Ayaan

ps: name-f

key: Ayaan_5

(Xagaa-ga)

Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeya guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do.

xagaa¹: m.l (-aayo, m.dh) 1. Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeyaa guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do. la-mid: xagaay.

xagaa²: m.l (-aayo, m.dh) (c.fal.) Loolka dhexe, waa xilliga ku xiga guga, xiddigis ahaanna waxa loo tixgeliyaa inuu ku beegan yahay kubbad badhka min hornaqa xagaaga (21 juun) ilaa caano maallada isle eg ee dayrta (21 sebtember).

xagaa¹: m.l (-aayo, m.dh) 1. Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeyaa guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do. la-mid: xagaay.

xagaa²: m.l (-aayo, m.dh) (c.fal.) Loolka dhexe, waa xilliga ku xiga guga, xiddigis ahaanna waxa loo tixgeliyaa inuu ku beegan yahay kubbad badhka min hornaqa xagaaga (21 juun) ilaa caano maallada isle eg ee dayrta (21 sebtember).

Summer

m. n. cool season, the lesser dry season [June - September.]

Xagaa m. n. summer, hot season, time of the southwest monsoon

-ga: (n) summer (sa-mar) Ex: xilliga xagaaga; the summer season

magac loo baxsho wiil dhashay waqti xagaa ah.

-ga: (magac, lab, keli) mid ka mid ah afarta xilli ee sanadka oo u dhexeeya guga iyo dayrta waana bilaha Juun, Luuliyo, Ogosto iyo Sebteembar.

Erey lagu isticmaalo kolka wax gaar ah, la weyneyna hayo, ama culays gaar ah la saarayo, ama wax suuraggala madhaafaanka ay gaareen ama ayan dhaafi karin xoog farta loogu fiiqayo (sida: Cali tuugaa u soo dhacday oo xataa dharkii ka xadday; Ninku waa geesi oo xataa libaaxa kama baqo; Bal wax uun i sii, xataa shilin) - bal wax kale ama cid kale daaye; taniyo; -na.

fk. 1. Eray lagu isticmaalo kolka wax gaar ah la weyneynayo ama culays gaar ah la saarayo. Tusaale: “Waa geesi oo xataa libaaxa (ama libaaxa xataa) kama baqo”. 2. Haba yaraatee. Tusaale: “Bal wax uun i sii, xataa shilin”. la-mid: xitaa.

fk. 1. Eray lagu isticmaalo kolka wax gaar ah la weyneynayo ama culays gaar ah la saarayo. Tusaale: Waa geesi oo xataa libaaxa (ama libaaxa xataa) kama baqo. 2. Haba yaraatee. Tusaale: Bal wax uun i sii, xataa shilin. la-mid: xitaa.

conj. even

(adv) even (ii-van) ~ xitaa. Ex: daacad baan kuu ahaan, xataa haddaan dhinto-, I will be loyal to you, even ifI had to die

(falkaabe) eray la adeegsado kolka wax si guud loo sheegayo in ka mid ahna si gaar ah loo sii qeexayo oo farta lagu fiiqayo. Dh: ilaa.

bw: xitaa

cf: taniyo

de: even

initial: x

lx: xataa

ps: conj

xv: Arabic

key: xataa

(Hayab) N Samolus valerandi L. Primulaceae.

N Dalechampia scandens L. Euphorbiaceae.

N Cocculus pendulus (J. R. &G. Forst.) Diels Menispermaceae.

N Leptadenia arborea (Forsk) Schweinf. Asclepiadaceae.

N Pergularia daema (Forsk) Chiov. Asclepiadaceae.

N Pentarrinum insipidum E.Mey. Asclepiadaceae.

N Pentatropis cynanchoides R. Br. Asclepiadaceae.

N Pentatropis nivalis (J.F.Gmel.) Field & Wood. Asclepiadaceae.

m.l (-do, m.l) Baaxadda awrka.

min ka mid ah minanka faala Magiiganaha.

bayaad -ka: (magac, lab, keli) jaad kaalluunka ka mid ah oo aan lahayn jidhif badan. Bayaad ayaanu ku qadaynay maanta. Dh: kalluun.

bayaad -ka: (magac, lab, keli) xaashi cad, baal cad oo aan wax ku qornayn. Warka iigu qor bayaad. Dh: xaashi.

-ga: (magac, lab, keli) timo aan habaysnayn oo baahbaahsan. Timahoo bayaag iyo basaas kala daatay. Dh: bayaayo, falaxfalax.

(Bayaan-ka)

Muuqaal si wanaagsan u muuqda ama u cad ama u qeexan.

m.l 1. B. ah: muuqaal si wanaagsan u muuqda ama u qeexan. 2. War qeexan oo aan macnihiisa shaki ku jirin; qaraar; baaq.

m.l 1. B. ah: muuqaal si wanaagsan u muuqda ama u qeexan. 2. War qeexan oo aan macnihiisa shaki ku jirin; qaraar; baaq.

m. n. (adj.): clarity, visibility; explicitness; clear

name-m clear, evident

-ka: (n) manifesto (maana- festo); a public declaration; statement (isteeyt.mant)

-ka: (magac, lab, keli) qoraal si cad wax u sheegaya oo qeexaya ujeeddo gaar ah. Bayaan ayaa laga soo saaray arrintii lagu muransanaa. Dh: go'aan.

bayaan-ka: (magac, lab, keli) muuqaal aan waxba ku gudbanayn oo toos loo arko. Dh: caddaan.

bw: Arabic

de: clarity, visibility; explicitness; [atr.] clear

lx: bayaan

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: bayaan

-ka: (magacwadareed) carruurta yaryar. Dh: carruur, ciyaal, dhallaan. Li: cirroole.

(Cayaar-ta)

1. Wax kastoo la qabto oo loola jeedo in laga helo farax, reyrreyn iyo qosol, jeel; madaddaalo, kd. (shax, turub, tartan, legdan, laal, ...): dheel.

2. Aan dhab ahayn; kaftan; (ama ciyaar).

cayaar¹: m.dh (-ro, m.dh) 1. Madaddaalo tab iyo xeel loo dheelo leh oo ay dadku waqtiga isku dhaafiyaan. 2. Fal, jaan iyo jiib leh oo ay dhallinyaradu habeenkii waqtiga iskudhaafiyaan. 3. Tartan kubbad, orod iyo wixi lamida. 4. Kaftan aan run ahayn. la-mid: ciyaar¹.

cayaar²: f.mg1 (-ray, -rtay) 1. Madaddaali tab iyo xeel leh waqti isku dhaafin. 2. Fal, jaan iyo jiib leh habeen waqti isku dhaafin. 3. Tartan kubbad, orod iyo wixi lamida ka qaybqaadasho. 4. Kaftan dhihid.

cayaar¹: m.dh (-ro, m.dh) 1. Madaddaalo tab iyo xeel loo dheelo leh oo ay dadku waqtiga isku dhaafiyaan. 2. Fal, jaan iyo jiib leh oo ay dhallinyaradu habeenkii waqtiga iskudhaafiyaan. 3. Tartan kubbad, orod iyo wixi lamida. 4. Kaftan aan run ahayn. la-mid: ciyaar.

cayaar²: f.mg1 (-ray, -rtay) 1. Madaddaali tab iyo xeel leh waqti isku dhaafin. 2. Fal, jaan iyo jiib leh habeen waqti isku dhaafin. 3. Tartan kubbad, orod iyo wixi lamida, ka qaybqaadasho. 4. Kaftan dhihid. m.f.dh, cayaarid. la-mid: ciyaar.

f. n. game, match, sport; dance; play, recreation; joking

cayaar v. play; dance; drill

-ta: (n) play (paleey); game (geeym); dance (dhaansi) ~ ciyaar

cayaar -ay / tay: (v) play (paleey)-, play a game

cayaar -ta: (n) a playful trick; joke (jook); prank (praank)

Giuoco

Play

(fal) is madadaali oo dheel qoobkaciyaar iyo wax la mid ah. Dh: dheel, ciyaar.

cayaar: (fal) jimicsi samay; kubad iyo wax la mid ah dheel. Dh: dheel, ciyaar.

cayaar -ta: (magac, dhedig, keli) wax kaste oo jiib iyo jaan leh ama maskaxda iyo maanka lagu maamulo oo ay naftu u riyaaqdo; wax kaste oo la qabto oo loola jeedo in laga helo farxad, rayrayn iyo qosol, madadaalo iyo wixii la mid ah, sida: shax, tartan, legdan, laal, iyo wixii la mid ah. Dh: dheel, ciyaar.

cayaar-ta: (magac, dhedig, keli) wax kaste oo an dhab ahayn ama lagu dheeldheelo. Cayaar bay iga ahayde, ma aanan guursan!

cayaar -ta: (magac, dhedig, keli) garangar yar oo inta xadhig laga dhex dusiyo, waxyaabaha culus lagu shubashubeeyo. Dh: cayaari, khafiyad.

(Dayaan-ka)

1. Sharqan ama hugun weyn oo ka yimaada dayuurad kacaysa, durbaan la tuma hayo, kd.

2. Madaxwareerka la moodo in madaxa gudihiisa wax ka yeera hayaan; daryaan.

dayaan¹: m.l 1. Sharqan ama hugun weyn oo ka yimaada durbaan la tumayo, xoolo ama dad badan oo meel isugu yimid. 2. Cod dheer oo buuraha, daaraha, qararka iyo wixi lamida ay soo celiyaan markuu ku dhacay kaddib. la-mid: daryaan¹, diryaan¹, diyaan¹.

dayaan²: m.l (fiisikis) Noqodka hir jabaq ee dul (gebi ama buur) xoogaa innaga fog ay soo celisay, oo ka laciifsan jabaqdii asalka ahayd. Faraqa waqtiga ee ayoonka iyo jabaqda asalka ah, waxa ay muujisaa fogaanta gebiga ama buurta iyo wixi lamida.

dayaan³: f.mg1 (-aamay, -aantay; -aami) Durbaan, dhul iyo wixi lamida sharqan, hugun weyn ka yeerid. la-mid: daryaan², diryaan², diyaan².

dayaan¹: m.l 1. Sharqan ama hugun weyn oo ka yimaada durbaan la tumayo, xoolo ama dad badan oo meel isugu yimid. 2. Cod dheer oo buuraha, daaraha, qararka iyo wixi lamida ay soo celiyaan markuu ku dhacay kaddib. la-mid: daryaan, diryaan.

dayaan²: m.l (fiisikis) Noqodka hir jabaq ee dul (gebi ama buur) xoogaa innaga fog ay soo celisay, oo ka laciifsan jabaqdii asalka ahayd. Faraqa waqtiga ee ayoonka iyo jabaqda asalka ah, waxa ay muujisaa fogaanta gebiga ama buurta iyo wixi lamida. m.f.dh, dayaamid.

v. rumble, make a loud noise

dayaan v. become dizzy

-ka: (n) 1. echo (eekow) ~ jabaq-celis. 2. —dayaan dayaamay/ dayaantay: (v) disoriented (dis-oori-yentidh); dizzy (diisi); feel dizzy ~ dayoob. Ex: waan dayaamay; I become dizzy

magac ka mid ah magacda Ilaahay oo uu macnihiisu yahay 'kelidii waare'.

-ka: (magac, lab, keli) dhawaaq dheer oo meel ka baxa. Dh: cod, daryaan.

dayaan -ka: (magac, lab, keli) jabaqnoqodka shanqadha ee ay soo celiyaan walxaha jabaq magudbiyayaasha ah sida darbi, qar laageed ama babac buureed.

(Da-ai) S Chlorophytum longifolium (Rich.) Schweinf. Liliaceae.

name-m joy. Syn: Farxiya

(fal) murqaan dareen; firfircooni saa'id ah yeelo.

fayaan -ka: (magac, lab, keli) mirqaanka la dareemo marka qaad iyo wax la mid ah la cuno. Dh: mirqaan. Li: caajis.

°(Gayaan-ka)

Geyaan.

m.l.kh G. ah: laba qof oo guurkooda is cuntamo; kuf. la-mid: geyaan.

m.l.kh G. ah: laba qof oo guurkooda is cuntamo; kuf. la-mid: geyaan.

m. n. socially-eligible marriage partner

-ka: (n) age group, peer (piiyer) group ~ geyaan

-ka: (magac, lab, keli) nidaamka labo qof oo lab iyo dhedig ah isku guursan karaan oo xalaal iskugu yihiin.

de: socially-eligible marriage partner

lx: gayaan

pd: (-ka)

ps: n2-m

see: geyaan

key: gayaan

(Hayaan-ka)

Geeddi dheer oo dhib badan.

hayaan¹: m.l 1. Dhawr geeddi, aan kala go' lahayn, oo meel fog loogu guuro. 2. H. ah: dad iyo xoolo guuraya oo meel fog u socda.

hayaan²: f.mg1 (-aamay, -aantay; -aami) Dhawr geeddi oo aan kala go' lahayn meel fog ugu guurid.

hayaan¹: m.l 1. Dhawr geeddi, aan kala go' lahayn, oo meel fog loogu guuro. 2. H. ah: dad iyo xoolo guuraya oo meel fog u socda.

hayaan²: f.mg1 (-aamay, -aantay; -aami) Dhawr geeddi oo aan kala go' lahayn meel fog ugu guurid. m.f.dh, hayaamid.

m. n. long journey, hard trek, migration

hayaan v. make a long journey ~ hard trek, migrate to a better place

name-m long journey, hard trek, migration. Lit: he who was born during a long journey