xay — Macnaha & Turjumaada

1

(Xay-ga)

2

1. Ubaxa kiisa aan qaabka caleemaha lahayne u baxa sida bul ama cuntub ama xirmo yar oo dun ah.

3

2. Midabkiisu, sida xayga qaarki, cad yahay.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Ubaxa kiisa aan qaabka caleemaha lahayne u baxa sida bul ama cuntub ama xirmo yar oo dun ah. 2. Midabkiisu, sida xayga qaarkii, cadyahay.

waa la naqliyay ✓

m. n. white flower species; white color

waa la naqliyay ✓

nickname; name-f whittish; white flower. Cf: Xaayow, Xayle

waa la naqliyay ✓

1

ama Xaayow magac loo bixiyo wiil midabkiisu aad u cad yahay.

2

xay: (ereycodeed) erey lagu kexeeyo idaha.

3

xay: (tilmaame) caddaan ah.

4

xay -ga: (magac, lab, keli) midab caddaan xooga ah. Dh: caddaan. Li: madaw.

5

xay -ga: (magac, lab, keli) ubax u baxa sida bul ama cutub oon caleen lahayn. Dh: ubax.

waa la naqliyay ✓

1

de: white flower sp.; [ext.] white color

2

initial: x

3

lx: xay

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: xay

waa la naqliyay ✓

1

1. (Axal-ka) Xilli u dhexeeya ximirka iyo xayska.

2

2. (Axa-sha) Xab is-haysta oo adag.

waa la naqliyay ✓

1

(Bowdoqaawis-ka)

2

Dagaal u darbasho iyo xaydxaydasho been ah oo qof kale lagu bajina hayo; fulabbajin.

waa la naqliyay ✓

1

(Caada-da)

2

1. Waxyaalo la falay oo lagu noqnoqday oo loo bartay oo dabadeed wax lagu dhaqmo oo aan la goyn karin noqday; dhaqan; xeer (aan qornayn).

3

2. Xayl, dhibaad.

waa la naqliyay ✓

1

(Caata-da)

2

1. Aan hilib iyo baruur lahayn; weyd; xayeesi.

3

2. Daal, noog.

waa la naqliyay ✓

1

(Cisa-da)

2

1. Xurmo; sharaf; maamuus; cis.

3

2. Dhiigga haweenka bishiiba kol ka yimaada; xayl; caado, dhibaad; dhibaaji.

waa la naqliyay ✓

1

(Cuntub-ka)

2

(dad, wax) tiro yar oo wadajirta; xoogaa isku duuban; xayn; hormo; koox; xirmo; (ama cutub).

waa la naqliyay ✓

1

(Cuur-ka)

2

1. (dad, kd.) koox; horin; xayn.

3

2. Aan teelteel ahayn; cumur;

waa la naqliyay ✓

1

(Dhibaad-da)

2

1. Xoolaha xagga reerka gabadha laga guursadey ka yimaada oo kolkii laysu geeyo iyagaas iyo yaradka (xoolaha ninka wax guursadey xaggiisa ka imanaya), aqalka cusub oo la dhisa hayo dhaqaalihiisa gundhig u noqda.

3

2. Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; xayl; caado; dhibaaji.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhibaaji-ga)

2

Dhibaad; xayl.

waa la naqliyay ✓

1

(Doomaar-ta)

2

1. Geedo yaryar oo saaruqda kamid ah oo aan caleemo dhab ah iyo jirrid midna lahayn; waa cagaaran tahay waxayna ka baxdaa dhagxanta iyo goomaha iyo wixii la mid ah oo biyaha ku dhexjira korkooda; Waxay u eg tahay xayn - xayndhada ku korsocodkeeduna waa dhib oo waa lagu sidbadaa; ajo.

3

2. Naq degellada ka baxa.

waa la naqliyay ✓

1

(Fiid-da)

2

1. Ubax; xay.

3

2. (Fiid-ka) Habeenka bilawgiisa; caweysin.

waa la naqliyay ✓

1

(Gocosa-da)

2

1. Iniino yaryar oo xaynxandhadu bixiso oo dhulka hoostiisa lagala soo baxo; ama ceeriinkaa lagu cunaa ama dubid baa lagu engejiyaa oo la kaydsadaa oo sida badarka loo cunaa.

3

2. (cayaar) kubbad gacanta lagu cayaaro.

waa la naqliyay ✓

1

(Goosan-ka)

2

1. Dad isku dan ah oo dadweynaha iska xiga, xeer gaar ahna leh.

3

2. Qaybaha xoogga dagaallamaa u qaybsamo, mid yar oo kamid ah.

4

3. Ari xayn ah oo wadajir ariga kale uga go'a oo u hallaaba.

waa la naqliyay ✓

1

(Horid-da)

2

(xoolaha la shubayo) hadba hormo ama xayn ceelka u soo deyn.

waa la naqliyay ✓

1

(Horin-ta)

2

Koox; xayn; hormo.

waa la naqliyay ✓

1

(Horma-da)

2

Xayn; koox; jab: qaar.

waa la naqliyay ✓

1

(Ilxayr-ka)

2

Koodka dhafoorka ku yaal xayrta ku jirta.

waa la naqliyay ✓

1

(Jifi-da)

2

1. Jifo.

3

2. Xayr la shiilay.

4

3. Bir yar oo galoolan oo ulaha iyo samayooyinka warmaha salka laga geliyo oo lagu xoojiyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Jildhaaf-ta)

2

1. Naagta dhibaaddu (xayl) ka tagto oo jilka lagu helo dhaafta; sunnaggoys.

3

2. Naagta dhibaaddeedu boodbooddo oo ayan lahayn waqti u go'an oo loo yaqaan.

waa la naqliyay ✓

1

1. Qof ama wax lab oo qofka hadla haya u dhow.

2

2. Goor ama had joogta ama qaarkeed tegey ama iman doono.

3

3. (Kan-ka) Xayrta kelyaha korkooda ka baxda.

4

-kan — Ereyga kan kolka uu tilmaanta yahay oo magac ka dabadhaco, kolka magac qodob lihi ka horreeyo, inta k la tuuro baa la isku gaabin karaa (sida: ninka kan = ninkaan; guriga kan = gurigaan; dayaxa kan = dayaxaan; furaha kan = furahaan).

waa la naqliyay ✓

1

(Xayd-da)

2

Meeshii lagu ogaa oo kor looga kacsanaado, sida salxanyo aad u korreeya ama geeso dib u ceshan.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-day, -dday) Maro iyo wixi lamida kor u qaadid.

waa la naqliyay ✓

v. lift ~ tuck up (one's clothing)

waa la naqliyay ✓

nickname-m lift ~ tucks up (one's clothing). Lit: ready for action

waa la naqliyay ✓

1

(fal) tafaha bannee oo dharka kor u jiil. Tafta xayd oo xawaaraha biiri.

2

xayd -ka: (magac, lab, keli) dhiig dabiici ah oo dumarka iyo noolashaasha kale badhkood si milayle ah uga yimaad calaamadna u ah qaangaadhnimada iyo dhalooyada. Naag uur leh xayd kama yimaad. Dh: xayl, caado, dhibaad, dhibaaji.

3

xayd: (tilmaame) dhar ama qof arrin u heellan.

waa la naqliyay ✓

1

bw: xeyd (and related forms)

2

de: lift ~ tuck up (one's clothing)

3

initial: x

4

lx: xayd

5

nt: xaydid (da) [vn-f]

6

pd: (xayday)

7

ps: v1=tr

8

key: xayd

waa la naqliyay ✓

1

(Qof)

2

Nool oo waxtar ah.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh X. ah: qof waxtar ah ama firfircoon.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh X. ah: qof waxtar ah ama firfircoon.

waa la naqliyay ✓

m. n. alive, vivacious, full of vigor and vitality, energetic

waa la naqliyay ✓

-ah: (n) 1. healthy (hel-thi); sound (saawndh) ~ caafimaad qaba. 2. energetic (enar-jatik); active (aak-tiv); vigorous (yiga-ras)

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) qof nool oo waxtar ah. Nin xayi ah ii soo shaqo gee. Dh: hawlkar.

waa la naqliyay ✓

1

de: alive, vivacious, full of vigor and vitality, energetic

2

initial: x

3

lx: xayi

4

pd: (-ga)

5

ps: n-m-atr

6

key: xayi

waa la naqliyay ✓

1

(Xayl-ka)

2

Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad; dhibaaji.

waa la naqliyay ✓

1

xayl¹: m.l Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad.

2

xayl²: f.mg1 (-lay, -shay) Haweeney caado helid.

waa la naqliyay ✓

m.l Dhiigga dumarku bishiiba kol helo; caado; dhibaad.

waa la naqliyay ✓

m. n. menstruation

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) menstruation (men-stru-eyshin); period (piir-i-eed); menses (men-siis) ~ caado

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dhiig dumarka la yimaad inta ay dhallin yaryihiin oo qaangaadh madana calaamad u ah. Dh: xayd.

2

xayl -ka: (magac, lab, keli) xilli neef dhidigahi saarasho diyaar u yahay. Dh: asool, rimay.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

cf: dhiig

3

de: menstruation

4

initial: x

5

lx: xayl

6

pd: (-ka)

7

ps: n0-m

8

key: xayl

waa la naqliyay ✓

1

(Xayn-ta)

2

Wadajir urursan oo ka kooban dad ama waxyaalo; koox; horin; xoogaa.

waa la naqliyay ✓

m.dh In yar oo aan badayn oo xoolo, ugaar iyo wixi lamida oo wada jira; horin; koox.

waa la naqliyay ✓

m.dh In yar oo aan badayn oo xoolo, ugaar iyo wixi lamida oo wada jira; horin; koox.

waa la naqliyay ✓

f. n. group

waa la naqliyay ✓

(adj) some (sam); group (guruup); herd (heerd)-, flock (falook) ~ koox

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) fayga hoose e marad ama googoradda dumarka. Dh: cidhif.

2

xayn-ka: (magac, lab, keli) qaraabada wixiidha oorida ka soo jeeda. Dh: gacal, xidid. Li: xiga.

3

xayn -ta: (magacwadareed) koox adhi ah oo wad socota ama wada daaqaysa. Xayn yari xas beedday.

waa la naqliyay ✓

1

de: group

2

initial: x

3

lx: xayn

4

pd: (-ta Pl: xaynan (ka))

5

ps: n1-f, n4-f

6

syn: horin, hormo, koox

7

key: xayn

waa la naqliyay ✓

m.dh Xishood.

waa la naqliyay ✓

f. n., [abstract] modesty, shyness, humility

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) xishood iyo asturnaan. Waligey xishookiyo, dhigi mayo xayo oo, xadhiggii dirkaygiyo, xadi maayo diintee.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

de: modesty, shyness, humility

3

initial: x

4

lx: xayo

5

pd: (/da)

6

ps: n0-f-abs

7

key: xayo

waa la naqliyay ✓

1

(Xayr-ta)

2

Baruur meelo gaar ah ka baxda; jifi.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Baruur ka baxda meelo gaar ah oo jirka nafleyda ka mid ah. 2. Xuub baruuri saaran tahay oo ku daboolan uurkujirta. 3. Jifi.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Baruur ka baxda meelo gaar ah oo jirka nafleyda ka mid ah. 2. Xuub baruuri saaran tahay oo ku daboolan uurkujirta. 3. Jifi.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., (mass n.): fat of the stomach ~ kidneys, suet, lard, shortening; tallow

2

xayr m. n. custom, norm

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (n) solid or semisolid fat (faat); saturated fat; cholesterol (ko-les-teraal); grease (giriis) ~ xayr

2

xayrta khaansiirka: lard (laardh)

waa la naqliyay ✓

1

Grasso

2

Fat

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) baruur caddaan ah oo dux badan oo suumanka biraha iyo wixii la mid ah la mariyo. Dh: baruur, jifi, xaydh.

2

xayr-ta: (magac, dhedig, keli) baruur nafleydu ay meelo gaar ah ku yeelato. Dh: xaydh.

waa la naqliyay ✓

1

(Xays-ka)

2

Xilliyada sanada midkood; yaare; xaysin.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Roob jiilaalka ka da'a xeebaha bari. 2. Xilli roob ka da'o xeebaha bari.

waa la naqliyay ✓

m. n. light rain that falls during the lesser dry season

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) light rain, preceding the spring [gu'] rain

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) xilliyada sanadka middood. Dh: yaare, xaysin.

2

xays -ka: (magac, lab, keli) roob ka da'a dhinaca xeebaha oo jiilaalkii lagu raysto. Xays baa na helay oo xoolihi ku doogeen.

waa la naqliyay ✓

1

a: xaysin (ka) [n2a-m]

2

cf: Xagaa

3

de: light rain that falls during the lesser dry season

4

initial: x

5

lx: xays

6

pd: (-ka Pl: xaysas (ka))

7

ps: n4-m

8

key: xays

waa la naqliyay ✓

1

1. Iyada; iyaga.

2

2. (Ay-da) Meel jiq ah.

waa la naqliyay ✓

1

ay¹: m.dh 1. Meel geedo badan leh; hawd. 2. Meel cidla ah oo aan la degganayn.

2

ay²: m.dh (botani) Eray badanaa lagu isticmaalo dalalka Ustaraaliya, Niyuusilaand iyo Maraykanka oo lagu isticmaalo gobol ay daboosho jidhi; amase, waxaa lagu isticmaalaa gobol dhiraysan oo aan loo bannayn qodaal. Waxaa kaloo si dabacsan loogu isticmaalaa gobol kasta oo dugag ah oo aan loogu talaggelin qodaal.

3

ay³: f.mg1 (aayay, ayday) U a.: wax hore loo sameeyey waqti dambe ka faa'ideysasho.

4

ay⁴: mu.dhm.y Magacuyaal yeele oo matala “iyada” ama “iyaga”. Tusaale: “Maryan Wiil ay tiqiin ayay maanta suuqa ku aragtay”, “Wiilashu guri ay degganaayeen ayay aadeen”.

waa la naqliyay ✓

1

ay¹: m.dh 1. Meel geedo badan leh; hawd. 2. Meel cidla ah oo aan la degganayn.

2

ay²: m.dh (botani) Eray badanaa lagu isticmaalo dalalka Ustaraaliya, Niyuusilaand iyo Maraykanka oo lagu isticmaalo gobol ay daboosho jidhi; amase, waxaa lagu isticmaalaa gobol dhiraysan oo aan loo bannayn qodaal. Waxaa kaloo si dabacsan loogu isticmaalaa gobol kasta oo dugag ah oo aan loogu talaggelin qodaal. m.f.dh, aayid.

3

ay³: f.mg1 (aayay, ayday) U a.: wax hore loo sameeyey waqti dambe ka faa'ideysasho.

4

ay4 mu.dhm.y Magacuyaal yeele oo matala 'iyada' ama 'iyaga'. Tusaale: Maryan Wiil ay tiqiin ayay maanta suuqa ku aragtay, Wiilashu guri ay degganaayeen ayay aadeen.

waa la naqliyay ✓

Bush

waa la naqliyay ✓

1

vl. pron., -3f: she, it [feminine.]

2

ay vl. pron., pl. they

3

ay [feminine] n. forest; bushes, shrubbery

waa la naqliyay ✓

1

-da: (n) nowhere (nooweer); a remote or unknown place

2

ay: (suffix)', pronoun: she, it or they. Ex: waxay rabtaa; she wants... Waxay rabaan; they want

3

ay: (suffix): used to form the past tense of verbs with pronoun I or he. Ex: waan arkay; I saw. wuu aaday; he went.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) dhul kayn ah; hawd jiq ah. Geeluba ugaasow markuu ayda miranaayo. Dh: kayn, duud, juuq. Li: ban, bannaan.

2

ay -da: (magacwadareed) xayawaanka dabjoogta ah ee aadamaha la nool, jaad ka mid ah. Dh: ey.

3

ay -ga: (magac, lab, keli) labka ayda. Dh: ey.

waa la naqliyay ✓

f. n. mother

waa la naqliyay ✓

-ey / day: (v) [with preposition u] benefit (bene fit)-, derive advantage from something at later time

waa la naqliyay ✓

(fal) wax horay loo tabcay mar danbe waxtarkiisa ku manaafacso. Erey aad hore u tidhi iyo inan aad hore u dhashay ba waa loo aayaa. Dh: ay.

waa la naqliyay ✓

Khoori

waa la naqliyay ✓

vl. pron. she / they,

waa la naqliyay ✓

/bey/ (n) 1. gacan (biyo badda ama meel kale ka go'a) (n) 2. faraska midabka kafeega ah leh.(n) 3. xudduud (meel ku xaddidid).

waa la naqliyay ✓

/bey/ (n) galang (meel maagnathy haku gohyng).

waa la naqliyay ✓

1

bay! (ereycodeed) lagu tusmeeyo orod fudud oo dheereeya.

2

bay-da: (magac, dhedig, keli) xammaarato maska iyo abeesada u eg oo sun leh kase yara weyn.

3

bay-ga: (magac, lab, keli) dhul ciiddiisu jilicsan tahay oo wada siman.

4

bay -ga: (magac, lab, keli) askari ama cid kale oo gaadh ah.

5

bay: (tilmaame) midab madow. Dibi bay leh oo baadiya yaa arkay. Li: caddaan.

waa la naqliyay ✓

1

de: she / they + [FOCUS] = baa + ay

2

lx: bay

3

pd: (bey)

4

ps: focus + vpro

5

key: bay

waa la naqliyay ✓

n., jori.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Cay-da) Wax af laga yiraahdo ama addin laga falo, oo loola jeedo in qof ama wax kale lagu canbaareeyo; waxkasheeg xun; aflaggaaddo.

2

2. (Cay-ga) Dhareer.

waa la naqliyay ✓

1

cay¹: m.l Dhareer; calyo.

2

cay²: m.dh 1. la-mid: caay 1. Hadal ama fal qadaf ah oo cid loola jeedo. 2. God, shabaq, siriq ama bir iyo dabin kale oo loo dhigo ugaarta si ay ugu dhacdo. 3. Geedaha beerta laga guro oo inta la aruuriyo la gubo.

3

cay³: f.g1 (caayay, cayday; caayi) Hadal ama fal qadaf ah cid u jeedin. la-mid: caay².

waa la naqliyay ✓

1

cay¹: m.l Dhareer; calyo.

2

cay²: m.dh 1. la-mid: caay 1. Hadal ama fal qadaf ah oo cid loola jeedo. 2. God, shabaq, siriq ama bir iyo dabin kale oo loo dhigo ugaarta si ay ugu dhacdo. 3. Geedaha beerta laga guro oo inta la aruuriyo la gubo.

3

cay³: f.g1 (caayay, cayday; caayi) Hadal ama fal qadaf ah cid u jeedin. la-mid: caay.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., (mass n.): drool

2

cay [feminine] n. insult, curse

waa la naqliyay ✓

1

-da: (n) offensive action or remark; insult (in-salt) ~ aflagaaddo, afxumo

2

caay -yey / caayday: (v) offend (o-feendh); affront (a-faront)-, outrage (awt-reej); swear at; curse

3

cay -ga: (n) saliva (salaayva); drool (duruul) ~ dhareer

waa la naqliyay ✓

1

Insulto

2

Insult

waa la naqliyay ✓

1

(fal) cid kale, hadal xun ku dheh oo ceeb ku sheeg.

2

cay: (ereydhawaaq) erey loogu yeedho lo'da kolka la celinayo.

3

cay-da: (magac, dhedig, keli) hadal xun oo cid kale lagu cebaynayo. Li: ammaan.

4

cay-ga: (magac, lab, keli) calyada iyo dhareerka afka ka yimaadda ee ay qanjidhadu sameeyaan.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg1 (dayay/deyay, dayday) 1. Indho, wax dhankooda u jeedin. 2. Isku d.: wax isku tijaabin.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg1 (dayay/deyay, dayday) 1. Indho, wax dhankooda u jeedin. 2. Isku d.: wax isku tijaabin. m.f.dh, deyid.

waa la naqliyay ✓

v. look at, view, examine

waa la naqliyay ✓

/dhey/ (n) maalin (dharaar).

waa la naqliyay ✓

(v) look (luuk), see (sii); glance (galaansi) ~ dey, eeg, fiiri. Ex: day wiilkaas; look at that boy —isku day -ey / day: (v) try on (taraay on); try out; test experimentally ~ isku jimee

waa la naqliyay ✓

1

(fal) indhaha ku jeedi. Bal dayaay dhaqankeenan doorsamaay! Dh: eeg, fiiri, dhawr.

2

day: (fal) (isku ~) wax isku bilkeedin.

waa la naqliyay ✓