xaruumbi

-ga: (magac, lab, keli) qof caadifi ah oo dareenkiisu aad u sarreeyo oon xumaanta qaadan karin caloolxumana lahayn; qof aan dulqaad lahayn. Dh: caadifi, Li: caqlaani.

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Ka x.: wax qof dusha ka saarnaa xoog uga qaadid. 2. Ka x.: xil, derejo iyo wixi lamida qof ka qaadid.

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Ka x.: wax qof dusha ka saarnaa xoog uga qaadid. 2. Ka x.: xil, derejo iyo wixi lamida qof ka qaadid. m.f.dh, xayuubin.

-yey / say: (v) [with preposition ka] take away; remove (ri-muuv)-, strip (istirip)

(fal) derejo xil ama wax korka kaga dahaadhan xoog kaga qaad. Ka xayuubi bustaha si uu u kaco. Dh: murxi.

m.f.dh eeg xaruun². la-mid: xaruumbin, xaruubbamid, xuruumid.

m.dh la-mid: xaruumid.

(fal) dareere ku mil ama ku walaaq. Caanaha sonkor ku aruub.

f.lg2 (-iyay, -isay) la-mid: ruub².

(fal) ku dhexlibdhi; xuluuli. Xuladu dambaska ruumi. Dh: dhexgeli.

m.l Nooc gogosha guryaha dhulkooda lagu fidsado ka mid ah oo qurxan, adag oo dhogor leh.

m. n., (mass n.): wool, kind of woolen clothing

-ga: (magac, lab, keli) gogol laga sameeyey dun ama wax kale oo guryaha lagu goglado, qurux ahaana loo adeegsado.

de: wool, kind of woolen clothing

lx: ruumi

pd: (-ga)

ps: n-m-mass

key: ruumi

(Xarbi-ga)

Xaraabad.

xarbi¹: m.l la-mid: xaraabad.

xarbi²: f.mg1 (-iyay, -iday; -iyi) Cid la dagaalamid.

f.mg1 (-iyay, -iday; -iyi) Cid la dagaalamid. m.f.dh, xarbiyid.

pr. n., masculine: Harbey

m. n. war, battle

xarbi v. make war, fight, do battle

name-m to make war, fight, do battle. Lit: someone who was born during a memorable battle (Arb)

-ga: (n) war (woor); combat (kom-baat)-, fighting (faayt-ing) ~ dagaal. Ex: xarbigii labaad ee adduunka; the second world war

xarbi: -yey / day: (v) engage in fighting; especially armed battle ~ dagaal

(fal) dagaal gal oo weerar iyo difaacba samee. Inta xaqaagu maqan yahay xarbi. Dh: dagaallan.

xarbi -ga: (magac, lab, keli) dagaal aan waxba loola kala hadhin. Rag waxa la iskaga ceshaa saw carbiga maaha. Dh: dagaal. Li: nabad.

xarbi -ga: (magac, lab, keli) bir yar oo ul leebka yaryar le'eg ah oo qoriga xabbadu ku go'do lagaga soo tuuro.

(Xuubi-ga)

Libaax-badeedka waaweyn mid ka mid ah.

xuubi¹: m.l Libaaxbadeedka waaweyn jaad ka mid ah.

xuubi²: f.g/mg2 (-iyay, -isay) 1. (f.g) Caano degdeg u qurqurin. 2. (f.mg) Wax qolof ama ded saarnaa ka qaadid. 3. (f.mg) Xoolo iyo wixi lamida degdeg ku kaxayn.

f.g/mg2 (-iyay, -isay) 1. (f.g) Caano degdeg u qurqurin. 2. (f.mg) Wax qolof ama ded saarnaa ka qaadid. 3. (f.mg) Xoolo iyo wixi lamida degdeg ku kaxayn. m.f.dh, xuubin.

v. skin, peel

xuubi v. urge, drive along

xuubi m. n. large shark species; dangerous fish

(fal) diirka sare ka qaad oo ka siib. Diirka ka xuubi baradhaha. Dh: diir, dhil, xayuubi.

xuubi: (fal) eeg xug.

xuubi -ga: (magac, lab, keli) libaaxbadeedka waaweyn jaad ka mid ah.

(fal) neef geela oo sarajooga fadhiisi. Hasha awrka u arrumi. Dh: tu'i, fadhiisi.

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax kala firirsan meel isugu geyn. 2. Ku a.: wax, wax kale ee ugu geli karo ku libdhin. la-mid: ururi, uruuri.

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax kala firirsan meel isugu geyn. 2. Ku a.: wax, wax kale ee ugu geli karo ku libdhin. m.f.dh, aruurin¹. la-mid: ururi.

v. gather up ~ together, collect, assemble

-yey / say: (v) collect (ko lekf); cause to come together; assemble

(fal) wax kala daadsan meel isugu keen. Dh: ururi, uruuri. Li: baahi, firdhi.

de: gather up ~ together, collect, assemble

lx: aruuri

pd: (aruuriyey)

ps: v2a=tr

key: aruuri

(Haruub-ka)

Aabburka dhiisha; doobi; bire; galaas.

m.l (-bbo/byo, m.dh) 1. Daboolka haanta ama dhiisha. 2. Weelcaanoodka aan daboolka lahayn.

m.l (-bbo/byo, m.dh) 1. Daboolka haanta ama dhiisha. 2. Weelcaanoodka aan daboolka lahayn.

m. n. lid, cover of a milk jar

-ka: (n) lid of a milk vessel [container] used by nomads

-ka: (magac, lab, keli) aabudhka dhiisha. Dh: doobi, bidhe, galas.

haruub -ka: (magac, lab, keli) eeg hadhuub.

de: lid, cover of a milk jar

lx: haruub

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: haruub

m.l Ciyaar dhaqameed lagu jidboodo oo laga yaqaan degaanka Banaadir, muusikadeeduna waa shareero, durbaan iyo codad kala duwan. la-mid: nuumbi.

m.l Ciyaar dhaqameed lagu jidboodo oo laga yaqaan degaanka Banaadir, muusikadeeduna waa shareero, durbaan iyo codad kala duwan. la-mid: nuumbi.

-ga: (magac, lab, keli) ciyaar dhaqameed lagu jidboodo oo laga yaqaan degaanka Banaadir, muusikadeeduna waa shareero, durbaan iyo codad kala duwan. Dh: nuumbi.

Grain

-ka: (magac, lab, keli) magac guud oo firida la quuto oo dhan ka dhexeeya. Dh: midho.

(fal) shey shey kale xoog u dul marmari oo ku jijibi. Dh: xuruud, camcami, jijibi, marmari.

xaruun¹: m.l Cod xabeeb leh oo hoos loo yiraahdo. la-mid: xuruubban¹, xuruun¹.

xaruun²: f.mg1 (-uumay, -uuntay; -umi) Cod xabeeb leh hoos u dhihid. la-mid: xaruumbi, xuruubban², xuruun².

(fal) ka wada qaad; xasil oo wuxuu maamul hayay ka wareeji. Dharka ka xayuub.

xayuub -ka: (magac, lab, kel) dahaadh jilicsan oo meel ku rogmada ama laba shay kala dhex gala. Dh: dahaadh.

-da: (magac, dhedig, keli) milidda dareere wax lagu qaso. Dh: walaaqid, qassid.

m.l Geed nagaar leh qodax, caleen yaryar iyo miro casuura ah oo anqaasta laga samaysto.

m.l Geed nagaar leh qodax, caleen yaryar iyo miro casuura ah oo anqaasta laga samaysto.

m. n., [collective] thorny shrub species

de: thorny shrub sp. (from Benadir region; its berries contain many seeds and an irritant liquid that is mixed with carbon powder to make ink)

lx: aruundi

pd: (-ga)

ps: n2a-m-col

key: aruundi

daruuri¹: m.l D. ah: wax nolosha aanay ka maarmin.

daruuri²: f.g2 (-iyay, -isay) 1. Isu d.: arrin ama meel si geesinnimo iyo degdeg leh u gelid. 2. U d.: wadaan, weel iyo wixi lamida ceel si degdeg ah ugu ridid.

daruuri¹: m.l D. ah: wax nolosha aanay ka maarmin.

daruuri²: f.g2 (-iyay, -isay) 1. Isu d.: arrin ama meel si geesinnimo iyo degdeg leh u gelid. 2. U d.: wadaan, weel iyo wixi lamida ceel si degdeg ah ugu ridid. m.f.dh, daruurin.

v. edge, sew a border onto

-ga: (n) necessary (nese-sari); indispensable (in-dis-peen-sibal); something obligatory -

daruuri -ah: (adj) essential (esan-shal) needed (niidhidh); requisite (rek-wi-zit) ~ aasaasi

-ga: (magac, lab, keli) wax lama huraan ah.

de: edge, sew a border onto

lx: daruuri

pd: (daruuriyey)

ps: v2a=

key: daruuri

m.dh la-mid: darxumo.

m.dh 1. Hab qoraal-gacmeed oo qof wax u qoro oo ay adagtahay si loo akhriyo. 2. Hab aan quruxsanayn oo qof u sameeyo farshaxan. la-mid: farxumo.

m.dh 1. Hab qoraal-gacmeed oo qof wax u qoro oo ay adagtahay si loo akhriyo. 2. Hab aan quruxsanayn oo qof u sameeyo farshaxan. la-mid: farxumo.

name-m; nickname elegance; to be elegant. Cf: Mardaadi

(fal) dhar ama wax la mid ah sabuun la'aan maydh oo gacmaha ku jijibi. Aabbo calallada u xafuuji.

xafuuji: (fal) wax jilicsan ama marooyin qoyan gacmaha aad ugu cadaadi oo ku adkee adoo farahana ku dhex dhaqdhaqaajinaya.

f.g2 (-iyay, -isay) Cid xanuun badid.

f.g2 (-iyay, -isay) Cid xanuun badid. m.f.dh, xanuujin.

v. hurt someone ~ something; cause ~ inflict pain

-yey / say: (v) cause physical pain to; pain (peeyn); hurt (heerf). Ex: ma ku xanuujiyey? did I hurt you?

(fal) wax xanuuniya ku dhifo; xanuun dareensii. Wiilka yar xanuuji hadduu salaadda diido. Dh: xanuuni.

de: hurt s.o. ~ s.t.; cause ~ inflict pain

initial: x

lx: xanuuji

pd: (xanuujiyey)

ps: v2a=tr

key: xanuuji

(fal) wax xanuuniya ku dhifo; xanuund areensii. Dh: xanuuji.

-ga: (magac, lab, keli) markab dagaal oo weyn. Xaraabi baa Berbera ku soo xidhay.

f.g2 (-iyay, -isay) Xoolo badan hal mar wada wadid.

v. remind

-yey / say: (v) remind (ri-maayndh)', cause to remember; refresh one's memory ~ xusuusi

de: remind

initial: x

lx: xasuusi

pd: (xasuusiyey)

ps: v2a=tr

see: xusuus (and related entries)

key: xasuusi

-da: (magac, dhedig, keli) dillaacsanida debinta sare. Dh: faruurri.

-da: (magac, dhedig, keli) eeg gamuumnaan.

f.g2 (-iyay, -isay) Webi, war, haro iyo wixi lamida labadooda dhan isaga gudbin.

-da: (magac, dhedig, keli) gole wasaaradeed oo fulinta hawlaha caadiga ah u xilsaaran oo uu ra'iisul wasaare xukumo isaga oo madaxweyne ama bogor ka amar qaadanaya. Dh: xukuumad.

xakuumad -da: (magac, dhedig, keli) dawlad madax bannaan.

(Xayuubin-ta)

(maro, dub, dabool, kd.) diirid, murxin.

m.f.dh eeg xayuubi.

-ta: (magac, dhedig, keli) derejo xil ama wax korka kaga dahaadhan xoog kaga qaadid. Xil ka xayuubinta xildhibaanka waa lagu degdegey. Dh: qaadis, xayuubis.

-ka: (magac, lab, keli) derejo, xil ama wax korka kaga dahaadhan xoog kaga qaadid.

m.l la-mid: xayuubsasho.

-ga: (magac, lab, keli) wax dusha ka saaran ka siibasho oo ka wada dul qaadasho.

(Xuruumid-da)

Cod xuruun ah, laabta ka soo saarid.

m.f.dh la-mid: xaruumid.

-da: (magac, dhedig, keli) cod xuruun ah soo saarid. Waa maxay xuruumiddu ma xabeeb ayaa ku haysa?

-ta: (magac, dhedig, keli) wax la rigrigay oo tolmo qurxoon loo sameeyey ahaan.

dharaambi¹: m.l la-mid: dhadaambiyid.

dharaambi²: f.mg1 (-iyay, -iday; -iyi) la-mid: dhadaambi.

(Faruurmid-da)

1. Faruur dillaacsan yeelasho.

2. Webi, keli, kd., dhinac ka dillaacid.

m.f.dh eeg faruuran¹.

-da: (magac, dhedig, keli) faruur ama meel kale oo dillaacsan yeelasho.

faruurmid-da: (magac, dhedig, keli) webi iyo wixii la mid ah. dhinac u dillaacid ama u jeexmid.

faruurxir¹: m.l 1. Xarig yar oo layskula xiro faruurta awrta iyo hoggaanka. 2. la-mid: faruurxirid.

faruurxir²: f.g1 (-ray, -rtay) Awr xarig faruur kaga xirid.

(fal) awr iyo wixii la mid ah, faruuryaha ka xir oo hoggaami.

faruurxir-ka: (magac, lab, keli) awr iyo wixii la mid ah, faruurta ka xidhid oo hoggaamin.

m.f.dh eeg gargudub².