xaraarug — Macnaha & Turjumaada

1

(Xaraarug-ga)

2

Qof naf xuni ku jirto; nafkadhawr; sakaraad.

waa la naqliyay ✓

1

xaraarug¹: m.l Qof naf xumi ku jirto; nafkadhowr; sakaraad.

2

xaraarug²: f.mg1 (-gay, -gtay) Nafley sakaraadid.

waa la naqliyay ✓

m.l Qof naf xumi ku jirto; nafkadhowr; sakaraad.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. dying person

2

xaraarug v. be near death, be in critical condition

waa la naqliyay ✓

1

(fal) sakaraad nogo. Kelidaa xaraarug oo dadka ha dhibin.

2

xaraarug-ga: (magac, lab, keli) sakaraad naf ka eeg ah. Odayga xaraarug ma hayo xanuunse wuu qabaa. Dh: sankaraad, sakaraad.

waa la naqliyay ✓

1

(Baraarug-ga)

2

1. Hurdo ka kac; soojeed; digtoonaan.

3

(Baraarug-ta)

4

2. Dugaagad bir ama maar ah; jinjimmo.

waa la naqliyay ✓

1

baraarug¹: m.l 1. Dareen iyo feejignaan dheeraad ah oo arrin loo yeesho. 2. Si aan caadi ahayn oo dhaqsi leh oo hurdo looga koco. la-mid: baraarugid.

2

baraarug²: m.dh (-go, m.l) Dugaagad bir ama maar ah oo carruurta gacanta ama lugta loogu xiro si ayan hurdada uga soo sasin.

3

baraarug³: f.mg1 (-gay, -gtay) 1. Qof iskiis hurdo uga kicid. 2. Si aan caadi ahayn oo dhaqsi leh hurdo ugu kicid. 3. Dareen iyo feejignaan dheeraad ah arrin u yeelasho.

waa la naqliyay ✓

1

baraarug¹: m.l 1. Dareen iyo feejignaan dheeraad ah oo arrin loo yeesho. 2. Si aan caadi ahayn oo dhaqsi leh oo hurdo looga koco.

2

baraarug²: f.mg1 (-gay, -gtay) 1. Qof iskiis hurdo uga kicid. 2. Si aan caadi ahayn oo dhaqsi leh hurdo ugu kicid. 3. Dareen iyo feejignaan dheeraad ah arrin u yeelasho. m.f.dh, baraarugid.

waa la naqliyay ✓

1

v. awaken with a start; realize suddenly; be alert

2

baraarug: vl. n. startled awakening, sudden realization, alertness

3

baraarug: n. bracelet of iron ~ copper (for children)

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) 1. awaken (a weeyk); wake up. Ex: habeenbarkii baan soo baraarugay; I was awakened the middle of the night. 2. become alert

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ruux dareenkiisu soo jeeda oo og waxa hareerihiisa ka dhacaya iyo waxa soo socda og noqo. Dadkan soo baraarugay, badowyahow dib haw celin. Dh: digtoonow, feejignow.

2

baraarug: (fal) hurdo ka kac, ka toos adiga oo aan ka dhergin. Cidii libaaxaan ku soo baraarugay.

3

baraarug -ga: (magac, lab, keli) hurdo ka toosid.

4

baraarug-ga: (magac, lab, keli) ogaanshaha waxa hareerahaaga ka dhacaya iyo waxa soo socda. Baraarug uma laha waxa jira. Dh: digtooni, feejigo.

5

baraarug-ta: (magac, dhedig, keli) duub wareegsan oo maar ama ka sameysan oo ubadka looga xidho cadanyada iyo isha; jijin ka mid ah waxyaabaha ay dumarku qurux ahaan ugu xidhaan gacmaha.

waa la naqliyay ✓

1

de: dying person

2

hm: 1

3

initial: x

4

lx: xaraarug

5

pd: (-ga)

6

ps: n2a-m

7

key: xaraarug_1

waa la naqliyay ✓

1

de: be near death, be in critical condition

2

hm: 2

3

initial: x

4

lx: xaraarug

5

pd: (xaraarugay)

6

ps: v1=intr

7

key: xaraarug_2

waa la naqliyay ✓

1

(Xaraarugid-da)

2

Sakaraadid.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xaraarug².

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig keli) xanuun iyo laxaw la labarogmasho; sakaraadid oo xanuun la rafasho Dh: sakaraadid, sankaraadid.

waa la naqliyay ✓

1

(Qaarqaad-ka)

2

Aad u bukid; hadba qaarka la kicid; saabqaad; xaraarug; sakaraad.

waa la naqliyay ✓

1

(Sakaraad-ka)

2

1. Xanuunka geerida.

3

2. Xanuun aad u daran; barood; xaraarug.

waa la naqliyay ✓

1

qaarqaad¹: m.l Dhinaca oo dhulka la dhigi waayo xanuun awgi; xaraarug.

2

qaarqaad²: f.mg1 (-day, -dday) Xanuun awgii dhinaca dhulka dhigi waayid; xaraarugid.

waa la naqliyay ✓

s.f. - sakaraad, xaraarug

waa la naqliyay ✓

agg. - sakaraad ah, xaraarug ah, naf ka dhawr ah.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) bugtaan xoog ah. Ninku qaargaad ayuu ku jiraa. Dh: saabqaad, xaraarug, sakaraad, sankaraad.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) xanuun ad geeriyoon kartid ha ku qabto. Suldaankii xalay wuu sakaraaday.

2

sakaraad-ka: (magac, lab, keli) xanuun geeriyaad daran. Dh: barood, xaraarug, nafkadhawr.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) sakaraad noqosho, xanuunka geerida. Dh: xaraarugid.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Xaraar-ka) Dhadhan aan macaaneyn (ama kharaar, qaraar).

2

2. (Xaraar-ta) Dhagax-nuuradeed.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ro, m.l) 1. Gebi ku yaal babac qar dheer oo badanaa daayeerku ku hoydo habeenkii. 2. la-mid: tarro. Dhagax-nuuradeed.

waa la naqliyay ✓

1

xarąar¹: m.l 1. Dhadhan aan macayn. 2. Wallac. la-mid: kharaar.

2

xarąar²: f.g1 (-ray, -rtay) Haweeney wallicid.

waa la naqliyay ✓

xarąar: m.l 1. Dhadhan aan macayn. 2. Wallac. la-mid: kharaar.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. (adj.): bitter taste; bitterness; bitter, acrid, sour

2

xaraar [feminine] n. limestone

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) bitter (bitar) ~ qaraar, kharaar

2

xaraar -tay: (v) morning sickness; sickness of early pregnancy ~ wallac

waa la naqliyay ✓

1

(fal) xadhaadh oo cunto ama caleen ku sumaw. Jaadka ku xaraar. Dh: xadhaadh.

2

xaraar: (fal) jaad bun, shaah ama wax la mid ah u hamuun oo u baaho; xaraaro ha ku hesho oo cas iyo hamaahsi badan yeelo. Bunka u xaraar.

3

xaraar-ka: (magac, lab, keli) dhadhan aan macaanayn oo dacarta iyo dawooyinka badhkood ay leeyihiin. Bunka xaraar ayaan fuudi kari waayay Dh: qaraar, kharaar, qadhaadh, xadhaadh.

4

xaraar-ka: (magac, lab, keli) sumaw ama balalood lagu sumoobo oo lagu xadhaadho cunto ama caleen la cuno. Caano ama sharaab badan oo la cabbaa xaraarka way khafiifiyaan. Dh: xadhaadh.

5

xaraar -ta: (magac, dhedig, keli) jar aad u dheer oo in la fuulaa adag tahay. Xaraar daayeer xoolo ma daaqaan. Dh: jar, qaw.

6

xaraar-ta: (magac, dhodig, keli) ciid cad oo dhagax nuuradeed ah oo raggu madaxa marsadaan. Dh: darro, malaas.

waa la naqliyay ✓

name-m bitter taste; bitterness; acrid; sour. Lit: he whose enemy grieved at his birth while his parents and kinsmen were over-joyed

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil xilliguu dhashay cadawga reerkoogu jabay ama la rajaynayo inuu noqodo geesi xadhaadh.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Qof buka ama dhaawac ah baanin. 2. la-mid: kharaari. Wax qaraar ka dhigid.

waa la naqliyay ✓

v. make bitter ~ sour

waa la naqliyay ✓

1

(fal) khadhaadh ka dhig. Bunka adkee oo xaraari. Dh: qadhaadhee.

2

xaraari: (fal) wax sumaysan dawo sunta ka fadhaxda sii. Dh: balalatir, xadhaadhi.

3

xaraari: (fal) cunto lagu xadhaadho sii oo wax balalooday ka dhig. Dh: xadhaadhi.

waa la naqliyay ✓

1

a: kharaari

2

de: make bitter ~ sour

3

initial: x

4

lx: xaraari

5

pd: (xaraariyey)

6

ps: v2a=tr

7

key: xaraari

waa la naqliyay ✓

1

(fal) meel quluul ah ka dhaadhac oohoos uga sisibo. Jarka ka xaraaro. Dh: daadeg.

2

xaraaro: (fal) meel tiiri ah fano oo kor u fuul. Xaraaro jiirta. Dh: fano, fuul.

3

xaraaro-da: (magac, dhedig, keli) lulo, caajis iyo hamaahsi madax xanuun la dareemo kolka wax la bartay la joojiyo sida sigaarka, xawsada, jaadka iyo waxyaale kale oo la mid ah. Niyada ayaan jaad ka jaroo xaraaro ima hayso. Dh: hamuun, baahi.

waa la naqliyay ✓

1

a: kharaar ~ qaraar

2

de: bitter taste; bitterness; [atr.] bitter, acrid, sour

3

hm: 1

4

initial: x

5

lx: xaraar

6

pd: (-ka)

7

ps: n2-m

8

key: xaraar_1

waa la naqliyay ✓

1

cf: nuurad

2

de: limestone

3

hm: 2

4

initial: x

5

lx: xaraar

6

pd: (-ta)

7

ps: n1-f

8

key: xaraar_2

waa la naqliyay ✓

1

(Xaraarad-da)

2

1. Finaan yaryar oo waqtiga kulul dadka ka soo yaaca.

3

2. Haalaati; hamuun.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Firiiric yaryar oo jirka dadka ka soo baxa waqtiyada kulaylku jiro. 2. Tebidda la tebo wax loo baahanyahay sida shaaha, jaadka, sigaarka iyo wixi lamida. la-mid: xaraaradow¹.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Firiiric yaryar oo jirka dadka ka soo baxa waqtiyada kulaylku jiro. 2. Tebidda la tebo wax loo baahanyahay sida shaaha, jaadka, sigaarka iyo wixi lamida. la-mid: xaraaradow.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. craving, passion

2

xaraarad [feminine] n. prickly heat

waa la naqliyay ✓

-da: (n) stimulation (istimi-leey-shin); excitation (ek-saay-teey-shin); excited feeling; enthusiasm (en-thuu-zi-yaazim); keenness (kiin-nes); passion (paashin) ~ xamaasad, qiiro

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) baahi shaah, bun, jaad, sigaar iyo wax la mid ah loo qabo. Dh: xaraaro, hamuun. Li: mirgaan.

2

xaraarad-da: (magac, dhedig, keli) finan yaryar oo waqtiga kulaylaha dadka korkiisa ka soo yaaca. Dh: araarad.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xarąar².

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) shaah, bun, Jaad, sigaar iyo wax la mid ah u baahasho oo caajis iyo hamaahsi badan yeelasho. Dh: hamuumid.

2

xaraarid -da: (magac, dhedig, keli) wax xadhaadhay oo balalooday noqosho. Dh: xadhaadhid.

waa la naqliyay ✓

1

(Xaraarin-ta)

2

Xaraar ka dhigid.

waa la naqliyay ✓

m.dh eeg xaraari. la-mid: kharaarin.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) cunto uu ku xadhaadho siin. Dh: xadhaadhin.

2

xaraarin -ta: (magac, dhedig, keli) khadhaadh ka dhigid. Dh: xaraaris.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig; keli) eeg xaraarin.

2

xaraaris-ta: (magac, dhedig, keli) wax caleen ku sumoobay noqosho. Dh: xadhaadhis, xadhaadhid.

waa la naqliyay ✓

(fal) xaraaro ha ku hesho. Shaah rasiin ah u xaraaroo. Dh: hamuun

waa la naqliyay ✓

f.mg3 (-raaday, -raatay) la-mid: kharaarow.

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) skin rash ~ roob sugow

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) qadhaadh noqo; wax dhadhankiisu xadhaadh yahay noqo. Sida dacarta u xaraarow: Dh: kharaarow.

waa la naqliyay ✓

1

(Yamaarug-ga)

2

Geed yar oo gaxandhada u eg.

waa la naqliyay ✓

m.l (botani) Geed yar oo gaxandhada u eg.

waa la naqliyay ✓

m.l (botani) Geed yar oo gaxandhada u eg.

waa la naqliyay ✓

m. n. plant sp: small, with thorny leaves, eaten by livestock

waa la naqliyay ✓

1

(Yamarug) C, Og, N, S Blepharis ciliaris (L)B.L. Brutt. Acanthaceae.

2

N Blepharis fruticulosa C.B.Cl. Acanthaceae.

3

May, S Blepharis linariifolia Pers. Acanthaceae.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) geed aan dhulka ka kicin oo leh caleen iyo qodax oo kolka uu engego geelu aad u jecelyahay. Adhiyoow yaryare, waxa kaa yaryari, ma yamaarug baa?

waa la naqliyay ✓

1

de: plant sp: small, with thorny leaves, eaten by livestock

2

initial: y

3

lx: yamaarug

4

pd: (-ga)

5

ps: n2-m

6

key: yamaarug

waa la naqliyay ✓

1

de: awaken with a start; realize suddenly; be alert

2

hm: 1

3

lx: baraarug

4

pd: (baraarugay)

5

ps: v1=intr

6

key: baraarug_1

waa la naqliyay ✓

1

de: startled awakening, sudden realization, alertness

2

hm: 2

3

lx: baraarug

4

pd: (-ga)

5

ps: vn2a-m

6

key: baraarug_2

waa la naqliyay ✓

1

de: bracelet of iron or copper (for children)

2

hm: 3

3

lx: baraarug

4

pd: (-ta)

5

ps: n -f

6

key: baraarug_3

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) eeg baraarug.

waa la naqliyay ✓

1

(Baraarugid-da)

2

Hurdo ka kicid; soojeedid; digtoonaansho.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg baraarug³. la-mid: baraarug¹.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) hurdo ka kicid, ka toosid. Dh: baraarugow.

2

baraarugid-da: (magac, dhedig, keli) soo jeedidda dareenka qofka. Dh: digtooni, feejigni.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) hurdo ka toosid.

2

baraarugis -ta: (magac, dhedig, keli) soo jeedidista dareenka qofka. Dh: digtooni, feejigni.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Cid hurdo ka toosin. 2. Dareen iyo shucuur dad kicin.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Cid hurdo ka toosin. 2. Dareen iyo shucuur dad kicin. m.f.dh, baraarujin.

waa la naqliyay ✓

v. wake up, rouse, awaken someone

waa la naqliyay ✓

-yey -say: (v) 1. make someone awake; wake up ~ toosi. 2. make someone conscious

waa la naqliyay ✓

1

(fal) hurdada ka toosi cid kale. Baraaruji beesha colbaa soo galaye.

2

baraaruji: (fal) cid kale, digtooni iyo feejigni geli, ruux baraarugsan ka dhig. Ku baraarujiya dadka halista nadaafad darradu leedahay. Dh: wacyigeli.

waa la naqliyay ✓

1

de: wake up, rouse, awaken s.o.

2

lx: baraaruji

3

pd: (baraarujiyey)

4

ps: v2a=tr

5

key: baraaruji

waa la naqliyay ✓

s.f. - diin, qubo.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) xaraaro dareemid. Dh: xaraarid.

waa la naqliyay ✓

(Hararshe) C Helichrysum glumaceum DC. Compositae.

waa la naqliyay ✓

1

1. Aan hurdeysneyn; hurdo ka kacay oo ay ka ba'day.

2

2. Soo jeeda oo aan la dagi karin; digtoon; feeyig.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax baraarugay ahaansho.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-naa, -nayd) Wax baraarugay ahaansho. m.f.dh, baraarugsanaan.

waa la naqliyay ✓

der. [adjective] awake, alert

waa la naqliyay ✓

-aa/ ayd: (adj) not in a state of sleep; awake (a weeyk); aware (aweer) -Syn: cognizant, conscious, sensible, alert, watchful, vigilant

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) qof aan hurdin oo indhaha kala haya ama soo jeeda. Odayga oo baraarugsan buu waraabuhu soo dhacay.

2

baraarugsan: (tilmaame) qof wacyi qaba oo wax kala og, dunida la socda. Bulsho baraarugsan cadowgeed ma jebiyo. Dh: digtoon, feejigan.

waa la naqliyay ✓

1

de: awake, alert

2

lx: baraarugsan

3

pd: (baraarugsanaa)

4

ps: adj-der

5

key: baraarugsan

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) hadalka ama qoraalka qaybta hordhaca u ah. Araar kooban ka dib, wuxuu u daadegay akhrintii gabayga. Dh: gogoldhig. hordhac. Li: gabagabo, gunaanad.

waa la naqliyay ✓

1

(Xarar-ka)

2

1. Geed-abaareed weynaada oo laf adag oo qoryihiisa wax lagu dhisto.

3

2. Naqash (ama xarad).

waa la naqliyay ✓

1

xarar¹: m.l 1. Geed-abaareed weynaada oo laf adag oo qoryihiisa wax lagu dhisto. 2. (-rro, m.dh) Naqash.

2

xarar²: f.g1 (-rdhay, -rartay; -rdhi) Wax xarar ku dhigid.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-rdhay, -rartay; -rdhi) Wax xarar ku dhigid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. pattern; decoration, carving, etching; trademark

2

xarar v. decorate, carve, sculpt, etch

3

xarar: m. n., [collective] large tree species, with hard wood suitable for construction

waa la naqliyay ✓

Terminalia spinosa 10

waa la naqliyay ✓

1

(Arar) C, S, May Terminalia spinosa Engl. Combretaceae.

2

C Terminalia polycarpa Engl. & Diels. Combretaceae.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) naqhsad iyo farshaxan qurxoon u yeel. Rixliga si fiican u xarar.

2

xarar-ka: (magac, lab, keli) naqshadayn kala midab ah ama liiman qurxoon oo qoraal la xarakeeyey ah. Weysooyinka iyo rixliyada waxa lagu samayn jiray xarar aad u qurxoon. Dh: naqash, naqshad, xarar, xaradh.

3

xarar -ka: (magac, lab, keli) geed abaareed weynaada oo laf adag oo qoryihiisa wax lagu dhisto. Shaxda xarar ka dhig.

waa la naqliyay ✓

Meerisyo soo baxsan iyo kuwo ceshoon ee suga ama hantida shayga lagu qabto Waxaa xarar leh iskuruugga baanadlabeebta, kelbedda, soofaha, birqallaca iwm.

waa la naqliyay ✓

1

(Araara-ha)

2

Labo qolo oo dagaallamaya oo la kala joojiyo; dagaaljoojis.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Kala joojinta iyo maslixidda dad dagaalamaya. la-mid: araari.

waa la naqliyay ✓

vl. n. end of fighting, cease-fire; mediation

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) dhexdhexaadin iyo dagaaljoojis; labo qolo oo dagaalamaya oo la kala joojiyo. Dh: araarse.

waa la naqliyay ✓