xantay — Macnaha & Turjumaada

(fal) xantaxanto ciyaar. Xantay oo carar. Dh: taabo, xantayso, xantee.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) taabasho oo cararid. Dh: xantays.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg xantayn.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) geed dagaaga oo buuraha iyo geedaha dhexdooda ka baxa oo barwaaqadana fadhaq curub ah bixiya oo curubkiisa iyo diirkiisaba la cuno daayeerkuna aad u jecel yahay. Dh: xangey.

waa la naqliyay ✓

1

afgammuuxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay) la-mid: afgammuuran¹.

2

afgammuuxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) la-mid: afgammuuran².

waa la naqliyay ✓

1

afgamuuxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay) la-mid: afgammuuran¹.

2

afgamuuxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) la-mid: afgammuuran².

waa la naqliyay ✓

1

axan¹: m.l Xoolo la qalo ama cunto kale oo loogu duceeyo qof markaa dhintay.

2

axan²: f.g1 (-xmay, -xantay; -xmi) Xoolo la qalo ama cunto kale cid markaa dhimatay raacin.

waa la naqliyay ✓

1

dooxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) 1. Wax caloosha laga soo riday noqosho. 2. Nafley aad u shubmid.

2

dooxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) Wax caloosha laga soo riday ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

farxan¹: f.mg1 (-xamay, -xantay; -xmi) Miro kuwa kale ku darsan noqosho.

2

farxan²: f.mg4 (-naa, -nayd) Miro wax kale ku darsan ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

gumaaxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) Wax gumaaxmay noqosho.

2

gumaaxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) Wax la gumaaxay ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

jeexan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) Wax dillaacay noqosho.

2

jeexan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) Wax dillaacay ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

qaxan¹: m.l 1. Q. ah: dhuxul shidan oo aan dambas dusha ka fuulin. 2. la-mid: qaxmid.

2

qaxan²: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) Dhuxul, wax shidmay noqosho.

waa la naqliyay ✓

1

qayaxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay) 1. Geed wax diirkii ka qaadmay noqosho. 2. Laf wax hilibkii ka dhamaaday noqosho. 3. Hadal iyo wixi lamida wax si wanaagsan loo sheegay noqosho.

2

qayaxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) 1. Wax diirka sare laga qaaday ahaansho. 2. Laf, wax hilibkii laga guray ahaansho. 3. Hadal iyo wixi lamida wax si wanaagsan loo sheegay ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

riixan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) Wax, wax la riixay noqosho.

2

riixan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) Wax la riixay ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

ruxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay) Wax la ruxay noqosho (laan geed, haan caano ku jiraan iyo wixi lamida). la-mid: ruxmo.

2

ruxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) Haan caano ku jiraan wax la ruxay ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

taxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) 1. Wax iniino ah oo dhexda ka daloola oo dun la iskula xiriiriyay noqosho. 2. Tiro wax siday isugu xigeen isu daba yaal noqosho. la-mid: tixan¹.

2

taxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) 1. Wax iniino ah oo dhexda ka daloola, wax dun la iskula xiriiriyey ahaansho. 2. Tiro wax sidey isugu xigeen isu daba yaal ahaansho. la-mid: tixan².

waa la naqliyay ✓

1

tixan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) la-mid: taxan¹.

2

tixan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) la-mid: taxan².

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) 1. Wax caloosha laga soo riday noqosho. 2. Nafley aad u shubmid. m.f.dh, dooxmid.

waa la naqliyay ✓

1

jeexan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) Wax dillaacay noqosho. m.f.dh, jeexmid.

2

jeexan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) Wax dillaacay ahaansho. m.f.dh, jeexnaan.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) Dhuxul, wax shidmay noqosho. m.f.dh, qaxmid.

waa la naqliyay ✓

1

riixan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) Wax, wax la riixay noqosho. m.f.dh, riixmid.

2

riixan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) Wax la riixay ahaansho. m.f.dh, riixnaan.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xmay, -xantay) Wax la ruxay noqosho (laan geed, haan caano ku jiraan iyo wixi lamida). m.f.dh, ruxmid. la-mid: ruxmo.

waa la naqliyay ✓

1

taxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) 1. Wax iniino ah oo dhexda ka daloola oo dun la iskula xiriiriyay noqosho. 2. Tiro wax siday isugu xigeen isu daba yaal noqosho. m.f.dh, taxmid. la-mid: tixan.

2

taxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) 1. Wax iniino ah oo dhexda ka daloola, wax dun la iskula xiriiriyey ahaansho. 2. Tiro wax sidey isugu xigeen isu daba yaal ahaansho. m.f.dh, taxnaan. la-mid: tixan.

waa la naqliyay ✓

/tikal/ (v) xan-xantayn ~ kilkilayn, xoodin, saliilyayn.

waa la naqliyay ✓

(fal) salaax oo ka judhuudhucsii; xadanto samee. Cagaha ka xadantay wiilka yar. Dh: salaax, xoodaami, xadantee.

waa la naqliyay ✓

1

(Xanatayn-ta)

2

Xanato ku samayn; salaaxid; xoodin; (ama xadatayn).

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: xadatayn.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) xanato samayn: xadantayn.

2

xanatayn-ta: (magac, dhedig, keli) xantaxanto ciyaarid. Carruurta iskala xantayso oo xanataynta ha ku raagina.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) xantaxanto samayn.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) xantaxanto ciyaar. Orod carruurta la xantayso. Dh: dheel.

2

xantayso: (fal) adigu taabso oo orod. Mid ka xantayso ha lagu gaadhee. Dh: taabso.

waa la naqliyay ✓

/faantasi/ (n) khayaal, sawir-maskaxeed. e.g. This story is a fantasy.

waa la naqliyay ✓

m.l (-yo, m.dh) (jooloji) Xabuub khafiif oo dhadhaab lakabeed oo ka dhashay dhoobo, waxa laga yabaa iney ku sameysantey cadaadis culeyska dhadhabaha kor saaran dartood, ama sibidhow (cementation), sida nuuradda.

waa la naqliyay ✓

m.l (-yo, m.dh) (jool.) Xabuub khafiif oo dhadhaab lakabeed oo ka dhashay dhoobo, waxa laga yabaa iney ku sameysantey cadaadis culeyska dhadhabaha kor saaran dartood, ama sibidhow (cementation), sida nuuradda.

waa la naqliyay ✓

Till, Shale

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) ciid adag oo isku taalla oo dhulka la qodayo ka soo fuqda. Dh: fudaanfud.

2

gaantay-ga: (magac, lab, keli) xabuub khafiif oo dhadhaab lakabeed oo ka dhashay dhoobo, waxa laga yabaa iney ku sameysantay cadaadis culeyska dhadhabaha kor saaran dartood, ama sibidhow ku dhaca sida nuuradda.

waa la naqliyay ✓

fk. la-mid: maan².

waa la naqliyay ✓

(pronoun she or they plus today) she or they... today. Ex: maantay tiri; she said it today

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) lagu tusmeeyo qofka koowaad ee lala hadlaha ah oo keli ah. Waa 'aniga' iyo 'ayay' oo la isku daray. Waar ma anay sidaa igu leeyihiin?

waa la naqliyay ✓

1

de: you / she did (X)

2

lx: -atay

3

ps: v3-2sg/3f-past

4

xe: she died

5

xv: =-atey

6

key: -atay

waa la naqliyay ✓

vl. pron., neg. she / it [fem.] ... not; they ... not

waa la naqliyay ✓

1

(fal) (u ~) wax ama shay godobtiisa ama sababtiisa cid kale u raac ama u tiiri. Gef walba ciddii iska lahayd u aanay. Dh: aanee.

2

aanay: (magac'uyaal) tilmaamaya qofka saddexaad oo dhedig oo gala weedh diidmo ku jirto. Gabadhii waxaa loo dhisay wiil aanay rabin. Ciidda waxa la isku diyaariyaa inta aanay soo gali, ayna.

waa la naqliyay ✓

1

a: ayan

2

de: she / it [fem] ... not; they ... not = aan + ay

3

lx: aanay

4

pd: (aaney)

5

ps: neg + vpro

6

key: aanay

waa la naqliyay ✓

(fal) astaan u yeel; asto ama sumad u yeel. Dh: amaaradee, calaamadee

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) macdan cad oo durba shiilmi og, oo birta alluminiyumka ku bah ah.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) qof foolka sare la' ama jaban. Dh: ganey, foolloo.

waa la naqliyay ✓

conj., vl. pron. while they ...

waa la naqliyay ✓

(conjunction) during the time that they: while they

waa la naqliyay ✓

1

de: while they ... = inta + ay

2

lx: intay

3

ps: conj + vpro

4

key: intay

waa la naqliyay ✓

n., wegered, -ki.

waa la naqliyay ✓

1

(Xalay-da)

2

Habeennadii la soo dhaafay, kan ugu danbeeyey; (ama xalayto).

waa la naqliyay ✓

m.dh Habeennadii la soo dhaafay, kan ugu dambeeyay. la-mid: xalayto.

waa la naqliyay ✓

m.dh Habeennadii la soo dhaafay, kan ugu dambeeyay. la-mid: xalayto.

waa la naqliyay ✓

f. n. last night, yesterday evening

waa la naqliyay ✓

(adv) last night ~ xaleyto

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax saabuun lagu maydhay biyo caddaan ah kaga saar oo saabuunta ku dhaafi. Dh: xalee, xallee.

2

xalay-da: (magac, dhedig, keli) xilliga kolkaa la jooga habeenka ka horreeya ee tegey; habeennadii dhaafay kii u dambeeyey. Dh: xalayto, xalaytoole.

waa la naqliyay ✓

1

a: xaley

2

de: last night, yesterday evening

3

initial: x

4

lx: xalay

5

pd: (-da)

6

ps: n0-f-time

7

key: xalay

waa la naqliyay ✓

1

(Xanaf-ta)

2

Dardar; xajiin.

waa la naqliyay ✓

m.dh Taag taag yaryar oo soofe iyo wixi lamida ay leeyihiin oo dhaawaca wixii lagu xoqo; dardar; xajiin.

waa la naqliyay ✓

m.dh Taag taag yaryar oo soofe iyo wixi lamida ay leeyihiin oo dhaawaca wixii lagu xoqo; dardar; xajiin.

waa la naqliyay ✓

f. n., [abstract] roughness (of surface), harshness (to the touch)

waa la naqliyay ✓

1

nickname-m roughness, harshness. Lit: troublesome

2

Carabi: name-m true believer

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) coarseness (koors-nes); roughness (raf-nes); especially to the touch; lack of smoothness

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil dhib badnaa kolkii uu yaraa.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) buurbuur aad u yaryar oo jidhiidh ah oo ku hadha biraha afkooda kolka soofaha la mariyo. Dh: rabin.

2

xanaf -ta: (magac, dhedig, keli) hafeef jidhka korkiisa laga dareemo oo nabar ama wax dubka lagu jiiday oo cusubi uu keeno. Dh: carcar.

3

xanaf -ta: (magac, dhedig, keli) finan yaryar oo huruuruc ah sida: xajiinta.

waa la naqliyay ✓

1

de: roughness (of surface), harshness (to the touch)

2

initial: x

3

lx: xanaf

4

pd: (-ta)

5

ps: n0-f-abs

6

key: xanaf

waa la naqliyay ✓

1

(Xanan-ka)

2

Geed-yaryar ama ood qodax leh.

waa la naqliyay ✓

m.l.u Geed-yaryar ama ood qodax leh.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] prickly growth, thorn bush, brushwood

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) jajab geedo, caleen iyo xashiish ah oo dabka lagu huriyo. Dh: jabad, xansas.

2

xanan-ka: (magac, lab, keli) geedo yaryar oo lagu xajiimoodo. Xanan gogol lagama dhigto.

waa la naqliyay ✓

1

de: prickly growth, thorn bush, brushwood

2

initial: x

3

lx: xanan

4

pd: (-ka)

5

ps: n2-m-col

6

key: xanan

waa la naqliyay ✓

1

(Xanta-da)

2

1. Subag ama miid kale oo la shiila hayo, xunbada ka soo go'da oo dusha ka fuusha.

3

2. Cayaar taabasho iyo orod ku dhisan sida laalka iyo yoolyoolka, istaabashadooda; seemis.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Xayaabo kor ka soo marta subag la shiilayo. 2. Gufarka hoos fariista subag la shiilay. 3. Ciyaar carruureed hadba kan wax taabtaa cararayo oo ay rayn tahay haddii uu galo yoolka isagoo aan la taaban.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Xayaabo kor ka soo marta subag la shiilayo. 2. Gufarka hoos fariista subag la shiilay. 3. Ciyaar carruureed hadba kan wax taabtaa cararayo oo ay rayn tahay haddii uu galo yoolka isagoo aan la taaban.

waa la naqliyay ✓

f. n., [collective] froth ~ foam on hot butter

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) subagga kolka la shiilo xumbada dusha ka fuusha. Dh: abur, xoor.

2

xanto -da: (magac, dhedig keli) ciirta iyo budada isla fadhiista ee miida codcodka gunta kaga hadha kolka burcadka la shiilo. Dh: heemaar.

3

xanto -da: (magac, dhedig, keli) ciyaar wiilasha iyo hablaha midba iskood u ciyaaro kuna salaysan taabasho cidda wax taabatana ay oroddo ka la taabtayna uu ka jarto waxaana lagu kala reeyaa sida loo kala orod badan yahay waana ciyaaraha ay carruurtu ku waaryaan. Dh: xantaxantaysi.

waa la naqliyay ✓

1

de: froth ~ foam on hot butter (delicacy enjoyed by children)

2

initial: x

3

lx: xanto

4

pd: (/da)

5

ps: n6-f-col

6

key: xanto

waa la naqliyay ✓

(fal) xas qarsoon geli oo indhaha dadka ka qari. Dh: qari, xasee, khabbee.

waa la naqliyay ✓

Erey lagu isticmaalo kolka wax gaar ah, la weyneyna hayo, ama culays gaar ah la saarayo, ama wax suuraggala madhaafaanka ay gaareen ama ayan dhaafi karin xoog farta loogu fiiqayo (sida: Cali tuugaa u soo dhacday oo xataa dharkii ka xadday; Ninku waa geesi oo xataa libaaxa kama baqo; Bal wax uun i sii, xataa shilin) - bal wax kale ama cid kale daaye; taniyo; -na.

waa la naqliyay ✓

fk. 1. Eray lagu isticmaalo kolka wax gaar ah la weyneynayo ama culays gaar ah la saarayo. Tusaale: “Waa geesi oo xataa libaaxa (ama libaaxa xataa) kama baqo”. 2. Haba yaraatee. Tusaale: “Bal wax uun i sii, xataa shilin”. la-mid: xitaa.

waa la naqliyay ✓

fk. 1. Eray lagu isticmaalo kolka wax gaar ah la weyneynayo ama culays gaar ah la saarayo. Tusaale: Waa geesi oo xataa libaaxa (ama libaaxa xataa) kama baqo. 2. Haba yaraatee. Tusaale: Bal wax uun i sii, xataa shilin. la-mid: xitaa.

waa la naqliyay ✓

conj. even

waa la naqliyay ✓

(adv) even (ii-van) ~ xitaa. Ex: daacad baan kuu ahaan, xataa haddaan dhinto-, I will be loyal to you, even ifI had to die

waa la naqliyay ✓

(falkaabe) eray la adeegsado kolka wax si guud loo sheegayo in ka mid ahna si gaar ah loo sii qeexayo oo farta lagu fiiqayo. Dh: ilaa.

waa la naqliyay ✓

1

bw: xitaa

2

cf: taniyo

3

de: even

4

initial: x

5

lx: xataa

6

ps: conj

7

xv: Arabic

8

key: xataa

waa la naqliyay ✓

1

(Xatab-ka)

2

Cagasaaraha ragaadka (jaranjarada) middood.

waa la naqliyay ✓

m.l Cagasaaraha ragaadka (jaranjarada) middood.

waa la naqliyay ✓

m.l Cagasaaraha ragaadka (jaranjarada) middood.

waa la naqliyay ✓

m. n. step (of staircase), rung (of ladder)

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) cagasaarrada jaranjarada middood. Dh: catabad.

2

xatab-ka: (magac, lab, keli) qori weyn oo qallalan. Xatab aan shidanno soo qaad. Dh: xulad.

waa la naqliyay ✓

1

de: step (of staircase), rung (of ladder)

2

initial: x

3

lx: xatab

4

pd: (-ka)

5

ps: n2a-m

6

key: xatab

waa la naqliyay ✓

1

de: we did (X)

2

lx: -annay

3

ps: v3-1pl-past

4

xe: we got married

5

xv: -anney ~ -anay

6

key: -annay

waa la naqliyay ✓

1

(fal) meel wax yaalleen ama ku awdnaayeen ka qaad ama ka gur si ay bannaanaato. Bannay afaafka oo daaha ka qaad. Dh: binnaay, bannee, fur. Li: xidh, awd, juf, ood.

2

bannay: (fal) qaanuun ahaan wax bannaan ka dhig; wax mamnuuc ahaa sharciyee. Dawladdu waxay bannaysay ka ganacsiga qaadka. Dh: bannee.

3

bannay: (fal) weel wax ku jireen madhi oo faaruqi. Bannee dhiilka aan hasha godlan ku lisnee. Dh: bannee.

4

bannay: (fal) (u ~) wax lagugu soo ganay ama lagugu soo tuuray oo aad dhan uga booddid ama uga dhaqaaqdid. Dhagaxii la igu soo tuuray baan u banneeyey. Dh: bannee.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: banqi.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) geel irmaan caano badani ku jiro. Banqaygii haddii loogu galo beesha weyn jilayey.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) hilib caato ah. Neefku waa weyd bantal ah.

waa la naqliyay ✓

1

(Bantar-ka)

2

Neef joogsadey hilibki; aad u caatoobey.

waa la naqliyay ✓

1

bantar¹: m.l.kh 1. B. ah: fal aan qiimo lahayn, kibir ku jiro oo cidi ku kacdo. 2. B. ah: hilib aad caato u ah oo aan la cuni karin.

2

bantar²: f.mg1 (-ray, -rtay) 1. Fal aan qiimo lahayn oo kibir ku jiro ku kicid. 2. Hilib aad u caatoobid.

waa la naqliyay ✓

1

bantar¹: m.l.kh 1. B. ah: fal aan qiimo lahayn, kibir ku jiro oo cidi ku kacdo. 2. B. ah: hilib aad caato u ah oo aan la cuni karin.

2

bantar²: f.mg1 (-ray, -rtay) 1. Fal aan qiimo lahayn oo kibir ku jiro ku kicid. 2. Hilib aad u caatoobid. m.f.dh, bantarid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. thin ~ weak animal; very lean meat

2

bantar: v. be proud, haughty ~ presumptuous

waa la naqliyay ✓

-ah: (adj) not fleshy or fat livestock; lean (liin); thin (thiin) ~ caato. Ex: neef bantar ah; a lean animal [domestic animal]

waa la naqliyay ✓