xamar — Macnaha & Turjumaada

1

1. (Xamar-ka) (fardo) midab guduud ah ama guduudmadow.

2

2. (Xamar-ta) Raqay.

waa la naqliyay ✓

1

xamar¹: m.l.kh X. ah: midab guduudan.

2

xamar²: m.dh Raqay.

waa la naqliyay ✓

1

xamar¹: m.l.kh X. ah: midab guduudan.

2

xamar²: m.dh Raqay.

waa la naqliyay ✓

pr. n., loc. Mogadishu [capital city of Somalia.]

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [abstract] chestnut ~ dark red color (of a horse)

2

xamar [feminine] n. tamarind (tree and fruit)

waa la naqliyay ✓

Mogadiscio (nom ancien de Mogadiscio).

waa la naqliyay ✓

1

(Hamar) NFD,S Tamarindus indica L. Caesalpinaceae.

2

N Pistacia aethiopica Kokwaro. Anacardiaceae.

waa la naqliyay ✓

(n) Mogadishu or Mogadisho; the capital city of Somalia

waa la naqliyay ✓

1

(fal) timaha tidic yaryar oo madaxa ku dhejisan u samee. Qofba timo xamar. Dh: tidic.

2

xamar: (tilmaame) cas oo midabkiisu yahay xamar waxana yeesha dibida, fardaha iyo awrta.

3

xamar -ka: (magac, lab, keli) calaamad gabdhaha aan weli la guursan u gaar ah oo timaha inta la tidco dubka madaxa lagu nabo oo si xarraga leh la isku barbar dhigo.

4

xamar -ka: (magac, lab, keli) midab aad u cas oo fardaha iyo dibida lagu arko. Xamar weeye oo midab fardood kala xariir roone. Dh: guduud.

5

xamar -ta: (magac, dhedig, keli) geed weynaada oo caleen yaryar oo doog ah bixiya oo midhihiisu dhanaan yihiin oo sharaab iyo wax yaale kale laga sameeyo. Dh: raqay.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ray, -rtay) 1. Xagmaalid. 2. Qayb candhada xoolaha mayrax ku marid.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) neef dhan qudha laga maalo dhanna neefka yar ee nuugaya loo marqo. Hal xagmar ah ayaa laga soo xigay.

2

xagmar -ka: (magac, lab, keli) eeg xagjir.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ray, -rtay) Ciid dhexdeeda wax ka raadin.

waa la naqliyay ✓

name-f chestnut ~ dark red color

waa la naqliyay ✓

1

(Amar-ka)

2

1. Arrin; xaal; talo.

3

2. Farriin.

waa la naqliyay ✓

1

amar¹: m.l (-rro/awaamiir, m.dh) 1. Erey ama weer cid lagu farayo inay hawl fuliso. 2. Dhibaato weyn. 3. Kibir iyo qab weyni wadajira. 4. A. Alle: maqaadir Alle.

2

amar²: f.g1 (-mray, -martay; -mri) Qof hawl inuu fuliyo farid.

waa la naqliyay ✓

1

amar¹: m.l (-rro/awaamiir, m.dh) 1. Erey ama weer cid lagu farayo inay hawl fuliso. Tusaale: Orod, guriga aad! 2. Dhibaato weyn. Tusaale: Ninkaas amaraa ku dhacay. 3. Kibir iyo qab weyni wadajira. 4. A. Alle: maqaadir Alle. m.dh, awaamir.

2

amar²: f.g1 (-mray, -martay; -mri) Qof hawl inuu fuliyo farid. m.f.dh, amrid.

waa la naqliyay ✓

Instruction

waa la naqliyay ✓

1

m. n. order, command, instruction; matter, affair; imperative

2

amar v. command, order

waa la naqliyay ✓

1

-ay / tay: (v) command (ke maandi); order (oordher); instruct (inis-tar akt); issue an instruction that must be obeyed ~ far. —Syn:, bid, enjoin, direct, charge.

2

amar-ka (n) command (ke-maan-di); injunction (in jangk shin); order (oodhar), decree (dik rii)

3

amar-ka: (n) [Pl. ammuuro] a critical or problematic situation; problem (proba-leem); dilemma (dilima). Ex: amar baa dhacay; there is a critical situation

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax far; in wax la fuliyo si adag u codso. Amar sii ciidanka oo budcadda dhakhso ha loo soo qabto. Li: codsi.

2

amar -ka: (magac, lab, keli) farriin xoog badan; farriin adag oo la bixiyo.

3

amar-ka: (magac, lab, keli) arrin iyo xaal. Amarkan ma aha kii aan ku heshiinnay.

waa la naqliyay ✓

1

(Xaar-ka)

2

Saxaro.

waa la naqliyay ✓

1

xaar¹: m.l (-rar, m.l) Saxaro.

2

xaar²: f.mg1 (-ray, -rtay) Xaar dhigid.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ray, -rtay) Wax xaaqid.

waa la naqliyay ✓

1

xaar¹: m.l (-rar, m.l) Saxaro.

2

xaar²: f.mg1 (-ray, -rtay) Xaar dhigid. m.f.dh, xaarid.

3

xąar: f.g1 (-ray, -rtay) Wax xaaqid. m.f.dh, xąarid. xaaraamee f.g2 (-meeyay, -maysay) Wax xaaraan ka dhigid. m.f.dh, xaaraamayn. la-mid: xaaraantimee.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., (mass n.): excrement, faeces, feces; shit {rude}

2

xaar v. defecate, excrete, move one's bowels; shit {rude}

3

xaar v. sweep (away)

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) stool (istuul); feces (fii-siiz); excrement (ekis-kerement); shit (shit)-, bowel movement; fecal matter ~ saxaro

2

xaar -ay / tay: (v) go to the bathroom; move one's bowels; defecate (dha-fe-keeyt); crap (karaap) ~ saxarood

waa la naqliyay ✓

1

(fal) sindho iska keen; saxaro sii daa. Orod musqusha ku xaar. Dh: sindhoo, saxaroo.

2

xaar: (fal) har wixii qashin ama guddaafad yaalo ka nadiifi meesha. Dh: xaaq, fiiq, salabee.

3

xaar: (fal) meel la degayo sallax oo wixii alaab yaal oo dhan ka gur dhagax iyo jabadkana ka wada fogee. Meesha waa la dhisayaaye xaar.

4

xaar -ka: (magac, lab, keli) qashinsaarka dabada ka soo baxa. Xaar haddii la cuni fandhaalkiisaa la samaystaa. Dh: saxaro, sindho.

waa la naqliyay ✓

فَرْث، غَائِط، خِرَاء خُرْء، حدث، براز

waa la naqliyay ✓

1

(Camar-ka)

2

Cayayaan hargaha cuna.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Nooc cayayaanka yaryar ka mid ah oo hargaha gala. 2. C. ah: qof gaboobay.

waa la naqliyay ✓

m. n. insect species that eats hide while it is drying

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) cayayaan yaryar oo qaniinyo kulul oo hargaha ku dhasha oo aad u cuna. Dh: camadh.

waa la naqliyay ✓

1

de: insect sp. that eats hide while it is drying

2

lx: camar

3

pd: (-ka Pl: camar (ta))

4

ps: n5-m

5

key: camar

waa la naqliyay ✓

1

name-f moon (Arb)

2

name-f full moon

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-mray, -martay) la-mid: sabar².

waa la naqliyay ✓

inch. v. be patient ~ resigned

waa la naqliyay ✓

1

-ay / samartay: (v) accept the situation with patience; be tolerant ~ see [eeg] samir

2

samar -ka: (n) patience (peey-shansi); endurance (en-dhuu-rans) ~ samir, dulqaad

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) dulqaad; samir; sabir; samir.

waa la naqliyay ✓

1

de: be patient ~ resigned

2

initial: s

3

lx: samar

4

pd: (samray)

5

ps: v1=inch

6

see: samir

7

key: samar

waa la naqliyay ✓

1

(Tamar-ta)

2

Tabar.

waa la naqliyay ✓

1

tamar¹: m.dh la-mid: tabar.

2

tamar²: m.dh (fiisikis) Summad: E. Astaanta qabashada hawl. T.ta waxay leedahay dhawr qaab, waxana lagu cabbiraa juul (J) (eeg t. keyd iyo t. socod). la-mid: tabar.

waa la naqliyay ✓

m.dh (fiisikis) Summad: E. Astaanta qabashada hawl. T.ta waxay leedahay dhawr qaab, waxana lagu cabbiraa juul (J) (eeg t. keyd iyo t. socod). la-mid: tabar.

waa la naqliyay ✓

Energy

waa la naqliyay ✓

f. n., (mass n.): strength, power, force; energy {physics}

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) energy (enerji); strength (isteength); power (paawer) ~ quwad, tabar

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg tabar.

waa la naqliyay ✓

1

a: tabar

2

de: strength, power, force; energy {physics}

3

initial: t

4

lx: tamar

5

pd: (-ta)

6

ps: n1-f-mass

7

key: tamar

waa la naqliyay ✓

طاقة

waa la naqliyay ✓

(fal) gaadhi aad u kexee; baabuur xoog u eryo. Dh: leewaree, kaynaani.

waa la naqliyay ✓

m.l Geed leh dhiin badan.

waa la naqliyay ✓

m.l Geed leh dhiin badan.

waa la naqliyay ✓

[HAGAR] Commiphora ellisiae 01, C. kua 001

waa la naqliyay ✓

1

(Agar) S Commiphora agar. Chiov. Burseraceae.

2

S Commiphora flabellulifera Chiov. Burseraceae.

3

S Commiphora erythraea (Ehrenb) Engl. Burseraceae.

4

S Commiphora boranensis Vollesen. Burseraceae.

5

S Commiphora pseudopaolii Gillett. Burseraceae.

6

Og, C Commiphora ogadensis Chiov. Burseraceae.

7

NFD Commiphora myrrha (Nees) Engl. Burseraceae.

8

N Commiphora velutina Chiov. Burseraceae.

9

N Commiphora ellenbeckii Engl. Burseraceae.

10

N Commiphora foliacea Sprague. Burseraceae.

11

C Commiphora truncata Engl. Burseraceae.

12

C Commiphora kataf (Forsk) Engl. Burseraceae.

13

C Commiphora lughensis Chiov. Burseraceae.

14

C Commiphora hildebrandatii (Engl) Engl. Burseraceae.

15

C Commiphora kua (J.F.Royle) Vollesen. Burseraceae.

16

C Commiphora ellisiae Vollesen. Burseraceae.

waa la naqliyay ✓

name-m tree type specie

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) geed jilicsan oo buuraha ka baxa oo qayb agabka aqalka ah laga qorto, xabagtiisuna waa malmalka dadka lagu daweeyo.

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) dhuun; hunguri; cune.

2

xamag -ta: (magac, dhedig, keli) dheecaan ka yimaadda ama laga liso geedaha qaarkood oo kolkii uu neecaw dareemo isqabsada oo adkaada. Xamag cadaadeed ayaan suuqa ka iibsaday. Dh: xabag.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) dumarka caruurta iyo dadka aan tamar lahayn. Dh: birimageyday, maxas.

waa la naqliyay ✓

Cordia suckertii 20

waa la naqliyay ✓

[HAMOR] Vernonia cinerascens 10, Ziziphus hamur 04

waa la naqliyay ✓

1

(Xamur-ka)

2

Geed gobka u eg kase gaaban oo miro laf adag oo la cuno leh.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Geed gobka u eg kase gaaban oo miro laf adag oo la cuno leh. 2. Badar la dubay midkiisa buc-buca.

waa la naqliyay ✓

m. n. plant species, with edible fruit

waa la naqliyay ✓

1

(Hamur) All.Som. Ziziphus hamur Engl. Rhamnaceae.

2

S Berchemia discolor (Kl.) Hemsl. Rhamnaceae.

3

May Ziziphus mucronata Willd. Rhamnaceae.

4

C Vernonia cinerascens Sch.Bip. Compositae.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg xamudh.

waa la naqliyay ✓

1

de: plant sp., with edible fruit

2

initial: x

3

lx: xamur

4

pd: (-ka)

5

ps: n2-m-enum

6

key: xamur

waa la naqliyay ✓

1

(Xarar-ka)

2

1. Geed-abaareed weynaada oo laf adag oo qoryihiisa wax lagu dhisto.

3

2. Naqash (ama xarad).

waa la naqliyay ✓

1

xarar¹: m.l 1. Geed-abaareed weynaada oo laf adag oo qoryihiisa wax lagu dhisto. 2. (-rro, m.dh) Naqash.

2

xarar²: f.g1 (-rdhay, -rartay; -rdhi) Wax xarar ku dhigid.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-rdhay, -rartay; -rdhi) Wax xarar ku dhigid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. pattern; decoration, carving, etching; trademark

2

xarar v. decorate, carve, sculpt, etch

3

xarar: m. n., [collective] large tree species, with hard wood suitable for construction

waa la naqliyay ✓

Terminalia spinosa 10

waa la naqliyay ✓

1

(Arar) C, S, May Terminalia spinosa Engl. Combretaceae.

2

C Terminalia polycarpa Engl. & Diels. Combretaceae.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) naqhsad iyo farshaxan qurxoon u yeel. Rixliga si fiican u xarar.

2

xarar-ka: (magac, lab, keli) naqshadayn kala midab ah ama liiman qurxoon oo qoraal la xarakeeyey ah. Weysooyinka iyo rixliyada waxa lagu samayn jiray xarar aad u qurxoon. Dh: naqash, naqshad, xarar, xaradh.

3

xarar -ka: (magac, lab, keli) geed abaareed weynaada oo laf adag oo qoryihiisa wax lagu dhisto. Shaxda xarar ka dhig.

waa la naqliyay ✓

Meerisyo soo baxsan iyo kuwo ceshoon ee suga ama hantida shayga lagu qabto Waxaa xarar leh iskuruugga baanadlabeebta, kelbedda, soofaha, birqallaca iwm.

waa la naqliyay ✓

1

(Gaar-ka)

2

a) Waxa uu ka dhashay ama uu la magacwadaago, ka baxsan; aan u ekayn; duwane. b) Dhinac, gooni. c) (naxwe; magac guud iyo magac gaar) magac guud = nin, magaalo, bad; magac gaar: Liibaan, Xamar, Afrika. d) Hurguun ka yimaada nabar aan dhiig ka iman, siiba kan qodaxdu muddo.

waa la naqliyay ✓

1

(Guduud-ka)

2

1. Midab dhiigga u eg; midab casaan badan; dhiin.

3

2. (fardo) xamar.

waa la naqliyay ✓

Midab guduud ah leh; cas; dhiin ah; xamar ah.

waa la naqliyay ✓

1

Erey tixda ulajeeddooyin badan oo kala gaar ah u yeela; wuxuu badanaa muujiyaa: meel laga dhaqaaqay, meel laga yimid ama laga soojeedey, wax kala go'ay ama kala durkay, wax la isu foodinayo ama la simayo, kd. (Balcad buu ka yimid; alif-ka-ya'; qalin buu jeebkiisa ka soo baxshey; ceelku aqalka waa ka fog yahay; arrinta wax ka qabo; Marka waxaa ka weyn Xamar; magaaladii qofna waa aan ka garan waayey; baqdin baa ilmaha ka dhawaajisay: afar labo ka gooya: wiilka beenta ka daaya; ...) kolka shaqal aan loo dhexayni ka hormaro, wuxuu noqdaa -ga; (sida: Guuleed iga weyn; naga taga).

2

-ka — (naxwe) Labada qobod oo dhabta ah (kan kale waa -ta oo qodbaha kale ka farcamaan, midkood; waxaa ka farcama -ga, -ha, -a; wuxuu raacaa magacyada lab oo ku dhammaada B, D, F, L, N, R, S (Sh).

waa la naqliyay ✓

1

(Magac-a)

2

1. Erey ama tix, qof ama wax kale magac looga dhigay oo loogu yeero.

3

2. War wanaagsan oo qof u meel mara; caannimo; sharaf; dheg; maqaal.

4

3. (naxwe) Qayb weyn oo qaybaha hadalka kamid ah: waxay magac u noqon karaan, qof ama nafley ama wax kaleba; waxay kaloo magac u noqdaan, wax la falay ama la falayo ama si la yahay ama sah kolkaas lagu sugan yahay, ... (Guuleed, Maryan, faras, fardo, aqal, aqallo, gabar, oday, wiyil, qansax, run, deeq, dumar, lo', talo, talis, talin, taliye, Soomaali, Carab, Xamar, Afrika, ...).

waa la naqliyay ✓

1

(Raqay-ga)

2

Geed qurux badan oo aad u dheeraada oo ganacsiga qiime weyn ku leh; waxaa laga helaa alwaax wanaagsan iyo miro dhanaan oo waxyaalo badan laga sameeyo (dawo, sharbeed, renji, ...) ~ timir hindi; xamar.

waa la naqliyay ✓

1

(Riira-ha)

2

Nagaar yar oo sida geed-xamarka udgoon oo subagga lagu shiilo.

waa la naqliyay ✓

1

(u')

2

1. Xarafka 20d. oo Alifka Soomaalida. Waa shaqal.

3

2. Meesha ama docda loo socdo, sida: xaggee baad u socotaa? Xamar baan u socdaa.

4

3. Qofka aan lala hadlayn magac-uyaalki wax la taarto ama darti wax loo sameeyo; (wiilka u yeer; naagta aqal u dhis).

5

-u — (wuxuu la macne yahay -i).

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Cilmi. 2. Garasho dheerad ah oo wax loo leeyahay. Tusaale: “Jaamac Xamar aqoon buu u leeyahay”.

waa la naqliyay ✓

m.l Ciyaar lagu jidboodo oo laga yaqaan degaanka webiyada, gaar ahaan magaaloxeebeedyada koonfureed (Xamar, Marka iyo Kismaayo).

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-naa, -nayd) 1. Wax habboon ahaansho. 2. Wax wax kale la siman ahaansho. Tusaale: “Marka la joogo ùgarasboorama Xamar iyo Kismaayo waa g.yihiin.”

waa la naqliyay ✓

m.l Ciyaar lagu tartamo oo la tunto habeennada bisha Ramadaan, waxaana ku tartami jiray xaafadihii hore ee magaalada Xamar.

waa la naqliyay ✓

1

ka¹: mu.ti.l (kuwa, w) Magacuyaal tilmaame oo lab, oo wax ama cid hadlaha u dhow lagu tilmaansado. Tusaale: “Ka yimid waa Cali”. la-mid: kan².

2

ka²: h (nax) Qurub lagu isticmaalo falka bidixdiisa ama hortiisa : a) qurub la xiriira meesha laga dhaqaaqay ama wax laga qaaday. Tusaale: “Balcad ayuu ka yimid”, “Qalin ayuu jeebkiisa ka soo bixiyay”, “Tuulo ka tuulo ayuu nastaa”; b) qurub barbardhigid loo isticmaalo. Tusaale: “Marka waxaa ka weyn Xamar”; c) qurub la xiriira meel uu fal ka dhacay ama laga gudbayo. Tusaale: “Kooxdan buu ka cayaarayaa”, “Halkaas buu guri ka dhisay”, “Waddada buu ka tallaabay”.

3

ka³: (-ka) q.l Qodob magaca lab dib loogu qodbo si looga dhigo wax cayiman. Wuxuuna raacaa magacyada lab oo ku dhammaada b, d, f, l, n, r, s (sh). Qodobkaa waxaa ka farcama: -ga, -ha, -a oo raacaan magacyada kale ee labka ah. Tusaale: “ nin+ka- >ninka, buug+ka->buugga”.

waa la naqliyay ✓

1

magac¹: m.l (-cyo, m.dh) 1. Erey qof, meel ama wax gaar ahaan loo yaqaan oo loogu yeero. 2. M. leh: qof sharaf, wanaag iyo geesinnimo lagu yaqaan.

2

magac²: m.l (-cyo, m.dh) (naxwe) Qaybaha hadalka mid ka mid ah, oo tilmaama wax nool (gabar, faras iyo wixi lamida), wax aan noolayn (bir, loox iyo wixi lamida) iyo waxyaabo kale. M. caadyaal: wuxuu tilmaama waxyaabo la taaban karo (buug, qalin iyo wixi lamida); m. cillaneed: wuxuu tilmaama shay leh tayo aanay dareemi karin shanta dareemayaal (jacayl, fikrad, run iyo wixi lamida); m. gaar: magac si gaar ah u tilmaama noole ama shay (Maandeeq, Xamar, Cali, Jubba iyo wixi lamida); m. guud: magac si guud ah u tilmaama qof, xayawaan ama shay (gabar, lo', magaalo iyo wixi lamida); m. urur: magac tilmaama koox noole ama shay (xayn, geel, dad iyo wixi lamida).

waa la naqliyay ✓

m.l Ciyaar dhaqameed laga yaqaan Xamar iyo degaanka Jowhar.

waa la naqliyay ✓

m.dh Ciyaar dhaqameed laga yaqaan Xamar.

waa la naqliyay ✓

xi. 1. (naxwe) Xiriiriye loo adeegsado in laysku xiro labo weer tabineed oo abyoon. Tusaale: “Cali waa nin wanaagsan oo deeqsi ah”, “Cali oo Xamar joogay ayaan la kulmay, adoo harsan waayay ma laguu soo harsaday?” 2. (naxwe) Xiriiriye isku xira laba fal oo isku mar la qabtay.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Geed dheer, caleemo yaryar, oo dhalo miro quullaha u eg oo dhanaan; xamar. 2. Miraha geedka raqayga.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Cilmi. 2. Garasho dheerad ah oo wax loo leeyahay. Tusaale: Jaamac Xamar aqoon buu u leeyahay.

waa la naqliyay ✓

m.l Ciyaar lagu jidboodo oo laga yaqaan degaanka webiyada, gaar ahaan magaalo-xeebeedyada koonfureed (Xamar, Marka iyo Kismaayo).

waa la naqliyay ✓

f.g3 (-rtay, -ratay) Ayadoo la dhabbacanyahay bog ku socosho.

waa la naqliyay ✓

f.g3 (-rtay, -ratay) Ayadoo la dhabbacanyahay bog ku socosho. m.f.dh, xamaarasho.

waa la naqliyay ✓

v. crawl, creep (on one's belly)

waa la naqliyay ✓

-xamaartay / xamaaratay: (v) creep (kiriip)-, crawl (karool)

waa la naqliyay ✓

1

(fal) bogga dhulka ku cacami oo kolba dhan isku rog. Sida dameeraha ciida ugu xamaaro.

2

xamaaro: (fal) adoo beerka u jiifa soco; bogga ku gurguuro. Xamaaro sida beyda.

3

xamaaro: (fal) calaacasha gacanta ku xoqo; jidh jidh kale ku jijibi. Baabacada isha ku xamaaro.

waa la naqliyay ✓

1

de: crawl, creep (on one's belly)

2

initial: x

3

lx: xamaaro

4

nt: xamaarad (ka) [vn-m], xamaarasho (/da) [vn-f]

5

pd: (xamaartay)

6

ps: v3b=intr

7

key: xamaaro

waa la naqliyay ✓

1

a: Muqdisho

2

de: Mogadishu [capital city of Somalia] Original name of the city

3

hm: 1

4

initial: x

5

lx: Xamar

6

ps: n0-loc-m

7

key: Xamar_1

waa la naqliyay ✓