xagga — Macnaha & Turjumaada

Meel; doc; dhinac; barbar.

waa la naqliyay ✓

n. phr., loc. there, that place

waa la naqliyay ✓

(adj) toward that place. Ex: wuxuu u socday xagga gurigiisii; he was driving toward his house

waa la naqliyay ✓

1

de: there, that place

2

initial: x

3

lx: xagga

4

ps: np-loc

5

xe: They would not have gone there.

6

xv: Xagga may tageen.

7

key: xagga

waa la naqliyay ✓

هُنَالِكَ، هُنَاكَ

waa la naqliyay ✓

direction.

waa la naqliyay ✓

n. phr., loc. over there, at that place

waa la naqliyay ✓

1

de: over there, at that place

2

initial: x

3

lx: xaggaa

4

ps: np-loc + focus

5

xe: At that counter over there.

6

xv: Xaggaa miiskaas ah.

7

key: xaggaa

waa la naqliyay ✓

1

(Xagaa-ga)

2

Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeya guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do.

waa la naqliyay ✓

1

xagaa¹: m.l (-aayo, m.dh) 1. Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeyaa guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do. la-mid: xagaay.

2

xagaa²: m.l (-aayo, m.dh) (c.fal.) Loolka dhexe, waa xilliga ku xiga guga, xiddigis ahaanna waxa loo tixgeliyaa inuu ku beegan yahay kubbad badhka min hornaqa xagaaga (21 juun) ilaa caano maallada isle eg ee dayrta (21 sebtember).

waa la naqliyay ✓

1

xagaa¹: m.l (-aayo, m.dh) 1. Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeyaa guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do. la-mid: xagaay.

2

xagaa²: m.l (-aayo, m.dh) (c.fal.) Loolka dhexe, waa xilliga ku xiga guga, xiddigis ahaanna waxa loo tixgeliyaa inuu ku beegan yahay kubbad badhka min hornaqa xagaaga (21 juun) ilaa caano maallada isle eg ee dayrta (21 sebtember).

waa la naqliyay ✓

Summer

waa la naqliyay ✓

1

m. n. cool season, the lesser dry season [June - September.]

2

Xagaa m. n. summer, hot season, time of the southwest monsoon

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) summer (sa-mar) Ex: xilliga xagaaga; the summer season

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil dhashay waqti xagaa ah.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) mid ka mid ah afarta xilli ee sanadka oo u dhexeeya guga iyo dayrta waana bilaha Juun, Luuliyo, Ogosto iyo Sebteembar.

waa la naqliyay ✓

s. Meel fog ku sugan; xaggeeya. Tusaale: “Waxaa laga helaa jidka xagge”.

waa la naqliyay ✓

s. Meel fog ku sugan; xaggeeya. Tusaale: 'Waxaa laga helaa jidka xagge.

waa la naqliyay ✓

1) où? 2) d'où?

waa la naqliyay ✓

adv; n. phr., neg. nowhere, not anywhere

waa la naqliyay ✓

1

de: nowhere, not anywhere

2

initial: x

3

lx: xagna

4

ps: adv / np + neg

5

key: xagna

waa la naqliyay ✓

1

(Ajar-ka)

2

1. (-) Samafalka abaalgudkiisa xagga Ilaah laga helo.

3

2. Ajarid

waa la naqliyay ✓

1

(Bahaldila-ha)

2

Nin qolo ama col wada oo ugu horreeya xagga geesinnimada iyo dagaalka; halaqdile.

waa la naqliyay ✓

1

(Baraxuma-ha)

2

Libaax-badeed, kalluunka xagga xeebta u soo erya (ama barixume).

waa la naqliyay ✓

1

(Baxri-da)

2

1. (wadar) Badda ka xoojiya.

3

2. Dabayl xagga badda ka timaadda.

waa la naqliyay ✓

1

(Bidixeyn-ta)

2

Xagga bidixda xigid; bidix ka dhigid.

waa la naqliyay ✓

1

(Birriyad-da)

2

Dabayl xagga birriga ka timaadda oo xagga badda u socota.

waa la naqliyay ✓

*(xiddigo) meereyaasha qorraxda (sayaariinta) kan ugu danbeeya oo ugu fog, haddii xagga qorraxda laga eego; wuxuu qorraxda u jiraa 6000 (lix kun) oo malyuun oo km., meelahaas.

waa la naqliyay ✓

1

(Burur-ka)

2

1. a) Kolka cayaarta loo dhaco, sida la noqdo, b) (xagga diinta) jidbo.

3

2. Burbur; jajab.

waa la naqliyay ✓

1

(Buur-ka, Buur-ta)

2

Dhul kooban oo kor iyo xagga cirka aad ugu dheeraada oo badanaa madax fiiqan leh.

waa la naqliyay ✓

1

(Caari-da)

2

(bad; kd.) dib u noqosho; xagga xeebta ka durkid; (ama caarid).

waa la naqliyay ✓

1

(Caaryid-da)

2

1. (bad) dib u noqosho; xagga xeebta ka durkid.

3

2. (ku caaryid) Meel xeeb ah baddu geyn, ku tufid.

waa la naqliyay ✓

1

(Cadceedsasha-da)

2

1. (galab) xagga cadceeddu jirto aadid; xagga galbeed u socosho.

3

2. Diinta ka bixid; riddoobid; gaaloobid; kufriyid.

waa la naqliyay ✓

1

(Casaba-da)

2

Dad xagga dhalashada isu dhow, is xiga, wada dhashay; xigto; xigaalo; qaraabo; sokeeye.

waa la naqliyay ✓

1

(Cirtaallayn-ta)

2

Xagga cirka u ganid; kor u ridid.

waa la naqliyay ✓

1

(Cirtaalla-da)

2

(waran, gamuun, gantaal, kd.) riddo kor loo rido; xagga cirka loo gano.

waa la naqliyay ✓

1

(Cur-ta)

2

Carjawda qulaanqulyaha oo xagga dibadda u soo taagan (siiba ragga) oo xargaha codku ku jiraan; halcun.

waa la naqliyay ✓

1

(Daayeer-ka)

2

Jaad nafleyda caanaha leh kamid ah, oo xagga abuurta iyo baxaalliga, aad dadka ugu dhow; afargacnoodle; (ama daanyeer).

waa la naqliyay ✓

Xagga gadaale xiga; dib; danbeeya.

waa la naqliyay ✓

1

(Danbeed-ka)

2

Xoolaha afarta naas leh, labada naas oo xagga lugaha xiga, midkiiba.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhabbac-a)

2

Xagga caloosha iyo beerka oo loo jiifsado.

waa la naqliyay ✓

question word, vl. pron. where ... you?

waa la naqliyay ✓

(pronoun you plus where) where., you... ~ xaggeed. Ex: xaggaad ka timid? where did you come from?

waa la naqliyay ✓

1

de: where ... you? = xag + kee + baad

2

initial: x

3

lx: xaggaad

4

ps: qw + vpro

5

xe: Where did you find this money?

6

xv: Xaggaad ka heshey lacagtan?

7

key: xaggaad

waa la naqliyay ✓

question word, vl. pron. where ... I?

waa la naqliyay ✓

1

a: xaggeen

2

de: where ... I?

3

initial: x

4

lx: xaggaan

5

ps: qw + vpro

6

key: xaggaan

waa la naqliyay ✓

(adj) over there. Ex: xaggaas dhig! Put it over there!

waa la naqliyay ✓

1

(Gaggab-ka)

2

Gariirka, ama dhacdhaca qofka ama wax kale oo nabar xumi ku dhacay ama wax kale oo la mid ahi gaareen.

waa la naqliyay ✓

1

gaggab¹: m.l 1. Kufidda iyo miyirbeelidda uu dhaliyo nabar surka ku dhacay. 2. Xanuun surka culaysiya. 3. la-mid: gaggabid.

2

gaggab²: f.mg1 (-bay, -btay) 1. Nabar surka ku dhacay la miyir beelid. 2. Xanuun surka culaysiya dareemid.

waa la naqliyay ✓

1

gaggab¹: m.l 1. Kufidda iyo miyirbeelidda uu dhaliyo nabar surka ku dhacay. 2. Xanuun surka culaysiya.

2

gaggab²: f.mg1 (-bay, -btay) 1. Nabar surka ku dhacay la miyir beelid. 2. Xanuun surka culaysiya dareemid. m.f.dh, gaggabid.

waa la naqliyay ✓

v. be stunned, be in a state of shock, faint

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) dawakhaad laga qaado jug madaxa ama tunka ku dhacda. Dh: gagabid.

waa la naqliyay ✓

1

de: be stunned, be in a state of shock, faint

2

lx: gaggab

3

nt: gaggab (ka) [vn2a-m]

4

pd: (gaggabay)

5

ps: v1=intr

6

key: gaggab

waa la naqliyay ✓

pron. and preposition: from someone ... at / using

waa la naqliyay ✓

1

de: from someone ... at / using = la + ka ~ ku + ku ~ ka

2

lx: lagaga

3

ps: pro + prep

4

key: lagaga

waa la naqliyay ✓

v. take a large mouthful, gulp

waa la naqliyay ✓

1

a: maggaabi ~ maggow

2

de: take a large mouthful, gulp

3

lx: maggaw

4

pd: (maggaabay / maggawday)

5

ps: v1=

6

key: maggaw

waa la naqliyay ✓

pron. and preposition: from us ... at / using (X)

waa la naqliyay ✓

(preposition) from us or we (wii). Ex: lacag badan baa nagaga baxday; we spent a lot of money

waa la naqliyay ✓

1

de: from us ... at / using (X) = na + ku ~ ka + ku ~ ka

2

lx: nagaga

3

ps: pro + prep

4

key: nagaga

waa la naqliyay ✓

homme.

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) «kala wax kala durugsan.

waa la naqliyay ✓

1

xagaaf¹: m.l (-fyo, m.dh) Dhul ciid guduud jilicsan leh oo ariga saac u lahayn.

2

xagaaf²: m.dh (-fo, m.l) Kabo harag ka samaysan oo duug ah.

3

xagaaf³: f.g1 (-fay, -ftay) Wax siman ka dhigid (dhul).

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-fay, -ftay) Wax siman ka dhigid (dhul). m.f.dh, xagaafid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. rake, hoe (implement for moving soil)

2

xagaaf v. rake, hoe (land ~ soil)

waa la naqliyay ✓

1

(fal) beerta xashiishka yaryar een loo baahnayn xagaaf kaga googoo biyahana u jilci. Intuun roobku di'in beerta xagaaf.

2

xagaaf -ka: (magac, lab, keli) bir inta aad loo ballaadhiyo oo qori af godan daab looga dhigo beeraha lagaga shaqeeyo maangaddadana loogu duwo; majarafad daab godan la geliyo. Xagaafka qaado oo beerta daadka u soo du. Dh: xagafo.

3

xagaaf -ta: (magac, dhedig, keli) waddo lagu hayo gacanta si uu gaadiidku u maro oon daamur lagu shubin. Waddo xagaaf toobiye ah baan soo maray. Dh: raf, jay.

waa la naqliyay ✓

m.l (-llo, m.dh) 1. Guggub. 2. Fandhaal dheri x. looga hoolo.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) go'aan dacwadeed oon xeer iyo qodobbo qaanuun la raacine dan iyo maslaxo kolkaa joogta la eego inta dacwadda daraf ka ahina oggolaato. Dh: xeerjajab.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: xagaa.

waa la naqliyay ✓

1

(Hagai) N Ziziphus mauritiana Lam. Rhamnaceae.

2

N Ziziphus mucronata Willd. Rhamnaceae.

waa la naqliyay ✓

1

Xaggee?

2

Docdee? Halkee? Meelma?

waa la naqliyay ✓

e.we Docdee? Halkee? Meelma?

waa la naqliyay ✓

e.we Docdee? Halkee? Meelma?

waa la naqliyay ✓

loc. question word: where?, which way?, which direction?; whence?

waa la naqliyay ✓

(adv) where (weer). Ex: xaggee buu taleefoonku yaal? Where is the telephone?

waa la naqliyay ✓

(falkaabe) erey macnihiisu yahay dhankee ayaa. Xaggee salaadda loo jeestaa. Dh: docdee, halkee, meelma.

waa la naqliyay ✓

1

de: where?, which way?, which direction?; whence?

2

initial: x

3

lx: xaggee

4

ps: qw-loc

5

xe: Where did they go? = xag + -kee

6

xv: Xaggee bey tageen?

7

key: xaggee

waa la naqliyay ✓

question word, vl. pron. where ... he?

waa la naqliyay ✓

1

de: where ... he? = xaggee + buu

2

initial: x

3

lx: xagguu

4

ps: qw + vpro

5

xe: Where does the bus leave from?

6

xv: Xagguu ka tagayaa basku?

7

key: xagguu

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-ray, -rtay) 1. Xagmaalid. 2. Qayb candhada xoolaha mayrax ku marid.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) neef dhan qudha laga maalo dhanna neefka yar ee nuugaya loo marqo. Hal xagmar ah ayaa laga soo xigay.

2

xagmar -ka: (magac, lab, keli) eeg xagjir.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) xoolaha intooda badan ee da'da' xilli u wada dhala.

waa la naqliyay ✓

1

xagxag¹: m.l 1. Nabarro yaryar oo aan qotodheereyn oo ku yaal wax dushooda sare. 2. Cunto la kariyay inta weelka dhinacyadiisa ku dhegta.

2

xagxag²: f.g1 (-gay, -gtay) Nabarro yaryar oo aan qoto dheereyn wax dushooda sare gaarsiin.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ciddi ama wax kale oo saawir ah ku xarxarruufo. Wejiga ka xagxag.

2

xagxag: (fal) weel wax lagu kariyay cuntada guntiisa iyo hareerihiisa ku dhegdhegta ka xaquuq oo malqaacad ama ciddi kaga fuji oo kaga daadi.

3

xagxag -ga: (magac, lab, keli) cuntada weelka wax lagu kariyo guntiisa iyo hareerihiisa ku dhegdhegta ee laga xago.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) geed dagaaga oo buuraha iyo geedaha dhexdooda ka baxa oo barwaaqadana fadhaq curub ah bixiya oo curubkiisa iyo diirkiisaba la cuno daayeerkuna aad u jecel yahay. Dh: xangey.

waa la naqliyay ✓

1

(Xargag-ga)

2

1. Wax biyabbiyo ah, sida dhiigga, is-qabqabsadkooda.

3

2. Wax caato darteed, la engega, isku soohma.

4

3. Kawrax; engeg.

waa la naqliyay ✓

1

xargag¹: m.l 1. Wax biyabbiyo ah, sida dhiigga, is-qabsadkooda. 2. Wax caato darteed, la engega, isku soohma. 3. Kawrax; engeg. la-mid: hargag¹, xarkag¹.

2

xargag²: f.mg1 (-gay, -gtay) Subag, dhiig iyo wixi lamida wax fadhiya ama adag noqosho. la-mid: hargag², xarkag².

waa la naqliyay ✓

1

xargag¹: m.l 1. Wax biyabbiyo ah, sida dhiigga, is-qabsadkooda. 2. Wax caato darteed, la engega, isku soohma. 3. Kawrax; engeg. la-mid: hargag, xarkag.

2

xargag²: f.mg1 (-gay, -gtay) Subag, dhiig iyo wixi lamida wax fadhiya ama adag noqosho. m.f.dh, xargagid. la-mid: hargag, xarkag.

waa la naqliyay ✓

m. n. (adj.): solidification, coagulation; dry, dried out; skinny, very thin

waa la naqliyay ✓

1

(fal) dusha ka engeg oo sida koolka iskugu dheg; is qabso.

2

xargag-ga: (magac, lab, keli) isku dheg iyo isqabsi ku dhaca dareeraha badhkood kolka ay laydhi xarfiso. Qabawgii dartii ayaa subaggii oo dhan xargag wada noqday.

3

xargag -ga: (magac, lab, keli) engeg caato darteed. lala engego. Ma xanuunbaa xargagga kuu keenaw Samaaloow. Dh: engeg.

4

xargag -ga: (magac, lab, keli) caleentu marka ay curdinka dhaafto ee adkaato ama gamashido.

waa la naqliyay ✓

été.

waa la naqliyay ✓

prison, emprisonnement.

waa la naqliyay ✓

aga! eray la yidhaahdo marka la arko wax lala yaabo ama kugu dhaco. Aga! Siduu wiilka yari ninka uga badiyay! Dh: Hey! Dhega! Joo! Shoo! Naw! Agas!

waa la naqliyay ✓

1

1. (Xag-ga) Doc; dhinac; gees; barbar.

2

2. (Xag-ta) a) (candhada xoolaha) horaad iyo danbeed isku dhinac ah. b) (legdan, ...) sida qof la legdama haya qof ka xoog yar oo xag u deyna haya: gacan keliya kula legdama haya.

waa la naqliyay ✓

1

xag¹: m.l Dhan; jaho; dhinac; gees.

2

xag²: m.dh Candhada xoolaha horaad iyo danbeed isku dhinac ah.

3

xag³: f.g1 (-gay, -gtay) Ciddiyaha, ilkaha iyo wixi lamida cid wax ku yeelid (xagasho). la-mid: xago.

waa la naqliyay ✓

1

xag¹: m.l Dhan; jaho; dhinac; gees.

2

xag²: f.g1 (-gay, -gtay) Ciddiyaha, ilkaha iyo wixi lamida cid wax ku yeelid (xagasho). m.f.dh, xagid. la-mid: xago.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., loc. side, direction, part, field, area; where? [in questions.]

2

xag [feminine] n. the two teats on the same side of the udder

3

xag v. scratch (with fingernails); gnaw (with teeth)

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (adj) used to indicate a direction; to (tu) —xagga dambe: backward (baak-waadh) xagga hore: (adj) forward (foor-woodh); onward (on-waardh)

2

xag -ay / tay: (v) [with proposition ku] make a scratch (iska-raaj) or mark on a surface ~ xoq, xago

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ciddi ama wax ke oon af badan lahayn oo saawir ah ku xarruufo oo ku jeex. Ciddi ku xag ha ooyee. Dh: xarruuf, xago.

2

xag: (fal) weel waxa gunta kaga jira ciddi ama wax kale oo adag kaga xaquuq. Distida fujiska ka xag. Dh: xaquuq.

3

xag -ga: (magac, lab, keli) dhan; barbar, dhinacyada uu wax leeyahay midkood. Dh: dhan, barbar, dhinac, baal.

waa la naqliyay ✓

—aaga: (suffix) (possessive pronoun) with nouns having definite article —ga: ending. your (voor). Ex: buugaaga; your book. Caanahaaga; your milk. Qalinkaaga; your pen

waa la naqliyay ✓