xagays

-ka: (magac, lab, keli) eeg xagaysasho.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg agagayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg naagayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg saglayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) xaabo gurasho. Meel magaalo ka fog ayaa xaabays lagu yagaan. Dh: qoryays, xaabays.

-ta: (magac, dhedig, keli) xabag gurasho.

-ga: (magac, lab, keli) eeg xadaysasho.

-ta: (magac, dhedig, keli) digri iyo Allabari qasaa'id iyo ducooyin wata samayn. Dh: digriyid, xadrayn.

(Xagaaya-da)

Roob xilliga xagaaga ka da'a deexda Soomaaliyada koofure qaarkeed.

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Roob ka da'a xeebaha gobollada koofureed. 2. Xilliga roobkaasi da'o.

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Roob ka da'a xeebaha gobollada koofureed. 2. Xilliga roobkaasi da'o.

f. n. light rain falling during the lesser dry season

-da: (magac, dhedig, keli) roob xilliga xagaaga ka da'a meelaha xeebaha ah qaarkood.

cf: roob

de: light rain falling during the lesser dry season (in southern coastal Somalia)

initial: x

lx: xagaayo

pd: (/da)

ps: n6-f

key: xagaayo

f.mg3 (-saday, -satay) Tallaabo xooggan ku socosho (qof).

v. trudge, walk making a lot of noise

(fal) iska shaqayso oo waxaad heshaba ka xoogso. Suuqa iska xagafso. Dh: xarafso.

de: trudge, walk making a lot of noise

initial: x

lx: xagafso

pd: (xagafsaday)

ps: v3a=intr

key: xagafso

griffer.

(adj) over there. Ex: xaggaas dhig! Put it over there!

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg xalayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg xammay.

-ka: (magac, lab, keli) eeg xantayn.

(fal) meel ku qarso; khabbayso oo yaan lagaa arkin. Alaabta meel ku xasayso.

-ga: (magac, lab, keli) qof aan hilib lahayn oo wayd ah. Xayaysi la lama borotomo. Dh: caato, xiidxiid.

f.mg3 (-stay, -satay) Ubaxbixin; fiidid.

(fal) xayaysiis u samayso.

(Agas-ka)

Cunno la raacsho qofka dhinta oo xabaasha agteeda lagu cuno; qoriqaad.

m.l Cunto la siiyo dadka aasaya qof dhintay oo qabriga lagu dul cuno.

m.l Cunto la siiyo dadka aasaya qof dhintay oo qabriga lagu dul cuno.

(ereycodeed) erey lagu dhawaaqo marka la muujinayo fajac iyo yaab. Agas! aar muxuu yidhi!

agas -ka: (magac, lab, keli) Quraanka iyo werdiga loo akhriyo qof dhintey. U akhriya agas ragii uu waraabuhu abxadey.

agas-ka: (magac, lab, keli) cunto la raacsho qofka dhinta oo lagu cuno xabaasha dusheeda. Agas badan baa xabaasha la dul keenay. Dh: qori'qaad, axan.

agas -ka: (magac, lab, keli) geerida iyo dhimashada lafteeda.

(Xaas-ka)

1. Afada iyo carruurta.

2. Cidda inta tabarta yar; maato.

3. Xoolaha inta isnuugta.

xaas¹: m.l (-sas, m.l) 1. Oori, afo. 2. (-sas, m.l) Carruurta iyo haweeney la qabo. 3. X. ah: wax tabardaran; maato. 4. X. ah: qof carruur badan leh oo hanti yar.

xaas²: f.mg1 (-say, -stay) Nafley caato noqosho.

xaas¹: m.l (-sas, m.l) 1. Oori, afo. 2. (-sas, m.l) Carruurta iyo haweeney la qabo. 3. X. ah: wax tabardaran; maato. 4. X. ah: qof carruur badan leh oo hanti yar.

xaas²: f.mg1 (-say, -stay) Nafley caato noqosho. m.f.dh, xaasid.

m. n. family (wife and children), man's household ~ dependents; spouse

xaas m. n., [collective] dependents; weak ~ infirm people; cows and unweaned calves

xaas [inchoative] v. become weak and debilitated, get thin

-ka: (n) 1. wife (waayf) ~ oori. Ex: xaaskayga; my wife. 2. family (faamili). Ex: xaas ballaaran baan nahay; we are a largefamily

Famiglia

Family

-ka: (magac, lab, keli) qoys ka kooban labadi isqabta iyo carruurtooda. Xaas hortii xoolo dhaqa col hortiina hub samayso. Dh: reer.

xaas -ka: (magac, lab, keli) reerka inta tabarta yar een xilku saarnayn. Dh: maati, maxas.

xaas -ka: (magac, lab, keli) islaanta la qabo oo qudha. Dh: afo, islaan.

أُسْرَةَ، بَعْلَهُ بَعْلَ

(Xays-ka)

Xilliyada sanada midkood; yaare; xaysin.

m.l 1. Roob jiilaalka ka da'a xeebaha bari. 2. Xilli roob ka da'o xeebaha bari.

m. n. light rain that falls during the lesser dry season

-ka: (n) light rain, preceding the spring [gu'] rain

-ka: (magac, lab, keli) xilliyada sanadka middood. Dh: yaare, xaysin.

xays -ka: (magac, lab, keli) roob ka da'a dhinaca xeebaha oo jiilaalkii lagu raysto. Xays baa na helay oo xoolihi ku doogeen.

a: xaysin (ka) [n2a-m]

cf: Xagaa

de: light rain that falls during the lesser dry season

initial: x

lx: xays

pd: (-ka Pl: xaysas (ka))

ps: n4-m

key: xays

m.l la-mid: afayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg afayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg ajayn.

(fal) «ku ~» cagta la dhac oo ku tumo.

(fal) xadhig shakarmay soo gundhi; xadhig wax lagu gadh-jiidayo hadba ku soo dhifo. Dh: dhifdhifo, gungundhi. Li: debdebci, dawlaaci.

m.l (-gyo, m.dh) (fiisikis) Summad: Lx. halbeegga caalamiga (H.C.) ee iftiimida, le'egna iftiinka uu soo kaahiyo burqad iftiimeedka 1 luuman ah, kuna fidsan bed hal mitir labajibbaaran.

-ka: (magac, lab, keli) (halbeeg) summadda (Lx.) halbeegga caalamiga (H.C.) ee lamahuraannimo 537 iftiimida, le'egna iftiinka uu soo kaahiyo burqad iftiimeedka hal luuman ah, kuna fidsan bed hal mitir labajibbaaran.

(Magay-ga)

God biyuhu galaan oo ka samaysma dhulka caadda ah.

m.l (magay, m.dh) God biyuhu galaan oo ka sameysmaan dhulka caadda ah.

m. n. waterhole, hollow in the earth (that fills with water)

[past tense of mag] see also [eeg] mag

-ga: (magac, lab, keli) meel biyo qabatin ah oo daadku qoday. Magaygiyo dhijaamahaa xarfanaaya xareed. Dh: god, dhijaan, jidhaan.

de: waterhole, hollow in the earth (that fills with water)

lx: magay

pd: (-ga Pl: magay (da))

ps: n5-m

key: magay

(Xagaa-ga)

Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeya guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do.

xagaa¹: m.l (-aayo, m.dh) 1. Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeyaa guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do. la-mid: xagaay.

xagaa²: m.l (-aayo, m.dh) (c.fal.) Loolka dhexe, waa xilliga ku xiga guga, xiddigis ahaanna waxa loo tixgeliyaa inuu ku beegan yahay kubbad badhka min hornaqa xagaaga (21 juun) ilaa caano maallada isle eg ee dayrta (21 sebtember).

xagaa¹: m.l (-aayo, m.dh) 1. Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeyaa guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do. la-mid: xagaay.

xagaa²: m.l (-aayo, m.dh) (c.fal.) Loolka dhexe, waa xilliga ku xiga guga, xiddigis ahaanna waxa loo tixgeliyaa inuu ku beegan yahay kubbad badhka min hornaqa xagaaga (21 juun) ilaa caano maallada isle eg ee dayrta (21 sebtember).

Summer

m. n. cool season, the lesser dry season [June - September.]

Xagaa m. n. summer, hot season, time of the southwest monsoon

-ga: (n) summer (sa-mar) Ex: xilliga xagaaga; the summer season

magac loo baxsho wiil dhashay waqti xagaa ah.

-ga: (magac, lab, keli) mid ka mid ah afarta xilli ee sanadka oo u dhexeeya guga iyo dayrta waana bilaha Juun, Luuliyo, Ogosto iyo Sebteembar.

-ka: (magac, lab, keli) calaamad xarriijin ah oo la gaadhsiiyo dubka oo la adeegsado ciddi ama wax kale oo adag. Dh: xagasho, xagid.

v. dig up ~ loosen (soil), plow up

de: dig up ~ loosen (soil), plow up Contrast: xagaaf

initial: x

lx: xagaf

pd: (xagfay)

ps: v1=tr

key: xagaf

(Xaga-sha)

1. Lowga laabatadiisa dibadda u jeedda oo kolka la fariisto ama lugta la laabo, isku laabanta.

2. Labo xarriiqood oo toostoosan oo meel isugu yimaada iyo qaabka ay u yeelaan korka ama meesha u dhexaysa.

xagal¹: m.dh (xaglo, m.l/xagallo, m.dh) 1. Lowga laabatadiisa dibadda u jeedda oo kolka la fariisto ama lugta la laabo, isku laabanta. 2. Labo xarriiqood oo toostoosan oo meel isugu yimaada iyo qaabka ay u yeelaan korka ama meesha u dhexaysa.

xagal²: m.dh (xaglo, m.l/xagallo, m.dh) (xisaab) Saxan ka samayma ratibaadda laba xarriigood (dhinacyo ama gacmo) oo ku kulma bar lagu magacaabo geeska xagasha. Halbeegga waa darajo ama gacansin.

xagal¹: m.dh (xaglo, m.l/xagallo, m.dh) 1. Lowga laabatadiisa dibadda u jeedda oo kolka la fariisto ama lugta la laabo, isku laabanta. 2. Labo xarriiqood oo toostoosan oo meel isugu yimaada iyo qaabka ay u yeelaan korka ama meesha u dhexaysa.

xagal²: m.dh (xaglo, m.l/xagallo, m.dh) (xisaab) Saxan ka samayma ratibaadda laba xarriigood (dhinacyo ama gacmo) oo ku kulma bar lagu magacaabo geeska xagasha. Halbeegga waa darajo ama gacansin.

Angle

Angle

Angle

f. n. popliteal area, hollow on other side of knee joint; angle {geometry}

-xagasha: (n) 1. the hollow part of the leg behind the knee joint. 2. angle (aan-gal)

Angolo

Angle

Angolo

Angle

-sha: (magac, dhedig, keli) xisaabta joomateriga halka labo xarriiqood oo toostoosan ay ku kulmaan ama labo falladhood ay ku wadaagan hal barbilow sida: xagal qumman: xagal cabbirkeedu yahay 90°; xagal fiigan: xagal cabbirkeedu ka yaryahay 90°; xagal furan: xagal cabbirkeedu ka weynyahay 90°; xagal daacsan: xagal cabbirkeedu ka weynyahay 180°; xagal fidsan ama toosan: xagal cabbirkeedu yahay 180°.

xagal-sha: (magac, dhedig, keli) qiyaas wax lagu cabbir oo ah inta lagu qaadi karo gacanta oo in yar lasoo laabo inta u dhaxaysa garabka ilaa faraha. Xagal caleen ah dibiga u dhig.

Cabbirka kasoo uskuma gudaha labada xariijimood ee wada kulma, xagashaasoo qiyaasteedu ahaan karto mid quman, mid furan iyo mid fiiqan.

de: popliteal area, hollow on other side of knee joint; [ext.] angle {geometry}

initial: x

lx: xagal

pd: (/sha Pl: xaglo (/ha))

ps: n3-f

key: xagal

زاوية

xagan¹: f.mg1 (-gmay, -gantay) Wax la xagtay noqosho.

xagan²: f.mg4 (-gnaa, -gnayd) Wax la xagtay ahaansho.