xagafo

m.l (-fayaal, m.l/dh) Degaxaar.

-ha: (magac, lab, keli) bir la ballaadhiyo oo qori af godan daab looga dhigo oo beeraha lagaga shaqeeyo ciiddana lagu rogo: majarafad daab godan la geliyo. Dh: xagafo, xagaaf.

f.mg2 (-iyay, -isay) Si cagajiid ah u socosho.

(Xagaaya-da)

Roob xilliga xagaaga ka da'a deexda Soomaaliyada koofure qaarkeed.

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Roob ka da'a xeebaha gobollada koofureed. 2. Xilliga roobkaasi da'o.

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Roob ka da'a xeebaha gobollada koofureed. 2. Xilliga roobkaasi da'o.

f. n. light rain falling during the lesser dry season

-da: (magac, dhedig, keli) roob xilliga xagaaga ka da'a meelaha xeebaha ah qaarkood.

cf: roob

de: light rain falling during the lesser dry season (in southern coastal Somalia)

initial: x

lx: xagaayo

pd: (/da)

ps: n6-f

key: xagaayo

-da: (magac, dhedig, keli) eeg xagar.

(Xagasha-da)

1. Ilkaha hore afkooda xoog wax ugu xoqid, ugu dildillaacin, ugu muruxsasho.

2. Ciddiyaha wax ku nabrid, ku dhaawicid; xangaruufasho.

m.f.dh eeg xago.

f. n. scratch, abrasion

-da: (magac, dhedig, keli) ciddiyaha faraha ama ilkaha hore afkooda wax meel ku dhejisan ku xoqid oo ku goosasho. Dh: feenasho.

xagasho -da: (magac, dhedig, keli) ciddiyaha wax ku xarruufasho. Dh: xagad.

a: xagatin

cf: xago

de: scratch, abrasion

initial: x

lx: xagasho

pd: (/da)

ps: n6-f

key: xagasho

f.g3 (-stay, -satay) Xag ka maalid (xoolo irmaan).

v. milk one side

(fal) neef irmaan ah dhan keliya ka maal. Ka xagayso hasha dhanka midig.

de: milk one side

initial: x

lx: xagayso

nt: xagaysasho (/da) [vn-f], xagaysi (ga) [vn-m]

pd: (xagaystay)

ps: v3b=tr

key: xagayso

f.mg3 (-gtay, -gatay) 1. Wax yar oo meel ku dheggan ilkaha uga goosasho. 2. Cid haruufid.

f.mg3 (-gtay, -gatay) 1. Wax yar oo meel ku dheggan ilkaha uga goosasho. 2. Cid haruufid. m.f.dh, xagxagasho.

v. scratch repeatedly; quarrel with someone

(fal) ciddi ama wax kale oo saawir ah ku xarxarruufo. Wejiga ka xagxago.

xagxago: (fal) weel wax lagu kariyay cuntada guntiisa iyo hareerihiisa ku dhegdhegta ka xaquuqo oo ciddiha kaga fujiso.

de: scratch repeatedly; [ext.] quarrel with s.o.

initial: x

lx: xagxago

pd: (xagxagtay)

ps: v3b=

key: xagxago

f.g3 (-saday, -satay) Wax kulul ama diirran si ay u qaboobaan dabayl u dhigid.

v. put (milk) in a cool place, put (liquid) out to cool (down)

(fal) shaqayso oo muruqaaga maal. Intaad baryootami lahayd xarafso. Dh: xoogso.

de: put (milk) in a cool place, put (liquid) out to cool (down)

initial: x

lx: xarafso

nt: xarafsad (ka) [vn-m], xarafsasho (/da) [vn-f], xarafsi (ga) [vn-m]; Contrast: xarfo

pd: (xarafsaday)

ps: v3a=tr

key: xarafso

(Aafa-da)

Dhibaato aad u weyn.

m.dh (-ooyin, m.l) Dhibaato weyn oo abaar, cudur ama colaadi ay keentay oo guud ahaan u saameysa nafley badan; dhibaato aad u weyn.

m.dh (-ooyin, m.l) Dhibaato weyn oo abaar, cudur ama colaadi ay keentay oo guud ahaan u saameysa nafley badan; dhibaato aad u weyn.

f. n. disaster, severe damage

-da: (n) disaster (di-saas ter); catastrophe (ka taas taroofi); calamity (kalaamati); an event having fatal or ruinous results ~ masiibo, musiibo

-da: (magac, dhedig, keli) xumaan, dhib iyo haydaaro aad u ballaadhan.

de: disaster, severe damage (period of natural disaster: hurricane, flood, plague, etc.)

lx: aafo

pd: (/da Pl: aafaad (ka))

ps: n6-f, n8-f

xe: God, save us from the present disasters!

xv: Arabic

key: aafo

Fallow

(ereycodeed) erey lagu asteeyo jabaqta tigaadda kolka ay lo'du cunayso ama majo lagu haamayo. Lo'dii oo wabax ah ayaa tigaaddii xaaf xaaf ka siisay. Dh: hamham.

xaaf: (ereycodeed) erey lagu asteeyo jabaqta wax fudud oo degdeg loo qaado. Dh: xaf.

f.g3 (-gtay, -gatay) 1. Ilkaha ama ciddiyaha wax nabar yar ku gaarsiin. 2. Wax yar oo meel ku dheggan ilkaha ama ciddiyaha kaga fuqsasho.

f.g3 (-gtay, -gatay) 1. Ilkaha ama ciddiyaha wax nabar yar ku gaarsiin. 2. Wax yar oo meel ku dheggan ilkaha ama ciddiyaha kaga fuqsasho. m.f.dh, xagasho.

v. scratch, abrade; scrape with the front teeth

-xagtay / xagatay: (v) scratch (iska-raaj) or mark on a surface

(fal) ilkaha hore afkooda ama ciddiyaha faraha xoog wax aad ugu xoq oo ku sarsar. Distida fujiska ka xago.

xago: (fal) ciddiyaha wax ku xarruufo. Wejiga ka xago ha ku daayee. Dh: xangaruufo.

xago: (fal) ciddiyaha ku xarruufo. Wejiga ka xago oo dhiig ka yaaci.

xago -da: (magac, dhedig, keli) ciyaar is leged ama is xambaarayn ah oo qof dhan keliya lagula legdamo. Dh: gelin, xagayn.

de: scratch, abrade; scrape with the front teeth

initial: x

lx: xago

nt: xagasho (/da) [vn-f]

pd: (xagtay)

ps: v3b=tr

key: xago

m.dh Dhibaato af iyo addin lagu geysto.

m.dh Dhibaato af iyo addin lagu geysto.

-da: (magac, dhedig, keli) hanjebaad, godob iyo gef kibir dartii muujin. Inta daamankiisu is hayaan anafo daynwaaye.

(Bagaf-ka)

1. Wax fidsan oo aan qiro weyneyn oo wareegsan.

2. hilib, waran... qaabkaas leh.

m.l 1. Weel aan weyneyn, in yar godan oo aan wax badan qaadin. 2. Nooc warmaha ka mid ah oo af ballaaran oo badeelka u eg leh.

m. n. frame (for stretching)

ka: (n) an oval shape

(tilmaame) weel ama walax kale oo in yar godan ama balaleexsan oo aan qaro weynayn. Saxni bagaf ahi soor ma qaado. Li: godan

bagaf -ka: (magac, lab, keli) madaxa waranka inta birta ah. Sargafka ayuu madaxa igaga dhuftay.

bagaf -ka: (magac, lab, keli) weel yar oo godan oo aan qaro weynayn.

de: frame (for stretching)

lx: bagaf

pd: (-ka)

ps: n2a-m

key: bagaf

(Cagaf-ta)

Cagta geela.

m.dh (-gfo, m.dh) Cagta geela. la-mid: cuguf.

m.dh (-gfo, m.dh) Cagta geela. la-mid: cuguf.

f. n. camel's foot

cagaf v. walk awkwardly as someone with club foot does

-ka: (n) bulldozer (buul-dow-zer); tractor (trak-tor)

-ta: (magac, dhedig, keli) gaadhi xoog badan oo wax jiida lagagana shaqeeyo beeraha qodaalka iyo dhismaha dhulka la banaynayo. Waa gaadiid xoog badan oo leh awood uu ku jiido dhawr irfi oo garaangiro wareegaya ilkohoodu la faltamaan.

cagaf -ta: (magac, dhedig, keli) cagta geela.

(Gaafa-ha)

1. Waayo badan; jeer; wax badan.

2. Meerto; kaltan.

gaafo¹: m.l 1. Waqti dheer. 2. Miileysi; kaltan.

gaafo²: f.mg3 (-ftay, -fatay) 1. Bawdyo kala fogeyn (hal). 2. U g.: wax qabashadooda isu diyaarin. 3. U g.: wax baajintooda isku hawlid. 4. Ku g.: wax dhan walba ka marid.

m. n. plenty, quantity; frequent turns

gaafo v. prepare oneself, be ready

-da: (magac, dhedig, keli) waayo badan; muddo badan. Gaafo ayaan ku aqaanay.

m.l (-fyo, m.dh) 1. Weel sida badan bir ama caag ka samaysan oo qashinka lagu qaado. 2. Qalabka guriga la dhigo ama laga sameeyo oo baalid ah.

m.l (-fyo, m.dh) 1. Weel sida badan bir ama caag ka samaysan oo qashinka lagu qaado. 2. Qalabka guriga la dhigo ama laga sameeyo oo baalid ah.

-ha: (magac, lab, keli) dhadhaab dhalaalsan oo ka soo qulqusha folkaano furtuurmay

1. (Naafa-da) a) Xubin, wax gaarey darteed, hawshay qaban jirtey gabta. b) Qof heeran; naafo ah; jaban; curyaan.

2. (Naafa-ha) toddobada xiddigood oo naafcadduhu ugu horreeyo, dirirkuna ugu danbeeyo; waxay u dhexeeyaan toddobada raqaha iyo toddobada daalallida; waa xiddigo xagaa.

naafo¹: m.dh Nafley addimadeeda midkood ama qaarkood wax ka qaba oo aan wax ku qabsan karin.

naafo²: m.dh Awood la'an kaamil ah ama dhimman uu qof naafo ah u yeelan karo hawlaha xagga bulshada ama xagga shaqada.

naafo³: f.mg3 (-ftay, -fatay) la-mid: naafow².

naafo¹: m.dh Nafley addimadeeda midkood ama qaarkood wax ka qaba oo aan wax ku qabsan karin.

naafo²: m.dh Awood la'an kaamil ah ama dhimman uu qof naafo ah u yeelan karo hawlaha xagga bulshada ama xagga shaqada.

f. n. disablement; atrophy; handicapped ~ disabled person, cripple

-ah: (adj) lame (leeym); disabled (dis eey-balidh); deformed (dhis foor midh). Ex: nin naafo ah; a disabled man

naafo -naafada: (n) handicap (heen 'dhi kaap)

Invalidità

Invalidity

-da: (magac, dhedig, keli) qof waxyeello qaba oo laxaadkiisu dhannayn. Dh: curyaan.

naafo-da: (magac, dhedig, keli) waxyeello weyn oo qofka waxtarkiisa kala dhantaasha.

naafo-ha: (magacwadareed) koox xiddigo ah oo soo baxa xilliga xagaaga waxay u dhexeeyaan ragaha iyo daallalida. Naafuhu waa todaba xiddigood.

de: disablement; atrophy; handicapped ~ disabled person, cripple

lx: naafo

pd: (/da)

ps: n6-f

key: naafo

معوق

(Qaafa-da)

1. (dad) Inta talada maammulka haysa; madax; waayeello.

2. (xoolo, ...) Inta u waaweyn ama u wanaagsan oo ishu qabato.

m.dh.u 1. Waayeelka taliya. 2. Xoolaha intooda waaweyn oo ay ishu qabato uguna waxtar badan. 3. Naag sharafta haween leedahay u dhan tahay.

f. n., [collective] (adj.): leaders, chiefs; respectable, important

name-unisex leader, chief; respectable, important

-da: (magac, dhedig keli) magac guud oo dumarka loo adeegsado. Wixi qaafo adduunka, qurux Eebbe u siiyay: ka dhex doortay qureesho. Dh: dumar.

qaafo -da: (magac, dhedig, keli) dadka inta talada haysa ee madaxda ah. Dal qaafadiisu xun tahay hurumar ma gaadho. Dh: madax: waayeel. hormuud.

qaafo -da: (magac, dhedig, keli) xoolaha inta u waaweyn ee horweynta ah; inta u wanaagsan ee ishu qabato. Nin weyl ku bakhaylay illayn qaafo ma quudho. Dh: horweyn.

cf: gargeyr, jammaamuur, madax, maqaawiir, waayeel

de: leaders, chiefs; [atr.] respectable, important

lx: qaafo

pd: (/da)

ps: n-f-col

key: qaafo

(Xaaba-da)

1. Qoryaha qallalan oo dabka lagu shido; qoryo; shidaal.

2. Wax kasta oo la shito.

m.dh 1. Qoryo qallalan oo shidaal gala. 2. Qoryo qallalan, jilicsan oo xorshosh ah.

m.dh 1. Qoryo qallalan oo shidaal gala. 2. Qoryo qallalan, jilicsan oo xorshosh ah.

f. n. firewood, kindling