xagaan — Macnaha & Turjumaada

-ta: (magac, dhedig, keli) go'aan dacwadeed oon xeer iyo qodobbo qaanuun la raacine dan iyo maslaxo kolkaa joogta la eego inta dacwadda daraf ka ahina oggolaato. Dh: xeerjajab.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) go'aan dacwadeed oon xeer iyo qodobbo qaanuun la raacine dan iyo maslaxo kolkaa joogta la eego inta dacwadda daraf ka ahina oggolaato; arrin gudashadeeda aan xeer la raacin ee dan guud iyo ilaalinta maslaxada uun la eegay oo la isku tanaasulo. Gar xeer ku hagaagi weyday xaagaan baa lagu dayaa. Dh: xal, xeerjajab.

waa la naqliyay ✓

question word, vl. pron. where ... I?

waa la naqliyay ✓

1

a: xaggeen

2

de: where ... I?

3

initial: x

4

lx: xaggaan

5

ps: qw + vpro

6

key: xaggaan

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xagan². la-mid: xagnaansho.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) wax la xagay oo gunta fujiskii laga xaquuqay ahaan.

2

xagnaan -ta: (magac, dhedig, keli) wax ciddi iyo wixii la mid ah lagu xagtay oo la xarruuftay ahaan. Dh: xarruufnaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Xagaa-ga)

2

Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeya guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do.

waa la naqliyay ✓

1

xagaa¹: m.l (-aayo, m.dh) 1. Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeyaa guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do. la-mid: xagaay.

2

xagaa²: m.l (-aayo, m.dh) (c.fal.) Loolka dhexe, waa xilliga ku xiga guga, xiddigis ahaanna waxa loo tixgeliyaa inuu ku beegan yahay kubbad badhka min hornaqa xagaaga (21 juun) ilaa caano maallada isle eg ee dayrta (21 sebtember).

waa la naqliyay ✓

1

xagaa¹: m.l (-aayo, m.dh) 1. Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeyaa guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do. la-mid: xagaay.

2

xagaa²: m.l (-aayo, m.dh) (c.fal.) Loolka dhexe, waa xilliga ku xiga guga, xiddigis ahaanna waxa loo tixgeliyaa inuu ku beegan yahay kubbad badhka min hornaqa xagaaga (21 juun) ilaa caano maallada isle eg ee dayrta (21 sebtember).

waa la naqliyay ✓

Summer

waa la naqliyay ✓

1

m. n. cool season, the lesser dry season [June - September.]

2

Xagaa m. n. summer, hot season, time of the southwest monsoon

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) summer (sa-mar) Ex: xilliga xagaaga; the summer season

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil dhashay waqti xagaa ah.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) mid ka mid ah afarta xilli ee sanadka oo u dhexeeya guga iyo dayrta waana bilaha Juun, Luuliyo, Ogosto iyo Sebteembar.

waa la naqliyay ✓

1

xagan¹: f.mg1 (-gmay, -gantay) Wax la xagtay noqosho.

2

xagan²: f.mg4 (-gnaa, -gnayd) Wax la xagtay ahaansho.

waa la naqliyay ✓

der. [adjective] scratched, grazed

waa la naqliyay ✓

(Haggan) N Chionothrix somalensis (S. Moore) Hook.F. Amaranthaceae.

waa la naqliyay ✓

-xagnaa / xagnayd: (adj) scratchy (iska-raaji); marked with scratches

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) wax la xagtay oo ciddiyo lagu jeexjeexay ah. Iyada oo wajiga ka xagan ayay timid. Dh: xarruufan. Wa: xagxagan.

waa la naqliyay ✓

1

de: scratched, grazed

2

initial: x

3

lx: xagan

4

pd: (xagnaa)

5

ps: adj-der

6

key: xagan

waa la naqliyay ✓

1

1. (Aagaan-ka) Furka aagaamaha iyo haamaha lagu daboolo.

2

2. (Aagaan-ta) Haan yar.

waa la naqliyay ✓

1

aagaan¹: m.l (-nno, m.l/dh) Weel yar oo wax lagu shuban karo oo haamaha lagu aabburo.

2

aagaan²: m.dh (-aamo, m.l) Haan yar oo biyaha ama caanaha lagu shubto.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-aamo, m.l) Haan yar oo biyaha ama caanaha lagu shubto.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. lid ~ cover of a container (large ~ small)

2

aagaan [feminine] n. small milk jar ~ storage container

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) 1. lid or cover used by the nomadic society ~ haruub. 2. small milk container

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dabool la saaro haamaha iyo dhiilaha. Dh: fur, aabudh, murke.

2

aagaan -ka: (magac, lab, keli) xab weyn oo ilmaha dhalanaya ku duuban. Dh: dahaadh..

3

aagaan -ta: (magac, dhedig, keli) haan yar oo ah weel dhaqameed biyaha ama caano lagu shubto. Dh: gurungur, dhoon, marke, araari.

waa la naqliyay ✓

m. n. settlement, surroundings, environment

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) -ka: (n) 1. settlement (setal-ment)-, environment (en vaayro ment)-, residence (rezi-densi)-, domicile (domo-saayl) ~ deegaan, degaan, bey'ad, hooy. 2. i regional state

waa la naqliyay ✓

1

de: settlement, surroundings, environment

2

lx: dagaan

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m

5

key: dagaan

waa la naqliyay ✓

1

(Magaan-ka)

2

(faras) Gaabis.

waa la naqliyay ✓

1

magaan¹: m.l Faras aan orod badan lahayn.

2

magaan²: m.dh Hal caano yar; baaqimo.

waa la naqliyay ✓

m. n. slow horse; animal that produces a small amount of milk

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) faras aan orodka dheereyn oo gaabiya. Faras magaan ah nin fuulay masaafo dheer ma carraabo.

2

magaan -ka: (magac, lab, keli) neef ama qof korsiintu ka xumaatay oo aan manaafacaad iyo waxqabad badan lahayn. Magaan meel looma dirto. Dh: calaan.

3

magaan -ta: (magac, dhedig, keli) hal aad u caano yar. Magaani nirigteeda ma deegdo. Dh: gabno.

waa la naqliyay ✓

1

de: slow horse; animal that produces a small amount of milk

2

lx: magaan

3

pd: (-ka)

4

ps: n-m

5

key: magaan

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: negaan.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) oolid; safar ka baaqasho.

waa la naqliyay ✓

1

xagaaf¹: m.l (-fyo, m.dh) Dhul ciid guduud jilicsan leh oo ariga saac u lahayn.

2

xagaaf²: m.dh (-fo, m.l) Kabo harag ka samaysan oo duug ah.

3

xagaaf³: f.g1 (-fay, -ftay) Wax siman ka dhigid (dhul).

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-fay, -ftay) Wax siman ka dhigid (dhul). m.f.dh, xagaafid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. rake, hoe (implement for moving soil)

2

xagaaf v. rake, hoe (land ~ soil)

waa la naqliyay ✓

1

(fal) beerta xashiishka yaryar een loo baahnayn xagaaf kaga googoo biyahana u jilci. Intuun roobku di'in beerta xagaaf.

2

xagaaf -ka: (magac, lab, keli) bir inta aad loo ballaadhiyo oo qori af godan daab looga dhigo beeraha lagaga shaqeeyo maangaddadana loogu duwo; majarafad daab godan la geliyo. Xagaafka qaado oo beerta daadka u soo du. Dh: xagafo.

3

xagaaf -ta: (magac, dhedig, keli) waddo lagu hayo gacanta si uu gaadiidku u maro oon daamur lagu shubin. Waddo xagaaf toobiye ah baan soo maray. Dh: raf, jay.

waa la naqliyay ✓

m.l (-llo, m.dh) 1. Guggub. 2. Fandhaal dheri x. looga hoolo.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: xagaa.

waa la naqliyay ✓

1

(Hagai) N Ziziphus mauritiana Lam. Rhamnaceae.

2

N Ziziphus mucronata Willd. Rhamnaceae.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) cid uga gelin oo dhan qudha kula legdamid; gacan qudha kula legdamid. Dh: xagagelin.

2

xagayn: -ta: (magac, dhedig, keli) cid uga xagaynoo dhan keliya kula qabasho oo legdin kula samayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Xamaan-ta)

2

Xamaamo.

waa la naqliyay ✓

m.dh Alaab aan qiimo badan lahayn oo guryaha looga dhaqmo. la-mid: xamaamo.

waa la naqliyay ✓

f. n. furniture, household supplies ~ equipment

waa la naqliyay ✓

-ta: (magacwadareed) alaabta aqalka ee kala duwan. Dh: alaab, agab, maacuun.

waa la naqliyay ✓

1

de: furniture, household supplies ~ equipment

2

initial: x

3

lx: xamaan

4

pd: (-ta)

5

ps: n1-f

6

key: xamaan

waa la naqliyay ✓

name-f affectionate

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) wax wanaagsan oo la isku taro oo laba kooxood isku ogyihiin sida baadida oo la isku celiyo.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xagaafi. la-mid: xagaafis.

waa la naqliyay ✓

Xanaf bi'in, xaad dhawrid, sulubin.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xagaali. la-mid: xagaalis.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) xero ood yar oo khafiif ah leh oo xoolo lagu xareeyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Dagnaan-ta)

2

Ahaanta la yahay wax dagan ama wax la yeeli karo.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg dagan². la-mid: dagnaansho.

waa la naqliyay ✓

f. n., [abstract] defenselessness

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) being a defenseless

waa la naqliyay ✓

1

Disattesa; trascuratezza

2

Carelessness

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) dayacnaan, warmaqabto cadowgaagu kaa helo. Garbadiiri reer dagan ma waydo. Dh: dayacnaan.

2

dagnaan-ta: (magac, dhedig, keli) xoolo iyo wax la mid ah, dayacnaaan.

waa la naqliyay ✓

1

de: defenselessness

2

lx: dagnaan

3

pd: (-ta)

4

ps: n2-f-abs

5

key: dagnaan

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) wax fadhan ama la fadhay ahaan. Dh: fadhni.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-aamay, -aantay; -aami) Wax si wacan u dhisid (aqal).

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg hagan. la-mid: hagnaansho.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) qof la hagay ahaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Sargaan-ta)

2

Ul (ama sarwaan).

waa la naqliyay ✓

m.dh (-no, m.l) Ul yar oo dhuuban. la-mid: sarwaan.

waa la naqliyay ✓

f. n. long flexible stick, thin branch

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) ul dhuuban oo dheer oo xoolaha lagu kaxeeyo inta badan. Sargaan baa hashii lala dhacay. Dh: sarwaan, sarwad, dhenged, galool.

waa la naqliyay ✓

1

a: sarwaan

2

de: long flexible stick, thin branch

3

initial: s

4

lx: sargaan

5

pd: (-ta)

6

ps: n1-f

7

key: sargaan

waa la naqliyay ✓

-ka: ((magac, lab, keli) qof jooga meel aanu cid ka garanayn. Waagaan ayaan ahay oo ma kala garanayayo meesha. Dh: marti, qarriib. Li: mudane.

waa la naqliyay ✓

1

(Xaaraan-ta)

2

Waxa aan shareecadu bannayn oo xalaal ka dhigin; booli.

waa la naqliyay ✓

m.dh Wax aan shareecadu banayn oo xalaal ka dhigin; booli.

waa la naqliyay ✓

m.dh Wax aan shareecadu banayn oo xalaal ka dhigin; booli.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., [collective] (adj.): what is prohibited in Muslim law; impure, unclean, immoral, illegal

2

xaaraan [feminine] n. foreskin, prepuce

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) unlawful (an-loo-ful) or illegal (i-liigal) especially something which is unlawful or prohibited in Islamic law [shari'a]

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) cudur halis ah oo xoolaha ku dhaca. Sicii dhiin xaaraan baa dilay Dh: kud, kaaraan.

2

xaaraan-ta: (magac, dhedig, keli) wax kasta oo uu nas sharci ahi xaaraantinimadiisa ku soo arooray shareecadduna bannayn oo aan xalaal ahayn.

waa la naqliyay ✓

حَرَام

waa la naqliyay ✓

1

(Xaasaan-ka)

2

Caato; weyd; macaluul.

waa la naqliyay ✓

1

xaasaan¹: m.l (-ammo, m.dh) Caato; weyd, macluul.

2

xaasaan²: f.mg1 (-aamay, -aantay; -aami) Xoolo caatoobid; weydoobid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [abstract] (adj.): weakness, emaciation; skinny, emaciated

2

xaasaan [inchoative] v. become thin ~ emaciated, get very weak

waa la naqliyay ✓

1

(fal) caato aad u dhuuban noqo. Waad buurnaatee xaasaan. Dh: dhuubo, miliil, wedow. Li: booro, naax.

2

xaasaan-ka: (magac, lab, keli) weyd xoog ah oon hilib badan lahayn. Dadbaa xaasaanka jecel inna way nacaan. Dh: caato, weyd. Li: shilays, buuri.

3

xaasaan -ka: (magac, lab, keli) qof dhuuni iyo dharba loo dhammaystiro oo la rabbarabbeeyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Xadnaan-ta)

2

Wax la xadayo ahaan; jirrabnaan; kadeednaan; ciirsanaan.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xadan. la-mid: xadnaansho.

waa la naqliyay ✓

f. n. helplessness, being in a very difficult situation

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) jirrabnaan; kadeednaan. Xadnaanta maxaa keenay.

2

xadnaan -ta: (magac, dhedig, keli) wax la xaday ahaan. Tukaanka xadnaan ayaan ugu imidday.

3

xadnaan -ta: (magac, dhedig, keli) wax xad lagu oogay ahaan.

4

xadnaan -ta: (magac, dhedig, keli) wax xuduud aan la dhaafayn loo yeelay ahaan.

waa la naqliyay ✓

1

de: helplessness, being in a very difficult situation

2

initial: x

3

lx: xadnaan

4

pd: (-ta)

5

ps: n-f

6

key: xadnaan

waa la naqliyay ✓

1

cf: xilli {S & C}

2

de: cool season, the lesser dry season [June - September] Occurs between Gu' and Dayr (q.v.);

3

hm: 1

4

initial: x

5

lx: Xagaa

6

pd: (-ga)

7

ps: n2-m-time

8

key: Xagaa_1

waa la naqliyay ✓

1

de: summer, hot season, time of the southwest monsoon Contrast: Jiilaal (winter, dry and cool) {N}

2

hm: 2

3

initial: x

4

lx: Xagaa

5

pd: (-ga)

6

ps: n2-m-time

7

key: Xagaa_2

waa la naqliyay ✓

m.l (-fayaal, m.l/dh) Degaxaar.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) bir la ballaadhiyo oo qori af godan daab looga dhigo oo beeraha lagaga shaqeeyo ciiddana lagu rogo: majarafad daab godan la geliyo. Dh: xagafo, xagaaf.

waa la naqliyay ✓

f.mg2 (-iyay, -isay) Si cagajiid ah u socosho.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) Bir xalleefsan, godan oo xoolaha shilinta, ragaadka iyo wixi lamida looga guro.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) Dheri xagaal ka hoolid.

waa la naqliyay ✓

1

(Xagaaya-da)

2

Roob xilliga xagaaga ka da'a deexda Soomaaliyada koofure qaarkeed.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Roob ka da'a xeebaha gobollada koofureed. 2. Xilliga roobkaasi da'o.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Roob ka da'a xeebaha gobollada koofureed. 2. Xilliga roobkaasi da'o.

waa la naqliyay ✓

f. n. light rain falling during the lesser dry season

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) roob xilliga xagaaga ka da'a meelaha xeebaha ah qaarkood.

waa la naqliyay ✓