xagaafayn

Bir af fidsan oo qaro yar ee dhabanna ballaaran iyo gacanqabsi looxa leh oo looga shaqeeyo simidda guud, xanaftiridda, xagaafinta dhoobada qallashay, iltiridda duleellada, karin-gaabadka iyo wixii la xiriira ee ku saabsan simidda dusha salaaxmada darbiyada.

m.f.dh eeg xagaafi. la-mid: xagaafis.

Xanaf bi'in, xaad dhawrid, sulubin.

(Fagaarayn-ta)

(u fagaarayn) legdan, feer, tartan, dabbaaldeg, kd.. meel fagaare ah oo la wada joogo u samayn, u golaadin.

m.f.dh eeg fagaaree.

-ta: (magac, dhedig, keli) tartan iyo wax la mid ah, fagaaro u samayn; ciyaar iyo wax la mid ah, meel fagaare ah oo la wada joogo u samayn.

Graphing

-ta: (magac, dhedig, keli) magaalo ka dhigid. Dh: magaalays.

(Masaafayn-ta)

(guur) meel masaafo jirta geyn oo ku meherin.

-ta: (magac, dhedig, keli) kaxayn gabadh la guursanayo reerkooda laga kexeeyo oo meel masaafo jirta lagu soo meheriyo iydoo weligeeda lagala baxsanayo. Dh: masaafaysad.

-ta: (magac, dhedig, keli) sagaal ka dhigid, tiro sagaal gaadhsiin.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kaalmo u baahan wax tarid. Dh: caawin, taakulayn, waxtar. tagaabee: (fal) cid kale, kaalmee; caawi; taageer.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid la kaftamid oo dacaayadayn. Ninkaasi xafaalaynta wuu ka cadhoodaa. Dh: xifaalayn, xafaalays. xafaalays -ta: (magac, dhedig, keli) faan iyo dacaayad isku jira samayn.

(Xalaalayn-ta)

Xalaal ka dhigid; Bannayn.

m.f.dh eeg xalaalee. la-mid: xalaalays.

Legittimazione

Legitimize

-ta: (magac, dhedig, keli) ilmo yar gaar ahaan gabadh baaro ka goyn. Dh: gudid, gudis.

xalaalayn-ta: (magac, dhedig, keli) xalaal ka dhigid oo inuu bannaan yahay sheegid. Dh: bannayn xalaalays.

xalaalayn-ta: (magac, dhedig, keli) neef dhimanaya gawracid. Bisinka ku bilaw xalaalaynta neef. Dh: gawricid, birayn. Li: duufin.

xalaalayn -ta: (magac, dhedig, keli) ammaano ciddii lahayd illawsiin oo iska yeelasho.

-ta: (magac, dhedig, keli) daryeelid oo xag dhaqaale xag caafimaad iyo xag cunto ahba ka haqabtirid. Dh: dhaqaalayn, daryeelid. Li: halladaadid, daranyayn.

(Xawaarayn-ta)

Orod xawaare ah, ordid.

m.f.dh eeg xawaaree.

-ta: (magac, dhedi, keli) orod xawaare ah oo aad ah ordid. Dh: ordid.

-ta: (magac, dhedig, keli) si cadaawad iyo nac ah cid wax u yeelid. Dh: dibindaabyeyn.

(Xaaraamayn-ta)

Xaaraan ka dhigid.

m.f.dh eeg xaaraamee. la-mid: xaaraantimayn.

-ta: (magac, dhedig, koli) mamnuucid oo xaaraan ka dhigid.

(Xannaanayn-ta)

Xannaano u gelid, u samayn; dhaqaalayn; hayn.

m.f.dh eeg xannaanee.

-ta: (magac, dhedig, keli) daranyo dhabid; wax itaal yar daryeel iyo waxsiin la qarab joogid. Dh: dhaqaalayn, hayn, xanaanayn.

(Xasaradayn-ta)

Xasarad kula kicid; maagid; adyadeyn.

m.f.dh eeg xasaradee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xasarad cid kula kicid. Dh: maagid, adyadayn.

m.dh eeg aafee. la-mid: aafeyn.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, xanuun, xumaan ama dhibaato qabadsiin. Neefka cadhada leh gaar baa loo qoolaa si aanu xoolaha kale u aafayn. Dh: ibtilayn.

f.mg4 (-fnaa, -fnayd) 1. Wax diyaar ah ahaansho. 2. Midab gaar ah yeelasho (neef geel ah).

der. [adjective] ready, prepared, willing, disposed to

nickname; name-f ready, prepared, willing, predisposed. Syn: Gaafane, Gaafow

magac loo baxsho gabadh socodkeega la dareemay in ay tahay qof soo jeedda oo digtoon.

(tilmaame) geel midab guduudan leh.

de: ready, prepared, willing, disposed to

lx: gaafan

pd: (gaafnaa)

ps: adj-der

key: gaafan

xagaaf¹: m.l (-fyo, m.dh) Dhul ciid guduud jilicsan leh oo ariga saac u lahayn.

xagaaf²: m.dh (-fo, m.l) Kabo harag ka samaysan oo duug ah.

xagaaf³: f.g1 (-fay, -ftay) Wax siman ka dhigid (dhul).

f.g1 (-fay, -ftay) Wax siman ka dhigid (dhul). m.f.dh, xagaafid.

m. n. rake, hoe (implement for moving soil)

xagaaf v. rake, hoe (land ~ soil)

(fal) beerta xashiishka yaryar een loo baahnayn xagaaf kaga googoo biyahana u jilci. Intuun roobku di'in beerta xagaaf.

xagaaf -ka: (magac, lab, keli) bir inta aad loo ballaadhiyo oo qori af godan daab looga dhigo beeraha lagaga shaqeeyo maangaddadana loogu duwo; majarafad daab godan la geliyo. Xagaafka qaado oo beerta daadka u soo du. Dh: xagafo.

xagaaf -ta: (magac, dhedig, keli) waddo lagu hayo gacanta si uu gaadiidku u maro oon daamur lagu shubin. Waddo xagaaf toobiye ah baan soo maray. Dh: raf, jay.

-ta: (magac, dhedig, keli) go'aan dacwadeed oon xeer iyo qodobbo qaanuun la raacine dan iyo maslaxo kolkaa joogta la eego inta dacwadda daraf ka ahina oggolaato. Dh: xeerjajab.

m.l la-mid: xagaa.

(Hagai) N Ziziphus mauritiana Lam. Rhamnaceae.

N Ziziphus mucronata Willd. Rhamnaceae.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid uga gelin oo dhan qudha kula legdamid; gacan qudha kula legdamid. Dh: xagagelin.

xagayn: -ta: (magac, dhedig, keli) cid uga xagaynoo dhan keliya kula qabasho oo legdin kula samayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) meel ama yool ku dhodhoweyn. Magaaladii ma gaadhine, waan agagaynnay. Dh: dhodhoweys.

(Gaafayn-ta)

Diinta Muslinka ka saarid; gaal ka dhigid.

m.f.dh eeg gaalee.

-ta: (magac, dhedig, keli) gaal ka dhigid; diinta Islaamka ka saarid; qof muslim ah gaal ku sheegid.

-ta: (magac, dhedig, keli) mooteer ama wax la mid ah, gaas ku shubid. Faynuusku gaasayn buu doonayaa.

(Naafayn-ta)

Naafo ka dhigid; dhaawicid; curyaamin.

m.f.dh eeg naafee. la-mid: naafid.

-ta: (n) the act of disabling (dis eey baling); crippling or laming; mutilation (miyuu taley-shin); maiming (meeyming) curyaamin

-ta: (magac, dhedig, keli) curyaamin iyo heerid. Naafayntu waa dil laga badbaaday.

m.f.dh eeg xaabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xaabo soo gurasho; soo gurashoda xaabada. Dh: qoryayn, xaabays.

(Xaalayn-ta)

Dan u gelid; wax ka qabasho.

m.f.dh eeg xaalee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xil iska saarid: ihtimaam gaar ah siin; il gaar ah ku eegid.

m.l (-fayaal, m.l/dh) Degaxaar.

-ha: (magac, lab, keli) bir la ballaadhiyo oo qori af godan daab looga dhigo oo beeraha lagaga shaqeeyo ciiddana lagu rogo: majarafad daab godan la geliyo. Dh: xagafo, xagaaf.

f.mg2 (-iyay, -isay) Si cagajiid ah u socosho.

m.dh (-ooyin, m.l) Bir xalleefsan, godan oo xoolaha shilinta, ragaadka iyo wixi lamida looga guro.

(Xagaaya-da)

Roob xilliga xagaaga ka da'a deexda Soomaaliyada koofure qaarkeed.

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Roob ka da'a xeebaha gobollada koofureed. 2. Xilliga roobkaasi da'o.

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Roob ka da'a xeebaha gobollada koofureed. 2. Xilliga roobkaasi da'o.

f. n. light rain falling during the lesser dry season

-da: (magac, dhedig, keli) roob xilliga xagaaga ka da'a meelaha xeebaha ah qaarkood.

cf: roob

de: light rain falling during the lesser dry season (in southern coastal Somalia)

initial: x

lx: xagaayo

pd: (/da)

ps: n6-f

key: xagaayo

question word, vl. pron. where ... I?

a: xaggeen

de: where ... I?

initial: x

lx: xaggaan

ps: qw + vpro

key: xaggaan

m.f.dh eeg xagan². la-mid: xagnaansho.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax la xagay oo gunta fujiskii laga xaquuqay ahaan.

xagnaan -ta: (magac, dhedig, keli) wax ciddi iyo wixii la mid ah lagu xagtay oo la xarruuftay ahaan. Dh: xarruufnaan.

(Abaarayn-ta)

Abaar ka dhigid.

m.f.dh eeg abaaree. la-mid: abaaraysiin.

-ta: (magac, dhedig, keli) dhul iyo deegaan barwaaqo ahaa, xaalufin ama abaar ku ridid.

m.f.dh eeg alaabee.

-ta: (magac, dhedig, keli) xafiis iyo wax la mid ah, qalab shaqo soo dhigid.

(Araarayn-ta)

Labo qolo oo dagaallama haya kala joojin; dagaal joojin.

m.f.dh eeg araaree.

-ta: (magac, dhedig, keli) labo qolo oo dagaallamaya kala joojin. Araaraynta reeraha, aabbaa innoo dhigay. Araare ajal ma oosho.

m.f.dh eeg awaare.

-ta: (magac, dhedig, keli) ciid ku rogid, hadhuuka shinnida ah marka ciidda lagu rogo. Awaaraynta hadhuudhku waa berri.

awaarayn-ta: (magac, dhedig, keli) baxsasho darteed, siigo kicin. Ilko dheere iyo luuq haddaan, laga awaaraynin.

awaarayn -ta: (magac, dhedig, keli) (kala ~) ka dhaqaajin; ka tegitaan. Nin kaloo Ilaah kuu idmaba kala awaaraynay.

m.f.dh (jooloji) Daboolidda uu meel daboolo, ama hawsha uu ka qabto, baraf goglan, ama barafweyne.

m.f.dh (jool.) Daboolidda uu meel daboolo, ama hawsha uu ka qabto, baraf goglan, ama barafweyne.

Freezing

-ta: (magac, dhedig, keli) ka dhigitaanka wax aad u qabaw oo dhagax oo kale ah. Barafaynta biyaha ka daa. Dh: qaboojin.

f.mg4 (-gnaa, -gnayd) Wax aan kabo haysan ahaansho.

f.mg4 (-gnaa, -gnayd) Wax aan kabo haysan ahaansho. m.f.dh, cagaagnaan.

(tilmaame) qof aan wax kabo ah xidhnayn.

f.mg4 (-rnaa, -rnayd) Wax cagaartay ahaansho.

f.mg4 (-rnaa, -rnayd) Wax cagaartay ahaansho. m.f.dh, cagaarnaan.

der. [adjective] green

-cagaamaa / cagaamayd: (adj) 1. green (giriin); made with green. 2. lush (lash) ~ laac

(fal) midab cagaar ah, yeelo.

cagaaran: (tilmaame) wax midab cagaar ah leh.

cf: laac

de: green

lx: cagaaran

pd: (cagaarnaa)

ps: adj-der

key: cagaaran

(fal) dagaal gal oo wax dil adna in lagu dilo isku diyaari. Orod dagaalan waaka dalkaagii la haystee. Dh: dagaallan, dirir.

dagaalan -ka: (magac, lab, keli) dagaalgalid oo waxdil isku diyaari. Dh: dagaallan, dirir. dagaal'aqoon -ka: (magac, lab, keli) qof colaad u joog ah oo tabaha iyo xeeladaha dagaalka oo dhan. yaqaan. Dh: colyagaan.