xaarwalwaal

name-m obedient; kindful; mercuful

-ga: (magac, lab, keli) wax xal ah oo lagu furdaamiyo waayid.

maarawaa -ga: (magac, lab, keli) wax laga fursan waayay oo yeelistiisu daruuri noqotay. Maarawaa ayaa maraykan loogu yeedhay. Dh: fursanwaa, maaranwaa.

f.g1 (-aalay, -aashay) Is w.: qof waalan iska dhigid.

f.g1 (-aalay, -aashay) Is w.: qof waalan iska dhigid. m.f.dh, waalwaalid.

(fal) is ~ qof waalan iska dhig.

waalwaal: (fal) wax culus hareeraha qabo oo qaad.

waalwaal -ka: (magac, lab, keli) qaadista wax culus oo labada dhinac la hayo.

waalwaal -ka: (magac, lab, keli) «is iska dhigidda sidii qof waalan.

(fal) wax horay looga shaqeeyey oo hawsha intii badnayd la dhammeeyey gacanta mari oo qurqurxi. Dh: tafaftir.

xaalxaal -ka: (magac, lab, keli) israacinta hawl inteedii badnayd la soo qabtay. Dh: dhamaystir.

m.dh.u Haween; dumar.

-da: (magacwadareed) magac guud oo haween oo dhan ka dhexeeya. Dh: bilis, dumar, gamboolay. Li: rag

m.l (-nno, m.dh) Weel siin ah, dheg leh oo wax lagu cabbo.

m.l (-nno, m.dh) Weel siin ah, dheg leh oo wax lagu cabbo.

m. n. large cup ~ glass; metal cup with a handle

-ka: (n) a large metal cup for drinking ~ kalax

-ka: (magac, lab, keli) kalax dheg leh oo biyaha lagu cabbo, hadhudhka iyo wixii la mid ah lagu cabbiro. Aargalaan shaah laguma cabbo.

de: large cup ~ glass; metal cup with a handle

lx: aargalaan

pd: (-ka)

ps: n2-m

key: aargalaan

-ga: (magac, lab, keli) u baahni aan laga kaaftoomi karayn. Dh: maarmiwaa. Li: maarmid, maaran.

-da: (magac, dhedig keli) cid kale u gudbin. Dh: isdhaafis.

xaawilaad -da: (magac, dhedig, keli) hab lacagaha iyo alaabaha qiimaha leh la iskugu xawilo. Dh: xawilaad.

xaawilaad -da: (magac, dhedig, keli) isku day wax kol lagu fashilmay mar kale la isku dayo. Dh: tijaabin. Li: quusad.

m.l Jaajin.

m.l Laba bayd faal ama ka badan oo tirada hogaha iskala eg, dhigiddana ku kala duwan.

(Qaarxabaal-ka)

Geed sida qaraha u faalala oo korna ku yeesha miro waaweyn oo kuwa bocorta le'le'eg hoosna buruq aad iyo aad u weyn oo la qoto oo geela iyo xoolaha kaleba loo jarjaro oo laga waraabsho.

qaarxabaal¹: m.l 1. (botani) Geed sida qaraha u faalala oo kor ku yeesha miro waaweyn kuwa bocorta la eg, hoosna ku leh buruq weyn oo inta la jarjaro xoolaha lagu oon baxsho. 2. (daawo) Xabaalidda qof lafo xanuun qaba qaarka dambe carro kulul loogu duugo si loogu daweeyo.

qaarxabaal²: f.g1 (-aalay, -aashay) Qof lafo xanuun qaba qaarka dambe carro kukul loogu duugo si loogu daweeyo, xabaalid.

m.l 1. (botani) Geed sida qaraha u faalala oo kor ku yeesha miro waaweyn kuwa bocorta la eg, hoosna ku leh buruq weyn oo inta la jarjaro xoolaha lagu oon baxsho. 2. (daaw.) Xabaalidda qof lafo xanuun qaba qaarka dambe carro kulul loogu duugo si loogu daweeyo.

m. n., [collective] plant species

(fal) qof xanuun qaba sida lafagaraaca qaybta hoose ee jidhka aas.

qaarxabaal -ka: (magac, lab, keli) geed sida xabxabka ama qaraha u baxa oo xagga sare ku yeesha midho waaweyn oo kuwa bocorta le'eg hoostana buruq weyn ku yeesha.

de: plant sp.

lx: qaarxabaal

pd: (-ka)

ps: n2-m-col

key: qaarxabaal

hurdler

m.l (baay.) Qaab taran jinsila' oo ka dhaca dhirta, halkaas oo ay ka samaysmaan dhismayaal gaar ah oo unugyo badanley ah, kuwaas oo harka dambena ka go'a waalidkood. Tusaale: 'Tuyuubar iyo balbka'.

m.l Nin ku xeel dheer xaaraan cunidda.

-ka: (magac, lab, keli) qof xaaraanta aad u isticmaala oon xalaal aqoon.

-ta: (magac, dhedig, keli) xaalad joogta oo xilligaa ifafaalaheega la dareemayo ahaan. In dhowaydba gabaygii ma tirin aawanaan jiraye.

m.l Macmacaan ka samaysan bur, sonkor iyo ukun oo sida baalka oo kale loo googooyay oo saliid lagu dubay.

nickname-m tall, high caste, superior, noble

(fal) «u hawl iyo wax la mid ah, u taagwaa.

v., [compound] be unable, be frustrated

de: be unable, be frustrated

lx: caalwaay

pd: (caalwaayey / caalwaaydey)

ps: v1=cmp

key: caalwaay

caanawaa! erey habaar loola jeedo oo lagu yidhaa qof aan nolol wanaagsan lala rabin.

caanawaa-ga: (magac, lab, keli) xilliga caanaha la waayo jilaalkii.

-ka: (magac, lab, keli) gacanta wax lagu qaato sida ul, bud, bakoorad iyo wixii la mid ah.

faralaab -ka: (magac, lab, keli) abaalgud yar oo qarsoodi lagu siiyo qof hawl qabtay.

m.l Wax garasho waayidda.

m.l Wax garasho waayidda.

m. n., [abstract] state of not knowing, inability to understand ~ know

-yey I garanwayday: (v) can't understand, apprehend or comprehend ~ garanla', fahmila'

-ga: (magac, lab, keli) jaad ka mid ah dhirta lamayaqaanka ah. Waa geed leh qodax adag oo dhaadheer iyo caleen gu' iyo jiilaalba qoyan.

garanwaa -ga: (magac, lab, keli) wixii aan la garanayn oo dhan; soogalayti lamayaqaan ah.

de: state of not knowing, inability to understand ~ know

lx: garanwaa

pd: (-ga)

ps: n0-m-abs

key: garanwaa

garawaan¹: m.l (-nno, m.dh) Koob bir ah oo dheg leh oo wax lagu shubto.

garawaan²: m.dh (-nno, m.l) Awr badan oo badeeco sida; safar.

-ka: (magacwadareed) dad badan oo geddisley ah ama xaj u socda, oo iyagoo awri u raran tahay, wadajir ku maraya dal cabsi ah ama lamaddegaan. Dh: qaafilo.

-ka: (magac, lab, keli) isla jirjirid kooxo dheel ku beretama loo kala safto. Ciyaar guriyada Soomaalida ee jaaljaalka lagu dheelo waxa ka mid ah laalka, kuwa qofqofkana shaxda.

-ka: (magac, lab, keli) eeg mala'awaal.

m.l (-layaal, m.l/dh) Qof taarka dira ama qabta.

m. n., [compound] telegraph operator

-ha: (magac, lab, keli) qof shaqadiisu tahay dirista iyo qabashada taararka. Taarwale miyaad tahay maxaad la qaylisaa.

de: telegraph operator

initial: t

lx: taarwale

pd: (/ha)

ps: n7-m-cmp

key: taarwale

(fal) wax culus qaado oo la soco. Alaabtan cidi kulama qaadaysee kelidaa walwaalo.

-da: (magacwadareed) dad xaaba gurashadu ay meherad u tahay Dh: xaaboolay, xaabaysato.

-ka: (magac, lab, keli) qof xaajo wax ka qaban kara. Dh: geedajoog, xaajayaqaan.

xaajagal-ka: (magac, lab, keli) qof da' ahaan iyo dadnimo ahaamba xaajo gali kara. Wiilku haddeed waa xaajagal. Dh: mudakar.

xaajagal -ka: (magac, lab, keli) xaajo gaara ah gudasho.

-ha: (magac, lab, keli) qof xaal iyo axwaalo u gaar ah leh.

(Xaaraami-ga)

Qofka xaaraanta fala oo aan u aabayeelin, siiba tuugga wax xadidda badan.

m.l.kh X. ah: nin aan xaaraanta ka dhawrsan.

m. n. rogue, sinner; criminal

-ga: (n) backbiter (baak-baaytar); evildoer (ival-dhuwer); bad person; the wicked; sinner (si-ner); spy (ispaay)

-ga: (magac, lab, keli) qof aan xaaraanta ka maagin oo xalaal iyo xaaraantu mid u tahay. Xaaraan cune waa xaaraami.

xaaraami -ga: (magac, lab, keli) tuug wax xada. Dh: xadhkagoys, tuug. Li: xalaalmiir.

de: rogue, sinner; criminal (one who does immoral, unclean or illicit acts)

initial: x

lx: xaaraami

pd: (-ga)

ps: n2a-m, n7-m

key: xaaraami

(Xaarnaan-ta)

Wax xaaran ahaan.

m.f.dh eeg xąaran. la-mid: xąarnaansho.

f. n., [abstract] state of being swept and clean; area ~ something that is swept

-ta: (magac, dhedig, keli) wax xaadhan oo haran ahaan. Dh: harnaan, fiiqnaan, xaadhnaan, salabaysnaan.

xaarnaan -ta: (magac, dhedig, keli) sallaxnaan oo wixii alaab yaal oo dhan wax laga guray ahaan.

de: state of being swept and clean; area ~ s.t. that is swept

initial: x

lx: xaarnaan

pd: (-ta)

ps: n0-f-abs

key: xaarnaan

m.l (-ro, m.dh) Farfar.

m.dh.u Haween; dumar.

-da: (magac, dhedig, keli) eeg xaawalay.

m.l la-mid: xarako (2).

-ka: (n) movement (muuv-ment); motion (mowshin) ~ dhaqdhaqaaq, socod Ex: xarakaadka ciidamada; the military movement

-ka: (magac, lab, keli) dhaqdhaqaaq iyo soo jiidasho ay mujaamalo ku jirto. Dh: xarakaysiin.

-ga: (magac, lab, keli) qof aan diirdiirranayn oo camal doqon ah.

(Hararai) S, May? Flueggea virosa (Willd) Voigt. Euphorbiaceae.

m.l la-mid: xayawaan.

m. n., [collective] fauna, animals

-ka: (magacwadareed) magac guud oo kulmiya noolaha aan duulin ee lafdhabarleyda ah. Dayaa ka maqnaatay shirkii xawayaanka iyo habardugaag. Dh: xayawaan.

bw: Arabic

de: fauna, animals

initial: x

lx: xawayaan

pd: (-ka)

ps: n2-m-col

see: xayawaan

key: xawayaan

-da: (magac, dhedig, keli) diridda xoolaha la xawilayo lafteeda. Lacag ayaan xawilaad u diyaarshay. Dh: xawilid.

(Xayawaan-ta)

1. Nafley.

2. Sankunneefle.

3. Duunyo; xoolo.

m.l.u 1. Naflay. 2. Sankuneefle. 3. Duunyo; xoolo. la-mid: xawayaan.

m.l.u 1. Naflay. 2. Sankuneefle. 3. Duunyo; xoolo. la-mid: xawayaan.

m. n., [collective] animals, living creatures, fauna

-ka: (n) 1. animal (a-ni-mal); domestic animal. Ex: xayawaanka dhiiga qabow; cold blooded animals. 2. stupid person

-ka: (magac, lab, keli) magac guud oo kulmiya noolaha aan duulin ee lafdhabarleyda ah. Dh: xawayaan.

bw: xawayaan

de: animals, living creatures, fauna

initial: x

lx: xayawaan

pd: (-ka)

ps: n2-m-col

syn: nafley, sankunneefle

xv: Arabic

key: xayawaan

m.l/dh 1. eeg aabbe. 2. Awooweyaashii hore. la-mid: aabbeyaal.

-ta: (n) ambulance (aambilensi) ~ ambalaas-ta

-ka: (magac, lab, keli) xoolaha lisiddooda subaxdii oo dib loo dhigo, la dareeriyo ka dibna la soo hooyo saacado ka dib oo la barqin maalo siiba lo'da iyo riyaha. Dh: barqolis.

barqamaal: (fal) xoolaha siiba geela maal barqinkii. Markaan barqamaallay geeliibaa Baxsaneey baarka soo fidhaysiin.

barqamaal -ka: (magac, lab, keli) xilliga barqada xoolaha la maalo.

(fal) xoolaha caanaha ka lis.

caanamaal -ka: (magac, lab, keli) maalinta, labada jeer ee xoolaha la maalo midkood. Labo caanamaal ayaan soconnay.