xaamxaamo

(Xamaama-da)

1. Alaab; xamaan; agab.

2. Hub; qalab.

m.dh la-mid: xamaan.

f. n., [collective] furniture, equipment

-da: (magac, dhedig, keli) shimbir adarka la bah ah oo midabyo kala jaad jaad ah leh oo aan deegaanka ka fogaan. Dh: qoolley, adar, uur'uurri, xamaam.

de: furniture, equipment

initial: x

lx: xamaamo

pd: (/da)

ps: n6-f-col

key: xamaamo

(Xaarxaara-da)

Canaan foolxun.

m.dh Canaan foolxun.

f. n. scolding, strong reprimand (with abuse ~ vituperation)

-xaarxaarada: (n) censure (sen-sher), especially with the use of harsh or abusive language

Rimprovero

Reprimand

(fal) meel qashinka ka harharo oo la nadiifso. Dh: xaadhxaadho, fiiqfiiqo, harharo.

xaarxaaro: (fal) hadal canaan ah dheh oo noqnoqo. In badan xaarxaaro ha cabsadee. Dh: cancanaano.

xaarxaaro -da: (magac, dhedig, keli) canaan lagu noqnoqdo oo foolxun. Dh: cancanaan.

cf: canaan

de: scolding, strong reprimand (with abuse ~ vituperation)

initial: x

lx: xaarxaaro

pd: (/da)

ps: n6-f

key: xaarxaaro

-da: (magac, dhedig, keli) kicitaan u diyaar noqosho oo hareeraha kolba wax kat qabsad.

xaamxaamasho-da: (magac, dhedig, keli) wax ku ag yaal gacanta la laaclaacid oo qof dhaqaaqaya iska yeelid. Dh: xaamxaamad, tabaabulshaysi. Li: fukuclayn

(fal) aayar dusha uga qaadqaado. Cunto kulul dusha ka xaadxaadso si aanad ugu guban.

(Xaradhaama-da)

Waxaaga oo la deysto oo qof kale wixii wax lagu qabsado; wax dhaqaalaysi; tashiilad; maradhaaro.

m.dh Waxaaga oo la deysto oo qof kale wixii, wax lagu qabsado; wax dhaqaalaysi; tashiilad; maradhaaro.

f. n. economizing by using someone else's supply first; preserving

-da: (magac, dhedig, keli) qodqodo ama baaqbaaqo loo asmeeyo sarcigu kolka uu carraqaris dhaafo oo hoostiisa la qodqodo ama la baaqbaaqo si ay biyuhu ugu joogsadaan.

-ka: (magac, lab, keli) shimbir adarka la bah ah midabyo kala jaad jaad ah leh oo aan deegaanka ka fogaan. Dh: qoolley, adar, uur'uurri.

xamaam -ka: (magac, lab, keli) meesha lagu maydho ama sindhada iyo kaadida loo galo. Dh: muqsul, kaniif, suuli

m.dh la-mid: hamham.

-ta: (magac, dhedig, keli) hadal hoos loo yidhaa oon macnihiisa cidda maqlaysaayi fahmin. Dh: dhuxdhux, shuqshuq.

v. cover up

de: cover up

lx: gamaamo

pd: (gamaantay)

ps: v3b=

key: gamaamo

-ta: (magac, dhedig, keli) wax kasta oo uu nas sharci ahi ku soo arooray xaaraantinimadiisa oon shareecaddu bannayn xalaalna ahayn. Hilibka doofaarku waa xaaraam. Dh: xaaraan.

xaaraam: erey la yidhaa kolka si cad wax loo diddan yahay.

-ka: (magac, lab, keli) eeg xaasaan.

-ka: (magac, lab, keli) wax dhammaaday inta yar ee ka sii hadh hadha. Dh: hadhaa.

f.g3 (-rtay, -ratay) Ayadoo la dhabbacanyahay bog ku socosho.

f.g3 (-rtay, -ratay) Ayadoo la dhabbacanyahay bog ku socosho. m.f.dh, xamaarasho.

v. crawl, creep (on one's belly)

-xamaartay / xamaaratay: (v) creep (kiriip)-, crawl (karool)

(fal) bogga dhulka ku cacami oo kolba dhan isku rog. Sida dameeraha ciida ugu xamaaro.

xamaaro: (fal) adoo beerka u jiifa soco; bogga ku gurguuro. Xamaaro sida beyda.

xamaaro: (fal) calaacasha gacanta ku xoqo; jidh jidh kale ku jijibi. Baabacada isha ku xamaaro.

de: crawl, creep (on one's belly)

initial: x

lx: xamaaro

nt: xamaarad (ka) [vn-m], xamaarasho (/da) [vn-f]

pd: (xamaartay)

ps: v3b=intr

key: xamaaro

m. n. expense, expenditure

-da: (maac, dhedig, keli) eeg qaadhaan.

de: expense, expenditure

lx: qaaraamo

pd: (/ha)

ps: n6-m

key: qaaraamo

(fal) wax laga tegey qaadqaado.

xaabxaab -ka: (magac, lab, keli) wax hadhaa ah oo laga tego oon qiimo badan lahayn; alaabo ama wax laga shaqaynayay waxa ka hadh-hadha ee meelahaa lagaga tego. Dh: xaaxaab, hadhaa.

(fal) wax horay looga shaqeeyey oo hawsha intii badnayd la dhammeeyey gacanta mari oo qurqurxi. Dh: tafaftir.

xaalxaal -ka: (magac, lab, keli) israacinta hawl inteedii badnayd la soo qabtay. Dh: dhamaystir.

(Xaaraami-ga)

Qofka xaaraanta fala oo aan u aabayeelin, siiba tuugga wax xadidda badan.

m.l.kh X. ah: nin aan xaaraanta ka dhawrsan.

m. n. rogue, sinner; criminal

-ga: (n) backbiter (baak-baaytar); evildoer (ival-dhuwer); bad person; the wicked; sinner (si-ner); spy (ispaay)

-ga: (magac, lab, keli) qof aan xaaraanta ka maagin oo xalaal iyo xaaraantu mid u tahay. Xaaraan cune waa xaaraami.

xaaraami -ga: (magac, lab, keli) tuug wax xada. Dh: xadhkagoys, tuug. Li: xalaalmiir.

de: rogue, sinner; criminal (one who does immoral, unclean or illicit acts)

initial: x

lx: xaaraami

pd: (-ga)

ps: n2a-m, n7-m

key: xaaraami

m.l (-ro, m.dh) Farfar.

f.g2 (-iyay, -isay) Xoolo tabardaran sabada ku reebid ama xannaanayn.

xambaaro¹: m.dh Dhabar wax ku qaadid, dhabarka wax lagu qaado.

xambaaro²: f.g3 (-rtay, -ratay) 1. Wax dhabarka ku qaadasho. 2. Gabar la guursanayo xoog kula bixid. la-mid: xambaarso.

f. n. throw (in wrestling); heavy fall

xambaaro v. fall heavily, crash down

xambaaro v. carry on one's back ~ shoulder

(fal) dhabarka saaro oo xanbaar; dusha wax ku qaad. Dh: xambaarso, xanbaaro.

xambaaro -da: (magac, dhedig, keli) dhicid ama kufid dhulka laga soo qo'o. Xambaaro ayuu cirkaa maray oo dhulka ku dhacay: Dh: kufid, kuftin.

f.g3 (-aantay, -aamatay) Wax xaydaan u samaysasho.

-da: (magac, dhedig, keli) dayr ku wareejiso. Aqalka xaydaamo. Dh: deyro.

f.mg3 (-aantay, -aamatay) Ka g.: wax soo socda waxyeeladooda ka tabaabushaysasho.

f.mg3 (-aantay, -aamatay) Ka g.: wax soo socda waxyeeladooda ka tabaabushaysasho. m.f.dh, gaashaamasho.

v. shield oneself; prepare oneself for something

-gaanshaantay / gaashaamatay: (v) [with preposition ka] make preventive measures

(fal) hawl, dhib ama wax kale, u sii hubqaado oo ka sii tabaabushayso.

de: shield oneself; prepare oneself for s.t.

lx: gaashaamo

pd: (gaashaantay / gaashaamatay)

ps: v3b=

key: gaashaamo

f.g2 (-iyay, -isay) Canaan kulul cid u jeedin.

v. scold, reprimand, rebuke (with abuse)

-yey / say: (v) scold (iskowldh);, upbraid (ap-bareeydh), berate (bi-reeyt);, revile (ri-vaayl), vituperate, rail (reel) usually with harsh or abusive language ~ canaano

(fal) cancanaano oo ku celceli; hadal xaarxaaro ah ku dheh. Xaarxaari inuu wax ku qaato.

xaarxaari: (fal) carruur badan kolba mid xaar gee. Dh: xaarxaarsii, xaargee.

de: scold, reprimand, rebuke (with abuse)

initial: x

lx: xaarxaari

pd: (xaarxaariyey)

ps: v2a=tr

key: xaarxaari

(Hagardaama-da)

Hagar cid wax ku yeelid ama hawl ku qabasho; luggooyo; (ama hagardaanyo).

m.dh (-ooyin, m.l) Dhibaato cid aan ka digtoonayn lagu sameeyo. la-mid: hagardaanyo.

m.dh (-ooyin, m.l) Dhibaato cid aan ka digtoonayn lagu sameeyo. la-mid: hagardaanyo.

f. n. annoyance, burden, trouble, molesting; injustice, wrong

-hagardaamada: (n) deception (disepshen) ~ hagar

-da: (magac, dhedig, keli) hagar cid wax ku yeelid; luggooyo soo noqnoqota. Dh: luggooyo, dhibaato, hadimo, khiyaamayn. Li: waxtar.

a: hagardaanyo (/da) [n6-f]

de: annoyance, burden, trouble, molesting; injustice, wrong

lx: hagardaamo

pd: (/da)

ps: n6-f

key: hagardaamo

m.dh Maaweelo nayaayiro leh.

-da: (magac, dhedig, keli) wax aad u yar oon badnayn. Maradhaamo ayaan ka soo qaaday Dh: dhaarshil, haqabtir.

maradhaamo -da: (magac, dhedig, keli) maaweele iyo maddadaalo; wax nafta lagu maaweeliyo. Dh: maaweelo.

m.dh Wax si joogto ah uga fekerid.

-da: (magac, dhedig, keli) walbahaar iyo walaac.

-da: (magac, dhedig, keli) wax laga. tegey qaadqaadasho oo urursasho. Dh: xaabxaabis, urursad.

-ga: (magac, lab, keli) aayar dusha uga qaadqaadasho.

-da: (magac, dhedig, keli) wax horay looga shaqeeyey gacanta marin oo qurqurxin. Dh: tafaftirid, xaalxaalis.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg xaalxaalid. xaami: (tilmaame) iibsi xawli ku socda oo aad u wanaagsan ah.

-ka: (magac, lab, keli) hadal canaan ah oo aan laga hadhine lagu noqnoqdo. Xaarxaarad badanidaa naga aammus. Dh: xaarxaarasho.

(Xaarxaarin-ta)

Hadal xaarxaaro ah ku dhihid.

m.f.dh eeg xaarxaari.

-ta: (magac, dhedig, keli) cancana nasho badan; hadal xaarxaaro ah ku dhihid. Dh: xaarxaaris.

xaarxaarin-ta: (magac, dhedig, keli) carruur badan xaargeyn. Dh: xaarxaarsiin.

-ka: (magac, lab, keli) eeg xaanaarin.

(fal) socsoco oo kolba meel iska dalxiis. Xaashxaash hadday kuu gaadhay xadkase ha dhaafin. Dh: dalxiis, tamashlee.

xaashxaash-ka: (magac, lab, keli) socsocod kolba meel la iska dalxiiso. Lacagtiisii xaashxaash ayuu ku dhammeeyey Dh: dalxiis, tamashle, taxtaxaash.

(Xagaldaaca-da)

Lugta oo xagasha ka daacda ama ka laabanta, baari ama culays ay qaadi weydey daraaddeed (ama xagalkaddaaco).

m.dh la-mid: xagaldaacid.

vl. n. twisting one's leg; falling through

-da: (magac, dhedig, keli) xagasha ka liicid oo kufid.

de: twisting one's leg; [ext.] falling through

initial: x

lx: xagaldaaco

pd: (/da)

ps: vn-f

key: xagaldaaco

f.g2 (-iyay, -isay) Cid si fiican u dhaqaalayn.

v. treat someone kindly ~ well; care for ~ take good care of something

(fal) beerta qodqod oo baaqbaaq. Xaradhaami hadhuudhka. Dh: baaqbaaq.

de: treat s.o. kindly ~ well; care for ~ take good care of s.t.

initial: x

lx: xaradhaami

pd: (xaradhaamiyey)

ps: v2a=tr

key: xaradhaami

-da: (magac, dhedig, keli) nabur berdedka iyo saska bi'iya oo qofka firfircoonidii u soo celiya. Dh: gagabtirasho.

-da: (magac, dhedig, keli) hadal canaan ah wadid oo kolba soo celin.

f.g3 (-hday, -hatay) Amaah qaadasho.

f.g3 (-hday, -hatay) Amaah qaadasho. m.f.dh, amaahasho.

v. borrow (for oneself)