xaagaan — Macnaha & Turjumaada

-ta: (magac, dhedig, keli) go'aan dacwadeed oon xeer iyo qodobbo qaanuun la raacine dan iyo maslaxo kolkaa joogta la eego inta dacwadda daraf ka ahina oggolaato; arrin gudashadeeda aan xeer la raacin ee dan guud iyo ilaalinta maslaxada uun la eegay oo la isku tanaasulo. Gar xeer ku hagaagi weyday xaagaan baa lagu dayaa. Dh: xal, xeerjajab.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Aagaan-ka) Furka aagaamaha iyo haamaha lagu daboolo.

2

2. (Aagaan-ta) Haan yar.

waa la naqliyay ✓

1

aagaan¹: m.l (-nno, m.l/dh) Weel yar oo wax lagu shuban karo oo haamaha lagu aabburo.

2

aagaan²: m.dh (-aamo, m.l) Haan yar oo biyaha ama caanaha lagu shubto.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-aamo, m.l) Haan yar oo biyaha ama caanaha lagu shubto.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. lid ~ cover of a container (large ~ small)

2

aagaan [feminine] n. small milk jar ~ storage container

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) 1. lid or cover used by the nomadic society ~ haruub. 2. small milk container

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dabool la saaro haamaha iyo dhiilaha. Dh: fur, aabudh, murke.

2

aagaan -ka: (magac, lab, keli) xab weyn oo ilmaha dhalanaya ku duuban. Dh: dahaadh..

3

aagaan -ta: (magac, dhedig, keli) haan yar oo ah weel dhaqameed biyaha ama caano lagu shubto. Dh: gurungur, dhoon, marke, araari.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) go'aan dacwadeed oon xeer iyo qodobbo qaanuun la raacine dan iyo maslaxo kolkaa joogta la eego inta dacwadda daraf ka ahina oggolaato. Dh: xeerjajab.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) xero ood yar oo khafiif ah leh oo xoolo lagu xareeyo.

waa la naqliyay ✓

-ka: ((magac, lab, keli) qof jooga meel aanu cid ka garanayn. Waagaan ayaan ahay oo ma kala garanayayo meesha. Dh: marti, qarriib. Li: mudane.

waa la naqliyay ✓

1

(Xaaraan-ta)

2

Waxa aan shareecadu bannayn oo xalaal ka dhigin; booli.

waa la naqliyay ✓

m.dh Wax aan shareecadu banayn oo xalaal ka dhigin; booli.

waa la naqliyay ✓

m.dh Wax aan shareecadu banayn oo xalaal ka dhigin; booli.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., [collective] (adj.): what is prohibited in Muslim law; impure, unclean, immoral, illegal

2

xaaraan [feminine] n. foreskin, prepuce

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) unlawful (an-loo-ful) or illegal (i-liigal) especially something which is unlawful or prohibited in Islamic law [shari'a]

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) cudur halis ah oo xoolaha ku dhaca. Sicii dhiin xaaraan baa dilay Dh: kud, kaaraan.

2

xaaraan-ta: (magac, dhedig, keli) wax kasta oo uu nas sharci ahi xaaraantinimadiisa ku soo arooray shareecadduna bannayn oo aan xalaal ahayn.

waa la naqliyay ✓

حَرَام

waa la naqliyay ✓

1

(Xaasaan-ka)

2

Caato; weyd; macaluul.

waa la naqliyay ✓

1

xaasaan¹: m.l (-ammo, m.dh) Caato; weyd, macluul.

2

xaasaan²: f.mg1 (-aamay, -aantay; -aami) Xoolo caatoobid; weydoobid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [abstract] (adj.): weakness, emaciation; skinny, emaciated

2

xaasaan [inchoative] v. become thin ~ emaciated, get very weak

waa la naqliyay ✓

1

(fal) caato aad u dhuuban noqo. Waad buurnaatee xaasaan. Dh: dhuubo, miliil, wedow. Li: booro, naax.

2

xaasaan-ka: (magac, lab, keli) weyd xoog ah oon hilib badan lahayn. Dadbaa xaasaanka jecel inna way nacaan. Dh: caato, weyd. Li: shilays, buuri.

3

xaasaan -ka: (magac, lab, keli) qof dhuuni iyo dharba loo dhammaystiro oo la rabbarabbeeyo.

waa la naqliyay ✓

question word, vl. pron. where ... I?

waa la naqliyay ✓

1

a: xaggeen

2

de: where ... I?

3

initial: x

4

lx: xaggaan

5

ps: qw + vpro

6

key: xaggaan

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) xoolo xoog iyo xaagaandarro lagu qaato. Geel beejimo ah ayaan soo qabannay. Dh: boojimo.

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) garta jilbaha la isku aasto ee aan muslax iyo xaagaan midna lahayn. Li: garmuslax.

2

garcadaawe -ha: (magac, lab, keli) gar cadow iyo shisheeye lala galo; garsoor iyo garnaqsi aan jimic iyo tanaasul lahayn. Li: garsokeeye.

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) gar labada dhinac muslaxaaddooda uun loo fadhiistay oo aan la garransiine, xaagaan ku dhisan.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) qof wax uu rumaysan yahay aad ugu talax tega oo ku adadag. Nin xagjir ihi xaagaan ma yagaan. Dh: mutadarrif. Li: qunyar socod, dhexdhexaad. Wa: xaqjirro.

2

xagjir-ka: (magac, lab, keli) cadaaladxumo laba dhinac oo is haya dhan loo xagliyo.

3

xagjir-ka: (magac, lab, keli) neef geel ah oo irmaan oo xag keliya laga maalo. Dh: gayax

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) gar xeer iyo xaagaan la isku daro oo meel dhexe la iskugu. yimaad iyada oon xeerka siddi uu ahaa loo raacayn.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg qaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Taagnaan-ta)

2

Wax taagan ahaan.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg taagan. la-mid: taag-naansho.

waa la naqliyay ✓

f. n., [abstract] standing, being upright, erect ~ raised

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) the act of tanding ~ taagnaansho

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) wax taagan ahaan.

2

taagnaan-ta: (magac, dhedig, keli) dherernaanta, joogitaanka mudo la sare joogo. Dh: dherernaanta, dhidbanaan, turuqnaan, lignaanta, quturnaanta.

waa la naqliyay ✓

1

de: standing, being upright, erect ~ raised

2

initial: t

3

lx: taagnaan

4

pd: (-ta)

5

ps: n0-f-abs

6

key: taagnaan

waa la naqliyay ✓

1

(Xaarnaan-ta)

2

Wax xaaran ahaan.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xąaran. la-mid: xąarnaansho.

waa la naqliyay ✓

f. n., [abstract] state of being swept and clean; area ~ something that is swept

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) wax xaadhan oo haran ahaan. Dh: harnaan, fiiqnaan, xaadhnaan, salabaysnaan.

2

xaarnaan -ta: (magac, dhedig, keli) sallaxnaan oo wixii alaab yaal oo dhan wax laga guray ahaan.

waa la naqliyay ✓

1

de: state of being swept and clean; area ~ s.t. that is swept

2

initial: x

3

lx: xaarnaan

4

pd: (-ta)

5

ps: n0-f-abs

6

key: xaarnaan

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: xayawaan.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] fauna, animals

waa la naqliyay ✓

-ka: (magacwadareed) magac guud oo kulmiya noolaha aan duulin ee lafdhabarleyda ah. Dayaa ka maqnaatay shirkii xawayaanka iyo habardugaag. Dh: xayawaan.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

de: fauna, animals

3

initial: x

4

lx: xawayaan

5

pd: (-ka)

6

ps: n2-m-col

7

see: xayawaan

8

key: xawayaan

waa la naqliyay ✓

1

(Xayawaan-ta)

2

1. Nafley.

3

2. Sankunneefle.

4

3. Duunyo; xoolo.

waa la naqliyay ✓

m.l.u 1. Naflay. 2. Sankuneefle. 3. Duunyo; xoolo. la-mid: xawayaan.

waa la naqliyay ✓

m.l.u 1. Naflay. 2. Sankuneefle. 3. Duunyo; xoolo. la-mid: xawayaan.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] animals, living creatures, fauna

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) 1. animal (a-ni-mal); domestic animal. Ex: xayawaanka dhiiga qabow; cold blooded animals. 2. stupid person

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) magac guud oo kulmiya noolaha aan duulin ee lafdhabarleyda ah. Dh: xawayaan.

waa la naqliyay ✓

1

bw: xawayaan

2

de: animals, living creatures, fauna

3

initial: x

4

lx: xayawaan

5

pd: (-ka)

6

ps: n2-m-col

7

syn: nafley, sankunneefle

8

xv: Arabic

9

key: xayawaan

waa la naqliyay ✓

1

(Xagaa-ga)

2

Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeya guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do.

waa la naqliyay ✓

1

xagaa¹: m.l (-aayo, m.dh) 1. Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeyaa guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do. la-mid: xagaay.

2

xagaa²: m.l (-aayo, m.dh) (c.fal.) Loolka dhexe, waa xilliga ku xiga guga, xiddigis ahaanna waxa loo tixgeliyaa inuu ku beegan yahay kubbad badhka min hornaqa xagaaga (21 juun) ilaa caano maallada isle eg ee dayrta (21 sebtember).

waa la naqliyay ✓

1

xagaa¹: m.l (-aayo, m.dh) 1. Afarta nur oo sanada midkood; wuxuu u dhexeeyaa guga iyo dayrta; xilliga xagaayadu da'do. la-mid: xagaay.

2

xagaa²: m.l (-aayo, m.dh) (c.fal.) Loolka dhexe, waa xilliga ku xiga guga, xiddigis ahaanna waxa loo tixgeliyaa inuu ku beegan yahay kubbad badhka min hornaqa xagaaga (21 juun) ilaa caano maallada isle eg ee dayrta (21 sebtember).

waa la naqliyay ✓

Summer

waa la naqliyay ✓

1

m. n. cool season, the lesser dry season [June - September.]

2

Xagaa m. n. summer, hot season, time of the southwest monsoon

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) summer (sa-mar) Ex: xilliga xagaaga; the summer season

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil dhashay waqti xagaa ah.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) mid ka mid ah afarta xilli ee sanadka oo u dhexeeya guga iyo dayrta waana bilaha Juun, Luuliyo, Ogosto iyo Sebteembar.

waa la naqliyay ✓

1

xagan¹: f.mg1 (-gmay, -gantay) Wax la xagtay noqosho.

2

xagan²: f.mg4 (-gnaa, -gnayd) Wax la xagtay ahaansho.

waa la naqliyay ✓

der. [adjective] scratched, grazed

waa la naqliyay ✓

(Haggan) N Chionothrix somalensis (S. Moore) Hook.F. Amaranthaceae.

waa la naqliyay ✓

-xagnaa / xagnayd: (adj) scratchy (iska-raaji); marked with scratches

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) wax la xagtay oo ciddiyo lagu jeexjeexay ah. Iyada oo wajiga ka xagan ayay timid. Dh: xarruufan. Wa: xagxagan.

waa la naqliyay ✓

1

de: scratched, grazed

2

initial: x

3

lx: xagan

4

pd: (xagnaa)

5

ps: adj-der

6

key: xagan

waa la naqliyay ✓

1

(Aadaan-ka)

2

Ereyo yar oo lagu dheeraysto oo dadka tukashada loogu yeero (ama addin).

waa la naqliyay ✓

1

aadaan¹: m.l 1. Ogeysiin cod dheer leh oo mu'addinku ugu yeero muslimiinta waqtiyada salaadda. 2. Ci' dheer oo neef riyo ahi uu sameeyo marka uu xanuunsado. la-mid: aadaamid, aaddan¹, eedaan¹.

2

aadaan²: f.mg1 (-aamay, -aantay) 1. Cod dheer ugu yeerid muslimiinta waqtiyada salaadda. 2. Kor u qaylin neef riyo ah xanuun dartiis. la-mid: aaddan², eedaan².

waa la naqliyay ✓

1

aadaan¹: m.l 1. Ogeysiin cod dheer leh oo mu'addinku ugu yeero muslimiinta waqtiyada salaadda. 2. Ci' dheer oo neef riyo ahi uu sameeyo marka uu xanuunsado. la-mid: aadaamid, aaddan.

2

aadaan²: f.mg1 (-aamay, -aantay) 1. Cod dheer ugu yeerid muslimiinta waqtiyada salaadda. 2. Kor u qaylin neef riyo ah xanuun dartiis. m.f.dh., aadaamid. la-mid: aaddan.

waa la naqliyay ✓

m. n. Muslim call to prayer

waa la naqliyay ✓

aadaan-ka: (n) the Muslim call to prayer, It is used to signify the time of prayer for the five obligatory prayers ~ addin.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) salaadda dadka ugu yeedh. Bilaalow, salaadka Duhur innoo aadaan. Dh: addin, eedaan.

2

aadaan -ka: (magac, lab, keli) dhawaaq iyo baaq dadka loogu sheego in salaadda wakhtigeedii galay. Aadaanka waa laga daba aqriyaa mu'addinka. Dh: eedaan, addin.

3

aadaan -ka: (magac, lab, keli) ereyo la isla ogyahay oo kooban oo ay Diinta Islaamku goysay in dadka loogu sheego in salaadda wakhtigeedii galay.

waa la naqliyay ✓

1

a: addan

2

cf: addin

3

de: Muslim call to prayer

4

lx: aadaan

5

pd: (-ka)

6

ps: n2-m

7

xv: Arabic

8

key: aadaan

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) hummaag khiyaali ah oo an jirin, laakiin dadka Soomaalidu caadaysteen in ay isku ladhaan oo ay isku labeeyaan. Aniga iyo aafaan ayaa baratannay. Dh: eefaan.

waa la naqliyay ✓

m. n. settlement, surroundings, environment

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) -ka: (n) 1. settlement (setal-ment)-, environment (en vaayro ment)-, residence (rezi-densi)-, domicile (domo-saayl) ~ deegaan, degaan, bey'ad, hooy. 2. i regional state

waa la naqliyay ✓

1

de: settlement, surroundings, environment

2

lx: dagaan

3

pd: (-ka)

4

ps: n2-m

5

key: dagaan

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) ka jooga oo inuu horay ugu socdo diiddan. Awr biyo ka maagan lama tallaabin karo.

waa la naqliyay ✓

1

(Magaan-ka)

2

(faras) Gaabis.

waa la naqliyay ✓

1

magaan¹: m.l Faras aan orod badan lahayn.

2

magaan²: m.dh Hal caano yar; baaqimo.

waa la naqliyay ✓

m. n. slow horse; animal that produces a small amount of milk

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) faras aan orodka dheereyn oo gaabiya. Faras magaan ah nin fuulay masaafo dheer ma carraabo.

2

magaan -ka: (magac, lab, keli) neef ama qof korsiintu ka xumaatay oo aan manaafacaad iyo waxqabad badan lahayn. Magaan meel looma dirto. Dh: calaan.

3

magaan -ta: (magac, dhedig, keli) hal aad u caano yar. Magaani nirigteeda ma deegdo. Dh: gabno.

waa la naqliyay ✓

1

de: slow horse; animal that produces a small amount of milk

2

lx: magaan

3

pd: (-ka)

4

ps: n-m

5

key: magaan

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: negaan.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) oolid; safar ka baaqasho.

waa la naqliyay ✓

1

1. La taagey; la joojiyey.

2

2. Aan fadhiyin, soconaynna; joog cagaha dhulka ugu haya.

3

3. Soo baxsan; likaysan; liqdaaran.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-gnaa, -gnayd) 1. Wax la togay ahaansho. 2. Wax ama qof aan socon ahansho.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-gnaa, -gnayd) 1. Wax la togay ahaansho. 2. Wax ama qof aan socon ahansho. m.f.dh, taagnaan.

waa la naqliyay ✓

der. [adjective] erect, fixed, standing, upright; halted; stable, permanent

waa la naqliyay ✓

-taagnaa / taagnayd: (adj) standing (istaandhing); vertical (veer-tikaal); erect (irekt); remaining upright

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) wax qaab dhereran leh. Nin taagan ayaan soo dhaafay. Dh: turqan, dhereran, dhidban, quturan, ligan.

2

taagan: (tilmaame) likaysan; kacsan; liqdaarsan.

waa la naqliyay ✓

1

de: erect, fixed, standing, upright; halted; stable, permanent

2

initial: t

3

lx: taagan

4

pd: (taagnaa)

5

ps: adj-der

6

key: taagan

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) haran oo wixii qashin ama guddaafad yaal la nadiifiyay ah. Dh: xaadhan, fiigan, salabaysan.

2

xaaqan: (tilmaame) sifaysan oo dhicis daatay wixii riximka ku hadhay laga soo nadiifiyey ah.

3

xaaqan: (tilmaame) xasuuqan oo aad loo laayay ah. Dadbaa meesha ku xaaqane soo gurmada.

waa la naqliyay ✓

(Hara) Polygala senensis KI. Polygalaceae.

waa la naqliyay ✓

La sinsimay oo la fiiqay.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-rnaa, -rnayd) Wax la xąaray ahaansho.

waa la naqliyay ✓

der. [adjective] swept (clean); smoothed (out)

waa la naqliyay ✓

1

(tilmaame) haran oo la fiiqay ah. Daarad xaaran wax ku akhri. Dh: fiiqan, xaaqan, haran.

2

xaaran: (tilmaame) sallaxan oo wixii alaab yaal oo dhan laga guray ah.

3

xaaran: (tilmaame) caaray oo caloosha laga hayo ah. Hal xaaran ayaa xerada jiifta.

waa la naqliyay ✓

1

de: swept (clean); smoothed (out)

2

initial: x

3

lx: xaaran

4

pd: (xaarnaa)

5

ps: adj-der

6

key: xaaran

waa la naqliyay ✓

(falkaabe) erey tusa illaa halka u dambeysa ee arrin looga jeedo. Dh: illaa, maca.

waa la naqliyay ✓

1

xagaaf¹: m.l (-fyo, m.dh) Dhul ciid guduud jilicsan leh oo ariga saac u lahayn.

2

xagaaf²: m.dh (-fo, m.l) Kabo harag ka samaysan oo duug ah.

3

xagaaf³: f.g1 (-fay, -ftay) Wax siman ka dhigid (dhul).

waa la naqliyay ✓