widwide

(ereycodeed) tusmeeya iftiin yar oo aad u fog oo meel ka bildhaamay oo indhaha kaaga dhacaya sida muraayada cawirkeeda. Waxbaa buurta agteeda ka widhwidh leh. Dh: biligbilig.

(n) a person who assists a pregnant woman in childbirth.

umuliso

/midh-wayf/ (n) ummuliso (naagta ummilisada ah).

n., umuliso, -adi.

-ha: (magac, lab, keli) ciyaar dhaqameed ragga u gaar ah oo ay Soomaalidu ciyaarto, gaar ahaan na laga ciyaaro Soomaalilaan, Jabuuti iyo gobollada Soomaaliyeed ee Itoobiya. Waxa bilawgeeda lahaa Cali Kalageeye, waxayna leedahay jiib iyo jabaq aad u qorxoon. Waa ciyaar dagaal astaan u ah. Qalabka lagu ciyaaro waxaa ka mid ah waran, gaashaan iyo billaawe oo 'saddexan' loo yaqaan. Inta uu raggu ciyaarayo, waxa safsaf u daba joogsada haweenka oo ku celceliya ereyo ammaan iyo dhiirrigelin ah. Dh: wilwilo.

/ (adj) caalamkoo-dhan, adduunka oo idil.

s.f. - anidride.

-ha: (magac, lab, keli) saxarro yaryar oo ay sidaan kormosoomyadu, kuwaas oo tebiya astaamaha hiddaha ee la iska dhaxlo.

Ummuliso

-a: (magac, dhedig, keli) gabaabsi aan ku fillayn baahida. Carrafada xooluhu waa widhiid. widhiidhi -da: (magac, dhedig, keli) cabsi kala garasho la'aan ah.

/wayldh-layf/ (n) nolol-duureed.

(n) airway; trachea; the passage through which air reaches the lungs.

hunguri cadka

/waynd-payp/ (n) hunguriga-cad.

m., boc, -hi, hunguri, -gi.

/waydh/ (n) ballaar (waasac).

a., ballaadhan.

(Bidda-ha)

Nin xornimadii laga qaaday, oo sida xoolaha oo kale, qof kale gacanti ku jira; addoon.

m.l (-dayaal, m.l/dh) Nin la leeyahay, aan xor ahayn oo sidii la doono loogu shaqeysto; addoon; cabiid.

m.l (-dayaal, m.l/dh) Nin la leeyahay, aan xor ahayn oo sidii la doono loogu shaqeysto; addoon; cabiid.

m. n. male slave

nickname-m servant or slave. Lit: faithful, obedient

-biddaha: (n) [Pl. biddood-ka] male chattel; male slave ~ addoon

-ha: (magac, lab, keli) qof rag ah oo la addoonsado. Dh: addoon, bita, biti.

bidde: magaca wiil looga jeedo adeeg badane ama daacad badane.

de: male slave

lx: bidde

pd: (/ha)

ps: n7-m

key: bidde

(Bidid-da)

1. Dareensasho aan la hubin; u qaadasho; malayn; tuhmid.

2. Hawada marid; duulid; haadid; lalid.

m.f.dh eeg bid. la-mid: badid.

-da: (magac, dhedig, keli) wax baal leh hawada mariddiisa. Bidid markarto shinbir garab li'i. Dh: duulid, haadid, lalid, bidis.

bidid -da: (magac, dhedig, keli) iskood u gu'idda timaha. Bididda timaha bidaartaa ugu wacan. Dh: rifmid, bidis.

bidid -da: (magac, dhedig, keli) talo ama wax doorbidid.

m.f.dh eeg cid².

(Didid-da)

Wadajir u yaacid, baqdin ama cabsi darteed.

m.f.dh eeg did. la-mid: dųdid.

-da: (magac, dhedig, keli) cabsi darteed la ordid.

(Fidda-ha)

Duco gaar ah oo dadka dhintay loo baxsho.

m.l Werdi loo akhriyo dadka dhinta. la-mid: fiddow, fidyo.

m.l Werdi loo akhriyo dadka dhinta. la-mid: fiddow, fidyo.

m. n., [collective] funeral prayers

-ha: (magac, lab, keli) duco iyo quraan dadka dhintay loo baxsho.

fidde-ha: (magac, lab, keli) cunto sadaqad iyo duco loo niyoodo oo qof dhintay loo bixiyo. Dh: axan.

cf: axan

de: funeral prayers

lx: fidde

pd: (/ha)

ps: n6-m-col

key: fidde

(Fidid-da)

Meel ballaaran ama badan gaarid; kalabbixid; ballaarasho; faafid; fitaaxid.

m.f.dh eeg fid. la-mid: fiditaan.

Expansion

-da: (magac, dhedig, keli) war, qoraal iyo wax la mid ah, meel kasta ku fidis, ku baahid ama gaadhid.

fidid-da: (magac, dhedig, keli) mugkorodhka dareerayaasha marka la kordhiyo heerkulkooda. Fididda biyaha waxa la gartaa kolka heerkulkooda la kordhiyo.

(Hidda-ha)

1. Dhaqan fil weyn oo waa uu abuurmay iyo cid laga dhaxlay la illaawey oo aan taariikhdu sheegi karin (xeer, caado, sheeko, maahmaah, kd.) oo qolo ama tol u gaar ah, oo facba faca ka danbeeya gaarsiiyo oo u dawiyo.

2. Dhur; sinji; dir.

m.l Soo yaal fil weyn oo la iska dhexlo oo ummad gaar ahi leedahay. la-mid: hiddo.

m.l Soo yaal fil weyn oo la iska dhexlo oo ummad gaar ahi leedahay. la-mid: hiddo.

m. n., [collective] (adj.): custom, culture, tradition, heritage; traditional

-hiddaha: (n) culture (katjer); custom (kastem) ~ dhaqan, hiddo

Tradizione

Tradition

-ha: (magac, lab, keli) dhaqan fil weyn oo facyawgii hore laga dhaxlay, sida xeerka, caadada, sheekoxariirta, maahmaahda, iyo wixii la mid ah oo qolo ama tol u gaar ah, oo facba facca ka danbeeya gaadhsiiyo oo u soo gudbiyo.

de: custom, culture, tradition, heritage; [atr.] traditional

lx: hidde

pd: (/ha)

ps: n7-m-col

key: hidde

تراث

(Idmid-da)

Idan siin; in la falo, kd., oggolaansho.

m.f.dh eeg idan².

-da: (magac, dhedig, keli) fasax iyo oggolaansho siin.

(Iidid-da)

Maalmaha Iidda ah ka qaybgelid; (ama ciidid).

m.dh la-mid: ciidid.

-da: (magac, dhedig, keli) farxadda iidda ka qaybgelid oo muujin. Dh: dabbaaldegid, damaashaadid, ciidid.

(Jiida-ha)

Xarig wax lagu wado ama lagu jiido; hoggaan.

m.l (-dayaal, m.l/dh) 1. Bir ama xarig laba wax layskula xiro si ay isu jiidaan. 2. Foolasha yaryar ee hoose oo xaya-waanka.

m. n. halter

-ha: (magac, lab, keli) gaadhi hubka waawayn ee madaafiicda goobta lagu jiido.

jiide-ha: (magac, lab, keli) mid ka mid ah miciyada awrka oo u soo baxa kolka uu siddeedjir gaadho.

jiide-ha: (magac, lab, keli) xadhig lagu xidho saca Do lisitaanka ka carara. Jiidaha Ilaahay haddii la igu jeeraarsho.

de: halter

lx: jiide

pd: (/ha)

ps: n7-m

key: jiide

m.f.dh eeg mid³.

(Ridid-da)

1. Dhulka ku sii deyn.

2. Kufin.

3. Tuurid; ganid.

m.f.dh eeg rid.

-da: (magac, dhedig, keli) xabbad ganid oo tuurid. Rididda rasaasta ha ku degdegin.

ridid-da: (magac, dhedig, keli) dawlad ama masuul xilka ka qaadid oo xoog ku casilid. Dh: casilid.

ridid-da: (magac, dhedig, keli) dugaag ama tuug wax uu qaatay ka reebid

ridid-da: (magac, dhedig, keli) dad ama duunyo sharci la'aan lagu haysto badbaadin.

ridid-da: (magac, dhedig, keli) wax meel sare yaal shalwid oo meesha uu yaal hoos uga dhaadhicin.

ridid-da: (magac, dhedig, keli) raaricin oo wax laalaada ka dhigid.

ridid-da: (magac, dhedig, keli) shidid oo dab ka dhalin. Rididda madagtu waxay u baahan tahay xirfad.

ridid-da: (magac, dhedig, keli) wax gacanta lagu hayo dhulka ku si dayn.

ridid-da: (magac, dhedig, keli) wax meel taagan oo qotoma riixid oo dhulka ku tuurid.

ridid-da: (magac, dhedig, keli) ilig jebin oo meeshiisa ka faaruqin.

ridid -ka: (magac, lab, keli) dhawaaq si darandoorri ah iskaga dabadhaca.

m.l la-mid: siddo.

-ha: (magac, lab, keli) meel alaabada iyo weelasha loo yeelo oo loogu talaggalay in gacanta lagu qabto oo lagu qaado ama lagu sido. Dh dhag, sido.

(Sidid-da)

Wax kor loo hayo meel ku hayn ama meel u wadid, u qaadid; xanbaarid.

m.f.dh eeg sid³.

-da: (magac, dhedig, keli) wax dushaada ku saaran ama aad gacanta ku hayso qaadiddiisa, sii wadid illaa aad halkii la dhigi lahaa geynayso. Dh: qaadid, xanbaarid, sidis.

(Wadid-da)

1. Wax nool (dad, xoolo) ama aan noolayn (markab, doon, baabuur, ...) meel ka kaxayn oo meel kale u kaxayn.

2. (°) wed u noqosho; dilid; melgid; (ama wedid).

m.f.dh eeg wad.

-da: (n) the act of driving or leading ~ see [eeg] wad

-da: (magac, dhedig, keli) dabada ka kaxayn oo meel u jihayn.

wadid-da: (magac, dhedig, keli) markab, gaadhi, iyo wixii la mid ah kaxayn: dareewalin. Waxa jira meelo lagu barto wadida baabuurta. Li: joojin.

(Wedid-da)

Wed u noqosho; naf ka qabasho; dilid; (ama wadid).

m.f.dh eeg wed².

-da: (magac, dhedig, keli) dhimashadiisa. sabab u noqosho; dhimasho u horseedid. Miinadu waxay qayb ka tahay wedidda kumayaal carruur ah. Dh: hodid.

(Wicid-da)

1. (cid, ...) u dhawaaqid, u yeerid.

2. Wax sabab u noqosho; keenid.

m.f.dh eeg wac². la-mid: wicitaan.

vl. n. call, invitation, summons

-da: (n) the act of calling (kool-ing) ~ u yeerid

Chiamata

Call

-da: (magac, dhedig, keli) cid kale u yeedhid. Telefoonkayga waad haysaa oo adiga uun baan wicid kaa sugayaa. Dh: yeedhid.

de: call, invitation, summons rw: wac

initial: w

lx: wicid

pd: (-da)

ps: vn1-f

key: wicid

(Xidid-ka)

1. Geedka intiisa dhulka ku aasan, laamaha iyo faraqa ka baxa mid ka mid ah.

2. Dhuumaha oogada nafleyda ka buuxa oo dhiigga halbowleyaashu xubnaha ku faafiyeen, soo qaada oo wadnaha ku soo celiya.

3. Xiriir dadku yeesho oo xagga guurka ka yimaada.

xidid¹: m.l (-do, m.l) 1. Geedka intiisa dhulka ku aasan, laamaha iyo faraqa ka baxa mid ka mid ah. 2. Dhuumaha oogada nafleyda ka buuxa oo dhiigga halbowleyaashu xubnaha ku faafiyeen, soo qaada oo wadnaha ku soo celiya. 3. Xiriir dadku yeesho oo xagga guurka ka yimaada.

xidid²: m.l (-do, m.l) (xisaab) 1. Xididka tiro maangal ama murakab ah: waa tiro marka la dul dhigo jibbaar ay la mid tahay tiradaasi. Tusaale ahaan, 2 waa xidid afraadka ee 16 (2=16). 2. Xididka isle'eg: tiro marka lagu beddelo doorsoomaha ku jira isle'egta raaligeliya isle'egta, kaas oo labada dhinac ee isle'egtu isle'ekeysiiya.

xidid³: f.mg1 (-day, -dday) Xidid noqosho (dad).

xidid¹: m.l (-do, m.l) 1. Geedka intiisa dhulka ku aasan, laamaha iyo faraqa ka baxa mid ka mid ah. 2. Dhuumaha oogada nafleyda ka buuxa oo dhiigga halbowleyaashu xubnaha ku faafiyeen, soo qaada oo wadnaha ku soo celiya. 3. Xiriir dadku yeesho oo xagga guurka ka yimaada.

xidid²: m.l (-do, m.l) (xisaab) 1. Xididka tiro maangal ama murakab ah: waa tiro marka la dul dhigo jibbaar ay la mid tahay tiradaasi. Tusaale ahaan, 2 waa xidid afraadka ee 16 (2 =16). 2. Xididka isle'eg: tiro marka lagu beddelo doorsoomaha ku jira isle'egta raaligeliya isle'egta, kaas oo labada dhinac ee isle'egtu isle'ekeysiiya.

Root

m. n. root; blood vessel (vein ~ artery); nerve; root {mathematics}; relatives by marriage, in-laws

xidid [inchoative] v. become related by marriage

-ka: (n) 1. root (ruut). Ex: xididka geedaha; the root of the plants. 2. artery (aar-tari). Ex: xididada dhiiga; the blood vessels

xidid -ka: (n) relative by marriage; in-law (in-loo)

-ka: (magac, lab, keli) geedka intiisa dhulka ku aasan ee biyaha soo nuugta.

xidid -ka: (magac, lab, keli) dhuumo jidhka nafleyda ka buuxa oo dhiigu kor iyo hoos u maro. Ninka uu xidid go'aa dhiigbax ayuu halis u yahay.

xidid -ka: (magac, lab, keli) xidhiidh qaraabo oo gacalnimo salka ku haysa. Nin aan xidid nahay ayaan baabuur ka soo ergistay. Dh: gacal.

xidid -ka: (magac, lab, keli) xanuun kolkol dadka ku soo booda oo meel keliya qabsada oo ah murug ama xidid si noqda. Lugta xidid ayaa iga haya.

جِذْرٍ، وَرِيد، عِرْقٍ

-da: (magac, dhedig, keli) sare u qaadid oo si fudud sare ugu tuurid. Dh: biriyow, hillaacid, birin. bidhiidh -a: (magac, lab, keli) timaha madaxa oo noqda timo jilicsan, cawlan oo aan isku dhadhawayne banbannaan.

-ka: (magac, lab, keli) lab aan dhikilo laallaada oo muuqda lahayn. Dh: bohon. ciddabax -a: (magac, lab, keli) dhammaadka saddexda bilood ee ciddada. Dh: cuddadbax.

m.dh eeg cidan².

Qaybi

Kala rog

/dhivaydh/ (v) qaybin, kala-qaybin.