weeye — Macnaha & Turjumaada

1

1. Erey dadka warramaya lagaga warguro; waa tahay; haye; kow.

2

2. Sidee la yahay? Maxaa la sheegay? iska warrama; ma nabad baa?.

3

3. Wuxuu la macne yahay waa (waxayse ku kala duwan yihiin, weeye ereyga ama hadalka ay weheliso waa ka dabadhacdaa, sida: Cali weeye - waa Cali; wiil wanaagsan weeye - waa wiil wanaagsan; ...).

waa la naqliyay ✓

qr.dd Qurub lagu muujiyo tiraab weereedka marka uusan fal ahayn. Tusaale: “Ninkanu macallinka cusub ee dugsiga weeye”. la-mid: waaye, weeyaan.

waa la naqliyay ✓

qr.dd Qurub lagu muujiyo tiraab weereedka marka uusan fal ahayn. Tusaale: Ninkanu macallinka cusub ee dugsiga weeye. la-mid: waaye, weeyaan.

waa la naqliyay ✓

1

class: he / she / it is ... [verbless declarative]

2

weeye inter. yes, o.k., right, it is so

waa la naqliyay ✓

(v) that is / it is... Ex: Arbaco weeye; it is Wednesday

waa la naqliyay ✓

1

(qurub) erey dadka waramaya lagaga warguro; waa tahay; haye; kow.

2

weeye: (qurub) erey la macne ah 'yahay' oo aan kelidii macno samayn oo erey kale ka dabadhaca.

3

weeye: (tilmaame) sugid tirooyinka la raacsho. Afar iyo saddex laysu geeyey waxa weeye toddoba. Dh: la mid.

waa la naqliyay ✓

num.-suf: approximately, about, or so

waa la naqliyay ✓

1

de: approximately, about, [NUMBER] or so

2

lx: eeye

3

pd: (/ha)

4

ps: num-m-suf

5

xe: approximately 50

6

xv: -eeyo {N & C}

7

key: eeye

waa la naqliyay ✓

1

Meeye?

2

Xaggee jiraan? Aawaye?

waa la naqliyay ✓

e.we eeg mee.

waa la naqliyay ✓

loc. question word, pl. where are they?

waa la naqliyay ✓

(question word) where are they?

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) ereysu'aaleed u dhigma aaway halkee ayuu jiraa.

waa la naqliyay ✓

1

de: where are they?

2

lx: meeye

3

ps: qw-loc-pl

4

syn: aawaye

5

key: meeye

waa la naqliyay ✓

1

(Cananaas-ka)

2

1. Miro la cuno oo macaan badan oo dhulka kulul ka baxa. Waa buruq weyn oo kurtummo gamuuxani ku wada rogan yihiin: iniino badan oo midoobey oo buruq weyn isku noqday, weeye.

3

2. Geedka mirahaasi ka baxaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Qorrax-madoobaad-ka)

2

Waxaa qorraxdu madoobaataa marka dayaxu yimaado ama ku abbaarmo qorraxda iyo dhulka dhexdooda, oo inta qorraxda isku gudbo, wada qariyo ama qaarkeed qariyo. Kolka dayaxu dibbado (oo uusan soo bixin) weeye kolka uu sigo ama sabab u noqdo qorraxmadoobaadka.

waa la naqliyay ✓

Weeye.

waa la naqliyay ✓

1

buro¹: m.dh (-ooyin, m.l) 1. Hilib aan caadi ahayn, kuusan oo jirka naflayda meel ka mid ah ka soo baxa. 2. Sed dheeraad ah oo cid la siiyo.

2

buro²: m.dh (daawo) Bararid: astaamaha caanka ah ee halaamacoodka midkood; saddexda kale waxa weeye: kul, casaan, iyo xanuun. Meesha halaamacoodsan waxa bararka u keena ayadoo xididdada yaryarka ah ee dhiigga ka yimaado dhacaan la socdaan boroteyin oo ku urura unugyada dhexdooda.

3

bųro: m.dh (-ooyin, m.l) Haan yar; aagaan. la-mid: buray².

waa la naqliyay ✓

1

daan¹: m.l (-aaman, m.l) Afka labadiisa lafood oo ilkuhu ku yaalliin.

2

daan²: m.l (-aaman, m.l) (cilmiga naflayda) Nudo adag oo tiiriyayaal ah, ha ahaadaan laf ama carjaw kuwaas oo sameeya fuqa hoose ee xayawaanka qaarkood, gaar ahaan lafdhabarleyda. Shaqada ugu weyn ee daamanku waxa weeye inay ilkaha ka caawiyaan qaniinyada iyo calaalinta cuntada.

3

daan³: m.dh (-aamo, m.l) Webi, tog iyo wixi lamida labada dhinac midkood.

waa la naqliyay ✓

1

dhidid¹: m.l 1. Qoyaan dufan leh oo oogada nafleyda ka soo baxa kolkay qorrax darteed ama xanuun la kululaato. 2. la-mid: dhididid.

2

dhidid²: m.l (cilmiga naflayda) Dareere qashin ah, oo ka kooban milan biyeysan oo soodhiyam koloraydh, yuuriya yar iyo walxo kale. shaqadiisu waxaa weeye qaboojinta jidhka iyo joogteynta heer kulka naasleyda.

3

dhidid³: f.mg1 (-day, -dday) Nafley qorrax ama xanuun la kululaatay qoyaan dufan leh oogadeeda ka soo yaacid.

waa la naqliyay ✓

m.l (daawo) Ereygu wuxu ka soo jeedaa gariig micnihiisuna waxa weeye “dabeyl gashay soohyada” waxaase loo isticmaalaa xaalad cudur gaar u ah sambabada taaso ay keentay jiidmadii iyo isku soo roorkii (elasticity) sambabada oo luntay. Waxa yaraada isdhaafshadii O2 iyo CO2 markas waxaa timaadda dhibaato neefsasho.

waa la naqliyay ✓

m.l (-tyo, m.dh) (kiimika) Mid ka mid ah koox iskudhisyo orgaanigga ah oo ku salaysan astaanta guud ee cx (H2 O). Karbohaydraytyada ugu sahlani waxa weeye sonkorta (sakaraydhyo) oo ay ka mid yihiin gulukowsta iyo sukurowsta. Boolisakaraydhyadu waa kaarboohaydraytyo culays molikiyuulladoodu weyn yahay oo kakan. Tusaale ahaan: istaarj, istaarj xayawaan iyo selilows.

waa la naqliyay ✓

e.we 1. Erey weyddiimeed oo ka kooban 'maxaa' iyo 'ay', labo xaaladood ayaana loo adeegsadaa, sida: a) “Waa maxay?”; b) “Maxay doonaysaa ama doonayaan?” 2. Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye; maxaawacay; maxaayeelay; waayo. Tusaale: “Shalay kuuma imaan, maxaajiraa, hawl baan lahaa”.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-no, m.dh) (baayoloji) Meel ballaaran oo ku taalla dheefmareenka oo samaysa kiish, kaas oo derbiyadiisa muruqyo adagi ku yaallaan. Shaqadiisu waxa weeye ridqidda cuntada. Waxaa laga helaa shimbiraha iyo lafdhabarla'da badankeeda.

waa la naqliyay ✓

1

mindhicir¹: m.l (-rro, m.dh) Xuub uurkujirta qaarkeed haya, siiba xiidanka yaryar, sida uu u badanyahay.

2

mindhicir²: m.l (-rro, m.dh) (cilmiga naflayda) Qayb ka mid ah dheefmareenka oo ka hoosaysa caloosha. Shaqooyinkeeda ugu waaweynina waxa weeye dhammaystirka dheefshiidka cuntada caloosha ka timaada, nuugista milannada cuntada, nuugista biyaha iyo soo saaridda.

waa la naqliyay ✓

1

qandho¹: m.dh 1. Xummad. 2. Jirro. 3. Duumo.

2

qandho²: m.dh (daawo) Kulka jirka oo ka saramara kulka caadiga ah ee jirka: haddii afka laga cabbiro waxa weeye: 98,6° F oo u dhiganta 37° C. Haddii futada laga cabbirana waxa weeye = 99° F oo dhiganta = 37°C.

3

qandho³: f.mg3 (-oday, -otay) Cid jirro ku dhicid. la-mid: qandhoo.

waa la naqliyay ✓

m.l (-yayaal, m.l/dh) (baayoloji) Hiddo barasho ahaan, sharaxaadda aliil, kaas oo awood badan leh marka laba aliil oo kala duwan oo hiddoside laga helo unugyo noole. Tusaale ahaan: dhererka geed salbuka ah waxa xukuma laba aliil, dheer (T) iyo cillinnimo (t). Marka labadooduba ay jiraan (Tt), taas macnaheedu waxa weeye, haddii ay unugyadu kala kaa-nyihiin, geedku wuu dheeryahay, maadaa-me “T” ay tahay shiiqiye “t”na ay tahay shiiqsane.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-bo/-byo, m.l) 1. Cadad yaryar oo xalxalleefsan oo dusha iska saarsaaran oo kalluunka iyo haqa qaarkii dhawraarin ahaan, korka kaga rogan. 2. Dadka dubkiisa hollob ka kacda. 3. Lakab taxane ah oo xabagaysan: kaas oo daboola qaybta hawada u baxsan ee geedka. Waxa dhiijiya dubduleedka, shaqadeeda ugu muhiimsanina waxa weeye ka hortagga biyo lunka geedaha.

waa la naqliyay ✓

qr.dd la-mid: weeye.

waa la naqliyay ✓

1

waayo¹: m.l.w 1. Waqti hore oo la soo dhaafay. 2. Dhacdooyin la soo joogay; wacaal. 3. Arrin; xaal; sah. 4. Dhibaha adduunka; tabaalo.

2

waayo²: xi. (naxwe) Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye, maxaajira, maxaawacay, maxaayeelay. Tusaale: “Xasan wuu iska tegay, waayo, waad ka caraysiisay”.

3

waayo³: e.we 1. Waa ayo?, waa kuma? 2. Sababtu maxay tahay?

waa la naqliyay ✓

qr.dd la-mid: weeye.

waa la naqliyay ✓

qr.dd la-mid: weeye.

waa la naqliyay ✓

1

xiidan¹: m.l 1. Dhuunta cunnadu marto, inteeda u dhexaysa caloosha iyo afka saxaradu ka baxdo. 2. Cunnammareenka intiisa yaryar oo caloosha (godanta) iyo qabsinnada u dhexaysa.

2

xiidan²: m.l (cilmiga naflayda) Qaybta ka midka mindhicirka weyn ee lafdhabarleyda ee u dhexaysa siikamka iyo malawadka. Shaqada ugu weyn ee uu qabtaana waxa weeye ka soo nuugista macaadinta iyo biyaha hadhaaga cuntada aan la dheefshiidin ee soo dhaafta mindhicirka yar, taas oo marka dambe noqota saxarro.

waa la naqliyay ✓

1

buro¹: m.dh (-ooyin, m.l) 1. Hilib aan caadi ahayn, kuusan oo jirka naflayda meel ka mid ah ka soo baxa. 2. Sed dheeraad ah oo cid la siiyo.

2

buro²: m.dh (daaw.) Bararid: astaamaha caanka ah ee halaamacoodka midkood; saddexda kale waxa weeye: kul, casaan, iyo xanuun. Meesha halaamacoodsan waxa bararka u keena ayadoo xididdada yaryarka ah ee dhiigga ka yimaado dhacaan la socdaan boroteyin oo ku urura unugyada dhexdooda.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) koob dheg leh oo yar oo wax lagu cabbo. Dh: bilaale.

waa la naqliyay ✓

1

de: he / she / it is ... [VERBLESS DECLARATIVE] Comes in sentence final position

2

hm: 1

3

initial: w

4

lx: weeye

5

ps: class

6

xe: It is true.; Contrast: waa

7

xv: Run weeye.

8

key: weeye_1

waa la naqliyay ✓

1

de: yes, o.k., right, it is so Used as a casual greeting or to get s.o.'s attention {N}

2

hm: 2

3

initial: w

4

lx: weeye

5

ps: intj

6

key: weeye_2

waa la naqliyay ✓

name-m one-eyed, evil-eyed; curser. Syn: Ilkudeeble

waa la naqliyay ✓

magac loo baxsho wiil reerka oo ay carruurtu ka raagtay ama gabdho uun leh dhashay.

waa la naqliyay ✓

1

Meeyey?

2

Xaggee buu jiraa? Mee? Away?

waa la naqliyay ✓

loc. question word, m. where is he / it [masc.]?

waa la naqliyay ✓

(question word) where is he?

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) ereysu'aaleed oo u dhigma aaway, halkee ayuu jiraa. Qalinki iyo buuggli meeyey? Dh: aaway, aw, meeydey

waa la naqliyay ✓

1

de: where is he / it [masc]?

2

lx: meeyey

3

ps: qw-loc-m

4

syn: aaway

5

key: meeyey

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) harrar gaaban oo lagu dhiso aqalka halka u hoosaysa. Dh: dadab.

waa la naqliyay ✓

f.mg2 (-teeyay, -teysay) Qof ama wax joojin.

waa la naqliyay ✓

(fal) jooji; joojiyaha qabo.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: wariye.

waa la naqliyay ✓

m.l (-yayaal, m.l/dh) Qofka wararka tebiya. la-mid: wariye.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, koli) qof wararka raadintooda, tebintooda iyo ka faalloodkooda ka shaqeeya oo aqoonna u leh. Dh: wariye.

waa la naqliyay ✓

1

(v) to breathe with difficulty, producing a hoarse whistling sound,

2

xuuran sida dadka xiiqda ama neefta qaba

waa la naqliyay ✓

/wiiz/ (v) hinraagid (neef- tuurid).

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) qof cid kale oo dacwadi ku socoto iska xilsaara oo aan dhawaalihii arrinta dhammayn lahaa aan ahayn. Dh: dhaweeye. Li: dhammeeye.

waa la naqliyay ✓

(Waneie) May Commiphora schimperi (0.Berg) Engl. Burseraceae.

waa la naqliyay ✓

1

(Wargeeya-ha)

2

Qofka warka qora ama doona ama qaada ama geeya, ama tebiya.

waa la naqliyay ✓

m.l (-yayaal, m.l/dh) Qof diradiraalow ah.

waa la naqliyay ✓

m. n., [compound] bearer of information, informer, informant; journalist

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) qof war qaada oo tebiya. Wargeeye wax u sheeg.

waa la naqliyay ✓

1

de: bearer of information, informer, informant; [ext.] journalist

2

initial: w

3

lx: wargeeye

4

pd: (/ha)

5

ps: n7-m-cmp

6

key: wargeeye

waa la naqliyay ✓

Coefficient

waa la naqliyay ✓

Coefficient

waa la naqliyay ✓

name: Weheliye

waa la naqliyay ✓

name-m companion, mate; company

waa la naqliyay ✓

magac loo bixiyo wiil aabbihii oo madi ahaa u dhashay ama hooyadii oo keli joogta dhasha.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) tiro xagga hore ka raacda xarafka doorsoomaha ee tibaax aljebra. 3x+8, lambarka 3 waa weheliye.

waa la naqliyay ✓

1

de: Weheliye

2

initial: w

3

lx: Weheliye

4

ps: name-m

5

key: Weheliye

waa la naqliyay ✓

m. n. microscope

waa la naqliyay ✓

1

de: microscope

2

initial: w

3

lx: weyneeye

4

pd: (/ha)

5

ps: n7-m

6

syn: mikoroskoob

7

key: weyneeye

waa la naqliyay ✓

1

(Eey-ga)

2

Bahal jaadad badan ah oo dadka la dhaqma oo yeeyda iyo dawacada xiga; (ama ey).

waa la naqliyay ✓

1

eey¹: m.l (-eey/-yo, m.dh) (cilmiga naflayda) Naasley dab joog ah, yeyda ay isku bah yihiin, hilib cun ah, oo loo adeegsado ugaarsiga iyo ilaalinta guryaha, xoolaha, beeraha iyo wixi lamida. la-mid: ey¹.

2

eey²: m.dh (-eey/-yo, m.dh) Eey dheddig ah. la-mid: eeyad, ey².

3

eey³: e.d Erey dareen: ehi!, oh! la-mid: eeyaa.

waa la naqliyay ✓

1

eey¹: m.l (-eey/-yo, m.dh) (cilmiga naflayda) Naasley dab joog ah, yeyda ay isku bah yihiin, hilib cun ah, oo loo adeegsado ugaarsiga iyo ilaalinta guryaha, xoolaha, beeraha iyo wixi lamida. la-mid: ey.

2

eey²: m.dh (-eey/-yo, m.dh) Eey dheddig ah. la-mid: eeyad, ey.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. dog

2

eey [feminine] n., [collective] female dog, bitch

waa la naqliyay ✓

-gada: (n) dog (dhoog) eeyddin -ta: (n) cramp (kraap); muscular stiffness ~ ayddin

waa la naqliyay ✓

كلب

waa la naqliyay ✓

Isha

waa la naqliyay ✓

1

(n) an organ that allows humans to see and sense light.

2

isha

waa la naqliyay ✓

/aay/ (n) 1. il (dhaayaha araga middood) (n) 2. wax il-shabbaha, sida daloolka irbadda iwm (v) 2. eegid (indhaha saarid).

waa la naqliyay ✓

1

n., il, ishi; eyes, indho, -ihi; ball, the pupil, isha inankeda, or isha wiilkeda, indhaha wiilkoda (plur.); beam, glance, daymo, -adi, eegmo, adi; brow, kod, -ki; drop, ilmo, -adi.

2

black-eyed, a., nin indha madow; pink-eyed, nin indha yaryar; grey-eyed, nin indha cawlan; one-eyed, qof cawaran, il la’.

3

one-eyed person, n., cawar, -ki.

4

be one-eyed, v.i., cawarnaw, cawar ahaw, cawaran, cawar noqo.

5

eye-lash, n., isha baalkeedi, indhaha baalkooda (plural).

6

eye-lid, n., xirib, -ti; upper eyelid, xirib sare, -ti; lower eyelid, xirib hoose.

7

eye-sight, n., arag, -gi.

8

eye-sore, a., isha boog ku leh.

9

eye-tooth, n., mici, -di; eye-teeth, miciyo, miciyihi.

10

iris of the eye, n., bu', -di, isha bu'deeda, indhaha bu'dooda.

11

cornea of the eye, n., isha caloosheeda cad, indhaha calooshooda cad (plural).

waa la naqliyay ✓

/wii/ (adj) 1. gaban ah (yar ah) (adj) 2. waqti-hore ah (goor-hore ah).

waa la naqliyay ✓

m.l Hilib uu ka soo gooyo halgamuhu neefka uu soo dilo.

waa la naqliyay ✓

1

class, vl. pron. she is ...

2

wey class, vl. pron. they are ...

3

wey v.aux: fail to do (X)

waa la naqliyay ✓

1

(pronoun she / they plus action verb) ...she / they .... Ex: wey aragtay; she saw ~ way

2

wey -waayey / day: (v) can't find; unable to find ~ waay. Ex: ma weyday? can't you find it?

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) eeg way.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Beey-da) Abeeso; Abguri.

2

2. (Beey-ga) Midab ka dhasha caddaan iyo madow laysku daray; (ama bey).

waa la naqliyay ✓

1

f. n. snake species

2

beey m. n. gray ~ ash color of cattle ~ livestock

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) gray (gareey) ~ midabka dambaska

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) jaad xamaaratada ka mid ah oo leh sun aan kakabada lala gaadhin.

waa la naqliyay ✓

-ha: (n) observer (observar); spectator; viewer; onlooker ~ daawade

waa la naqliyay ✓

num-suf: approximately, about, or so

waa la naqliyay ✓

1

de: approximately, about, [NUMBER] or so

2

lx: eeyo

3

pd: (/da)

4

ps: num-f-suf

5

xe: approximately 90

6

xv: -eeye {S & C}

7

key: eeyo

waa la naqliyay ✓

vl. pron., neg. she / they ... not

waa la naqliyay ✓

1

a: mey ~ may

2

de: she / they ... not

3

lx: meey

4

pd: (maay)

5

ps: neg + vpro

6

key: meey

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) ixtiraam; xushmayn.

waa la naqliyay ✓

/wiidh/ (n) 1. harame (cawska ama dhirta iskood u baxa, oo beerta laga jaro) (v) cawska iyo dhirta aan la-rabin beerta ka jarid.

waa la naqliyay ✓

/wiik/ (n) asbuuc (toddobaad).

waa la naqliyay ✓

n., toddobaad, -ki.

waa la naqliyay ✓

1

(Weel-ka)

2

1. Wax kasta oo gudo leh, oo wax lagu gurto ama lagu shubto.

3

2. Wax wax lagu qabsado; qalab.

waa la naqliyay ✓

m.l (-lal, m.l) Wax kasta oo gudo leh oo wax lagu shubto ama lagu rido ama lagu karsado.

waa la naqliyay ✓

m.l (-lal, m.l) Wax kasta oo gudo leh oo wax lagu shubto ama lagu rido ama lagu karsado.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. vessel, container

2

weel m. n. utensil, implement, equipment

waa la naqliyay ✓