Macnaha iyo Turjumaadda | erey•ga

1

vl. pron. what she ...

2

waxay vl. pron. what they ...

waa la naqliyay ✓

[pronoun she / they plus action verb] ...they / she.... Ex: waxay tiri, ma arag; she said, I haven't seen them. Waxay yimaadeen guriga; they came home

waa la naqliyay ✓

(fal) samee oo wax ka dhig. Saanbuuse ii waxay. Dh: samee; qabo.

waa la naqliyay ✓

(fal) waaxwaax ka dhig; jarjar oo waax waax u googoo. Neefka gaawrac oo waaxay. Dh: waaxee, gobolee, jarjar, qaybqaybi.

waa la naqliyay ✓

1

(Waxayn-ta)

2

Samayn; falid; yeelid; qabasho.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg waxee.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) samayn oo wax la garnayo ka dhigid. Dh: samayn; yeelid, qabasho, waxays.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg waxayn.

waa la naqliyay ✓

1

v.aux: fail to do (X), miss (out on) doing (X)

2

waay v. fail to find ~ get, miss

3

waay class: he / she / it is ... [verbless declarative]

waa la naqliyay ✓

-yey / wayday / waayeen / waynay: (v) can't find; unable to find ~ waa. Ex: furihii waan waayey; I could not find the key

waa la naqliyay ✓

(ereydhawaaq) lagu dhawaaqo marka gurmad la doonayo. Dh: wey, way, alla.

waa la naqliyay ✓

qr.dd la-mid: waxaa.

waa la naqliyay ✓

the thing that ...

waa la naqliyay ✓

see [eeg] waxaa

waa la naqliyay ✓

1

a: waxaa; designates focus or contrast in a cleft sentence

2

de: the thing that ... [CLEFT FOCUS]

3

initial: w

4

lx: waxa

5

ps: focus

6

xe: What was broken was my cup [i.e., not my dish].

7

xv: Waxa jabay waa koobkeygii.

8

key: waxa

waa la naqliyay ✓

1

Maxay?

2

1. Waa waxee?

3

2. (maxaa + ay) maxaa iyadu, kd.

waa la naqliyay ✓

e.we 1. Erey weyddiimeed oo ka kooban 'maxaa' iyo 'ay', labo xaaladood ayaana loo adeegsadaa, sida: a) “Waa maxay?”; b) “Maxay doonaysaa ama doonayaan?” 2. Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye; maxaawacay; maxaayeelay; waayo. Tusaale: “Shalay kuuma imaan, maxaajiraa, hawl baan lahaa”.

waa la naqliyay ✓

e.we (naxwe) 1. Erey weyddiimeed oo ka kooban 'maxaa' iyo 'ay', labo xaaladood ayaana loo adeegsadaa, sida: a) Waa maxay? b) Maxay doonaysaa ama doonayaan? 2. Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye; maxaawacay; maxaayeelay; waayo. Tusaale: Shalay kuuma imaan, maxaajiraa, hawl baan lahaa.

waa la naqliyay ✓

question word, vl. pron. what ... she? / they?

waa la naqliyay ✓

(question word) what...they or she.. Ex: maxay samaysay? what has she done?

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) erey su'aaleed ka horreeya weedh wardoon ah oo la koobayo. Maxay la dibad baxayaan?

waa la naqliyay ✓

1

de: what ... she? / they? = maxaa + bay

2

lx: maxay

3

pd: (maxey)

4

ps: qw + vpro

5

xe: What did she say?

6

xv: Maxay tiri?

7

key: maxay

waa la naqliyay ✓

qr.dd Qurub soo hor marinaya yeelaha, layeelaha ama dhammeystire kale ee weerta dhexdeeda lagu muujiyo. Tusaale: “Waxaa yimid Xasan”. la-mid: waxa.

waa la naqliyay ✓

qr.dd Qurub soo hor marinaya yeelaha, layeelaha ama dhammeystire kale ee weerta dhexdeeda lagu muujiyo. Tusaale: Waxaa yimid Xasan. la-mid: waxa.

waa la naqliyay ✓

the one that ...

waa la naqliyay ✓

(pronoun it plus action verb) ... it ... Ex: waxaa la hubaa inay guulaysan doonaan; it is certain that they will win ~ waxa

waa la naqliyay ✓

(magacuyaal) sheega wax la tilmaamayo oo farta lagu fiiqayo. Waxaa ku ag yaal waa maxay.

waa la naqliyay ✓

1

de: the one that ... [CLEFT FOCUS] = wax + baa

2

initial: w

3

lx: waxaa

4

ps: focus

5

see: waxa

6

key: waxaa

waa la naqliyay ✓

1

(Waxad-da)

2

Xoolo; maal; hanti,

waa la naqliyay ✓

m.dh Hanti aabbe siiyo ilmihiisa midkood.

waa la naqliyay ✓

f. n., [collective] inherited wealth

waa la naqliyay ✓

1

cf: hanti, maal, xoolo

2

de: inherited wealth

3

initial: w

4

lx: waxad

5

pd: (-da)

6

ps: n-f-col

7

key: waxad

waa la naqliyay ✓

1

(Waxar-ka, Waxar-ta)

2

Dhasha riyaha mid ka mid ah.

waa la naqliyay ✓

1

waxar¹: m.l (-ro, m.l) Orgiga yar.

2

waxar²: m.dh (-ro, m.l) Dhasha riyaha tooda yar.

waa la naqliyay ✓

1

waxar¹: m.l (-ro, m.l) Orgiga yar.

2

waxar²: m.dh (-ro, m.l) Dhasha riyaha tooda yar. waxaraxir m.dh (c.fal.) Meerayaasho qorraxda tan ugu iftiin badan, waxayna u dhexeysaa dhulka iyo dusaaga (cuddaarka) sannakeedu waa 225 maalmood, qorraxdana waxay u jirtaa toddobaatan ku dhowaad malyuun oo mayl; xiddigta waaberi; sahra.

waa la naqliyay ✓

1

f. n./m: kid, young goat

2

waxar [feminine] n. cell (in biology)

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) [plural waxaro-ha] kid (kidh); baby goat; young goat

waa la naqliyay ✓

1

(I) Capretto fino a 6 mesi;

2

(E) Kid, up to 6 months

3

(S) WAXAR (S. g.: Uaḥàr, Waḥara)

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) maqasha riyaha kooda lab. Waxarkii la siiyay ku tidhoi aabbahaa ma lehe, isaguna ablay buu afkiyo oofta kaga taagay.

2

waxar-ta: (magac, dhedig, keli) maqasha riyaha tooda dhedig. Ri'du waa waxar weynatay. waxaracaddeeye: geed aan qodax lahayn oo midho la cuno oo cadcad oo macaan leh.

waa la naqliyay ✓

1

cf: orgi, ri'; ari

2

de: kid, young goat

3

initial: w

4

lx: waxar

5

pd: (-ta / -ka)

6

ps: n1-f/m

7

key: waxar

waa la naqliyay ✓

1

(Aameel-ka)

2

1. Harrub.

3

2. Wixii waxay arkaan iska raaca.

waa la naqliyay ✓

1

(Afaggaal-ka, Afaggaa-sha)

2

Toddobada xiddigood oo raqaha, tan ugu danbaysa; waxay u dhexaysaa nuguushi-cad tyo naafcadde.

waa la naqliyay ✓

1

(Alkun-ka)

2

1. Wax aan hor u jirin oo la abuuro; abuur; uun.

3

2. (Alkun-ka, Alkun-ta) Labada inay is guursadaan isu doonay, waxay isu yihiin.

waa la naqliyay ✓

1

(Ayeeyo-lugdheer-ta)

2

Xasharaad jaadad badan ah oo dheer oo dhuuban; waxay leedahay labo addin oo hore oo madaxa u dhow, oo waaweyn, oo qodxo leh iyo afar kaloo lugood, oo dhuudhuuban iyo baalal, midabkeeduna waa cagaar; ~ abooto-idabbadis.

waa la naqliyay ✓

1

(Baalfallaar-ta)

2

Mid ka mid ah shinbiro wadajir u duula oo xilliba dal u talaaba; caloosha waa ka caddahay, dhabarkuna waa madow iyo buluug isku darsan; waxay leedahay baalal dheerdheer oo fallaarta u eg, iyo dabo ganto leh.

waa la naqliyay ✓

1

(Baranbara-da)

2

Cayayaan madow ama guduud-madow ah oo leh baalal jiidan, lugo dheerdheer iyo geeso aad u miiqan; waxay ku badan tahay jikada, kortagga iyo meelaha aan nadiifka ahayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Bisad-da)

2

Nafley yar oo dhogor jilicsan oo hebed ah oo dadka la dhaqanta: waxay ku nooshahay jiir, shinbiro, hilib kale, caano; dinnad; dummad; mukulaal, yaanyuuro; basho.

waa la naqliyay ✓

1

(Biya-ha)

2

Wax shubma oo aan ur iyo midab iyo dhadhan midna lahayn; waxaa ka samaysma badaha, webiyaasha, harooyinka, durdurrada, roobka, ... kolkay kululaadaan waxay u rogmadaan qiiqbiyood, kolkay qaboobaanna baraf.

waa la naqliyay ✓

1

(Caara-da)

2

1. Cayayaan siddeed lugood leh: waxay samaysataa debin shabag ah (saabcaaro, xuubcaaro) oo bahallada yaryari ugu dhacaan.

3

2. Cuncun oogada laga dareemo oo barar iyo xajiin leh; cadanyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Caloo-sha)

2

1. Xubin iskujoogga cunnadu marto kamid ah; waxay u eg tahay kolay yar waxayna ku jirtaa uurka, kolka bogga la dhaafo; hawsheedu waa inay cunnada inta dhacaammo kala gaar ah oo ay leedahay ku darto, jilciso oo xiidmaha u gudbiso; kubo.

3

2. Uur.

waa la naqliyay ✓

1

(Can-ka)

2

Labada cad oo hilibka ah oo wejiga labadiisa dhinac ku yaal, midkood; waxay u dhexeeyaan isha iyo qalka hoose, ama sanka iyo dhegta.

waa la naqliyay ✓

1

(Canba-ha)

2

1. Miro cillaan guduudan ah oo dhulka kulul ka baxa; waxay lee yihiin: diir adag iyo laf weyn, dhadhan macaan iyo dhanaan isku darsan ah iyo ur udgoon.

3

2. Geedka mirahaani ka baxaan: kolkuu koro 90 cagood baa dhererkiisu gaaraa; waa geed qurux badan oo caleemo waaweyn oo hoos wanaagsan bixiya; ama canbo.

waa la naqliyay ✓

1

(Carsaanya-da)

2

Nafley kalluunka qolofta ku jira lagu tirsho; waxay leedahay afar lugood iyo labo birqaab oo ay wax ku qabato; hor iyo dibba waa u oroddaa; - qabaanqab; suulalgoys.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Cawl-ka) Midab casiin-ka-warqab ah.

2

2. (Caw-sha) Ugaarta waaweyn jaad kamid ah; waxay leedahay: midab cawl ah oo uurka iyo barida ka cad, daliig madow oo wejiga bartankiisa (geesaha taniyo sanka) ku dhilan; geeso marka hore dib u rogan oo kol labaad horay u soo rogmada.

waa la naqliyay ✓

1

(Cirboor-ta)

2

Xiisad dabayl ah oo isku duuban oo dhexda ka daloosha oo si xoog badan isugu wareegeysa iyadoo labadeeda madax mid dhulka ku haysa midna kor iyo cirka ku tog yahay; waxay badanaa kicisaa boor (leexo) lig ah oo cirka mudaya; cirwareen; qode.

waa la naqliyay ✓

1

(Culaacu-sha)

2

Bahal yar oo dhiigga nuuga: dixirigaa lagu tirshaa, waxayna leedahay oogo jilicsan oo xubno leh; biyahay ku dhex nooshahay (biyaha balliyada); waxay ku dhegdhegtaa oo dhiigga ka nuugtaa kalluunka iyo diinbiyoodka iyo raha iyo dadka laftiisa; waayadii hore, meeshii toobin loo rabo baa la saari jirey oo ay dhiigga ka nuugi jirtey.

waa la naqliyay ✓

1

(Cusba-da)

2

Wax sida dhalada u dhalaala oo midab cad: waxay leedahay dhadhan dhanaan; dhulkana waa laga qodaa biyaha baddana waa ay ku jinaa; cunnada waana lagu dhanaaniya waana lagu kayd geliyaa (inta korka laga marsho).

waa la naqliyay ✓

1

(Daabnaan-ta)

2

Daab ku waxaysnaan; daab lahaan.

waa la naqliyay ✓

1

* (Dalkummar-ka)

2

Xaashiyo rasmi ah oo buug qaabki leh oo dawladi dadkeeda dalal shisheeye u socdaalaya u goyso; waxay caddaynayaan haybta iyo tolka qofka. Qofkii sitaa wuxuu dalkiisa iyo dalalka shisheeyahaba ka mudan yahay in la dhawro oo xumi iyo dhibba laga ilaaliyo. Baasaboor

waa la naqliyay ✓

1

(Dawaca-da)

2

Bahal jaadad badan ah oo dibadjoogta kamid ah; waxay u eg tahay eeyga; waxay cuntaa hilibka; dhogor badan iyo dabo hunbulan bay leedahay; waxaa loo haystaa inay dhagar badan tahay; (ama dacawo).

waa la naqliyay ✓

1

(Waaxayn-ta)

2

Waax waax u kala dhigdhigid.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg waaxee. la-mid: waaxyayn.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) waaxwaax u kala dhigdhigid. Neefku waaxayn ayuu innagu gaadhayaa.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg waaxayn.

waa la naqliyay ✓

m.dh Ukunta shinnida iyo dhurdaha.

waa la naqliyay ✓

1

de: what she ... [CLEFT FOCUS]

2

hm: 1

3

initial: w

4

lx: waxay

5

pd: (waxey)

6

ps: focus + vpro

7

xe: It seems to me that you know a lot about it.

8

xv: Waxay ila tahay inaad wax badan ka taqaanno.

9

key: waxay_1

waa la naqliyay ✓

1

de: what they ... [CLEFT FOCUS] = waxa + ay

2

hm: 2

3

initial: w

4

lx: waxay

5

pd: (waxey)

6

ps: focus + vpro

7

key: waxay_2

waa la naqliyay ✓

(pronoun) mine (maayn)-, my belongings ~ kayga. Ex: waxayga ii dhaaf; drop off my belongings [things]

waa la naqliyay ✓

conj. and what she ... / they ...

waa la naqliyay ✓

1

de: and what she ... / they ... [CLEFT FOCUS]

2

initial: w

3

lx: waxayna

4

ps: focus + conj

5

key: waxayna

waa la naqliyay ✓

vl. pron. what we [inclusive.] ...

waa la naqliyay ✓

1

de: what we [inclusive] ... [CLEFT FOCUS] = waxa + aynu

2

initial: w

3

lx: waxaynu

4

ps: focus + vpro

5

key: waxaynu

waa la naqliyay ✓

1

(Kaxayn-ta)

2

Wax nool oo socona haya meel ka wadid iyadoo aan la hoggaaminayn lana horkacayn ee gadaal laga wado.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg kaxee.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) wax nool oo soconaaya meel ka wadid iyadoo aan la hoggaaminayn lana horkacayn, balse ee gadaal laga socdo.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) nabar qaaxada taga ama qaaxo u keena ku jiid. Feedhaha ka tun oo qaaxay hadduu ku dayn waayo. Dh: oofee, qaaxee.

2

qaaxay: (fal) god qod oo hoos u dheeree oo guntana ka balaballee. Godka qaaxay oo hoosta u ballaadhi.

waa la naqliyay ✓

(fal) qaxwe cab, xawso fuud. Kaalay gaxway Dh: qaxwee, shaahee.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) dareere weel lagu qiyaasayo aad u buuxin illaa uu hareeraha ka daadanayo.

waa la naqliyay ✓

1

(Waabay-da)

2

Waabaayo.

waa la naqliyay ✓

1

waabay¹: m.l Geedka xididkiisa laga sameeyo waabaayada.

2

waabay²: m.dh la-mid: waabaayo.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. large tree species, growing in the mountains, from which poison is obtained

2

waabay [feminine] n. poison

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) eeg waabaayo.

2

waabay-ga: (magac, lab, keli) geed buuraha ka baxa oo xididkiisa laga sameeyo sunta fallaadhaha la mariyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Waalay-ga)

2

Qaalin ama dibi qooqii ugu horreeyey qooqan.

waa la naqliyay ✓

m.l (-yo, m.dh) Qaalin, dib markii ugu horraysay qooqay; qooqan.

waa la naqliyay ✓

m. n. male animal coming into rut ~ heat for the first time

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ciyaarta waalada ciyaar.

2

waalay-ga: (magac, lab, keli) qaalin, dibi ama orgi aan weli adkaan oo joome noqon. Dh: geesbooc. Li: joome.

waa la naqliyay ✓

1

de: male animal coming into rut ~ heat for the first time

2

initial: w

3

lx: waalay

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: waalay

waa la naqliyay ✓

m.l Nooc ka mid ah mariidka oo laga isticmaalo meelaha uu ka soo bilowdo webiga Shabeelle iyo agagaarka magaalada Iimey. Qubleey, maanyo, manyiikay, libin.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) nooc ka mid ah mariidka oo laga isticmaalo meelaha uu ka soo ee buuraleyda bilowdo webiga Shabeelle deegaanta Soomaalida Itoobiya. Dh: qubley, maanyo, manyiikay, libin.

waa la naqliyay ✓

1

(Wacays-ta)

2

Duco.

waa la naqliyay ✓

m.l Samaan; wanaag.

waa la naqliyay ✓

f. n. blessing

waa la naqliyay ✓

name-m blessing

waa la naqliyay ✓

magac loo bixiyo wiil xilli barwaaqo ah dhashay ama la rajaynayo in uu noqdo mid barakaysan.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) duco. Wacays baan soo sidaa waa wiil, badhaadhaan daba wadaa waa gabadh.

waa la naqliyay ✓

1

cf: duco {N & W}

2

de: blessing

3

initial: w

4

lx: wacays

5

pd: (-ta)

6

ps: n-f

7

key: wacays

waa la naqliyay ✓

1

(fal) alaab isa saarsaar; rasay.

2

wadday: (fal) waddo la maro samee, jid cusub jeex. Intaanad dhismaha xaafadda cusub bilaabin horta xaafadda wadday. Dh: waddee, dariiqee.

waa la naqliyay ✓

1

(Warayn-ta)

2

1. War biyo galaan ka dhigid.

3

2. War u yeelasho, danayn; tixgelin.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg waree.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig keli) berked qodid; war biyo galaan ka dhigid. Dadkii warayn bay u keceen oo nin walba ceel buu qotaa.

waa la naqliyay ✓