waxad — Macnaha & Turjumaada

1

(Waxad-da)

2

Xoolo; maal; hanti,

waa la naqliyay ✓

m.dh Hanti aabbe siiyo ilmihiisa midkood.

waa la naqliyay ✓

f. n., [collective] inherited wealth

waa la naqliyay ✓

1

cf: hanti, maal, xoolo

2

de: inherited wealth

3

initial: w

4

lx: waxad

5

pd: (-da)

6

ps: n-f-col

7

key: waxad

waa la naqliyay ✓

vl. pron. what you ...

waa la naqliyay ✓

[pronoun you plus action verb] ... you ... to Ex: waxaad u sheegtaa; inay aamusaan; tell them to be silent

waa la naqliyay ✓

1

de: what you ... [CLEFT FOCUS] = waxa + aad

2

initial: w

3

lx: waxaad

4

ps: focus + vpro

5

key: waxaad

waa la naqliyay ✓

1

1. (Axad-da) Maalinta koowaad oo toddobaadka: Sabtida iyo Isniinta bay u dhexaysaa.

2

2. (Axad-ka) qof; ruux.

waa la naqliyay ✓

1

axad¹: m.l Qof; ruux.

2

Axad²: m.dh Maalmaha toddobaadka mid ka mid ah oo u dhexeeysa sabtida iyo isniinta.

waa la naqliyay ✓

1

axad¹: m.l Qof; ruux. Tusaale: Keligiitaliyuhu axadna lama tashado.

2

axad²: m.dh Maalmaha toddobaadka mid ka mid ah oo u dhexeeysa sabtida iyo isniinta.

waa la naqliyay ✓

f. n. Sunday (second day of the Somali week)

waa la naqliyay ✓

m. n. person, individual

waa la naqliyay ✓

-da: (n) Sunday (sandheey)

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) person (peer sori) ~ qof. Ex: axadkan; this person, [impolite way of addressing someone]

waa la naqliyay ✓

1

Ilaah, Rabbi; Eebbe. Axad weeye Eebboo, Samad weeye Eebbee! Allah laa ilaaha illallaah.

2

Axad-da: (magac, dhedig, keli) maalinta labaad ee toddo-baadka. Ma ogtahay adduunyada, Axad baa la taagee.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) qof ama ruux aadame ah. Axad na meesha ma joogin.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

cf: maalin

3

de: Sunday (second day of the Somali week)

4

hm: 2

5

lx: Axad

6

pd: (-da)

7

ps: n0-f-time, n1-f

8

key: Axad_2

waa la naqliyay ✓

يوم الأحد

waa la naqliyay ✓

(waa + aad).

waa la naqliyay ✓

class, vl. pron. you are / do ...

waa la naqliyay ✓

tu (+ verbe).

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) Electricity, watt (waat) ~ waat; cabbir (hal-beeg) koronto

2

waad: (pronoun you plus action verb) you... Ex: waad tiri; you said that, waad maqashay; you heard that

waa la naqliyay ✓

(magacuyaal) tilmaama qofka labaad ee lala hadlayo oo yeele ah. Arrinta aad ii qabatay waad ku mahadsan tahay, waad iga farxisay.

waa la naqliyay ✓

1

de: you are / do ... = waa + aad

2

initial: w

3

lx: waad

4

ps: class + vpro

5

key: waad

waa la naqliyay ✓

qr.dd la-mid: waxaa.

waa la naqliyay ✓

the thing that ...

waa la naqliyay ✓

see [eeg] waxaa

waa la naqliyay ✓

1

a: waxaa; designates focus or contrast in a cleft sentence

2

de: the thing that ... [CLEFT FOCUS]

3

initial: w

4

lx: waxa

5

ps: focus

6

xe: What was broken was my cup [i.e., not my dish].

7

xv: Waxa jabay waa koobkeygii.

8

key: waxa

waa la naqliyay ✓

1

(Saxad-ka)

2

Saxasho.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: saxasho.

waa la naqliyay ✓

vl. n. choking (on something)

waa la naqliyay ✓

(Sahad) S, C Nectaropetalum kaessneri Engl. Erythroxylaceae.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) cunto ku roorta hunguriga cad ee neefi kuu raacdo oo lagu xuurtoobo oo qufac kala kulamto. Dh: saxasho.

waa la naqliyay ✓

1

de: choking (on s.t.)

2

initial: s

3

lx: saxad

4

pd: (-ka)

5

ps: vn-m

6

see: saxasho, saxo

7

key: saxad

waa la naqliyay ✓

1

(Wacad-ka)

2

Ballan adag oo la isla dhigto.

waa la naqliyay ✓

m.l Ballan adag oo la galo.

waa la naqliyay ✓

m.l Ballan adag oo la galo.

waa la naqliyay ✓

n. vow, pledge, oath, one's word

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) promise (paro-mas); vow (vaaw) ~ ballanqaad, cahdi

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) heshiis ama ballan adag oo cid ka dhexeeya. Wacad ha gelin haddaad gashana ha jebin. Dh: axdi, ballan, heshiis.

2

wacad -ka: (magac, lab, keli) cid kale u yeedhasho.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

cf: ballan, dhaar

3

de: vow, pledge, oath, one's word

4

initial: w

5

lx: wacad

6

pd: (-ka)

7

ps: n2(a)-m

8

key: wacad

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) meel wax wadhasho. waraf-ka: (magac, lab, keli) eeg wadhaf.

waa la naqliyay ✓

qr.dd Qurub soo hor marinaya yeelaha, layeelaha ama dhammeystire kale ee weerta dhexdeeda lagu muujiyo. Tusaale: “Waxaa yimid Xasan”. la-mid: waxa.

waa la naqliyay ✓

qr.dd Qurub soo hor marinaya yeelaha, layeelaha ama dhammeystire kale ee weerta dhexdeeda lagu muujiyo. Tusaale: Waxaa yimid Xasan. la-mid: waxa.

waa la naqliyay ✓

the one that ...

waa la naqliyay ✓

(pronoun it plus action verb) ... it ... Ex: waxaa la hubaa inay guulaysan doonaan; it is certain that they will win ~ waxa

waa la naqliyay ✓

(magacuyaal) sheega wax la tilmaamayo oo farta lagu fiiqayo. Waxaa ku ag yaal waa maxay.

waa la naqliyay ✓

1

de: the one that ... [CLEFT FOCUS] = wax + baa

2

initial: w

3

lx: waxaa

4

ps: focus

5

see: waxa

6

key: waxaa

waa la naqliyay ✓

1

(Waxar-ka, Waxar-ta)

2

Dhasha riyaha mid ka mid ah.

waa la naqliyay ✓

1

waxar¹: m.l (-ro, m.l) Orgiga yar.

2

waxar²: m.dh (-ro, m.l) Dhasha riyaha tooda yar.

waa la naqliyay ✓

1

waxar¹: m.l (-ro, m.l) Orgiga yar.

2

waxar²: m.dh (-ro, m.l) Dhasha riyaha tooda yar. waxaraxir m.dh (c.fal.) Meerayaasho qorraxda tan ugu iftiin badan, waxayna u dhexeysaa dhulka iyo dusaaga (cuddaarka) sannakeedu waa 225 maalmood, qorraxdana waxay u jirtaa toddobaatan ku dhowaad malyuun oo mayl; xiddigta waaberi; sahra.

waa la naqliyay ✓

1

f. n./m: kid, young goat

2

waxar [feminine] n. cell (in biology)

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) [plural waxaro-ha] kid (kidh); baby goat; young goat

waa la naqliyay ✓

1

(I) Capretto fino a 6 mesi;

2

(E) Kid, up to 6 months

3

(S) WAXAR (S. g.: Uaḥàr, Waḥara)

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) maqasha riyaha kooda lab. Waxarkii la siiyay ku tidhoi aabbahaa ma lehe, isaguna ablay buu afkiyo oofta kaga taagay.

2

waxar-ta: (magac, dhedig, keli) maqasha riyaha tooda dhedig. Ri'du waa waxar weynatay. waxaracaddeeye: geed aan qodax lahayn oo midho la cuno oo cadcad oo macaan leh.

waa la naqliyay ✓

1

cf: orgi, ri'; ari

2

de: kid, young goat

3

initial: w

4

lx: waxar

5

pd: (-ta / -ka)

6

ps: n1-f/m

7

key: waxar

waa la naqliyay ✓

1

vl. pron. what she ...

2

waxay vl. pron. what they ...

waa la naqliyay ✓

[pronoun she / they plus action verb] ...they / she.... Ex: waxay tiri, ma arag; she said, I haven't seen them. Waxay yimaadeen guriga; they came home

waa la naqliyay ✓

(fal) samee oo wax ka dhig. Saanbuuse ii waxay. Dh: samee; qabo.

waa la naqliyay ✓

(fal) qof kale wax ka raarid oo in uu rumaysto u horseed. Ubadkaaga soo kacay, waxad aaminsiisaa, in uu Eebbeheen jiro. Dh: rumaysii, oggolaysii.

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) ciidanka qalabka sida. Waxad igu ogaataa, ood ku uurqabawdaa, aarmiga in aan ahay.

2

aarmi -ga: (magac, lab, keli) qalabka dagaalka ee ciidanku adeegsado. Dh: hub, qalab.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) itaal iyo karti u helid; maaro u helitaan. Waxad sheegaysaa awoodid iyo karti buu u baahan yahay.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) wax baahsan oo kala firidhsan ahaansho. Wax aan nidaam lahayn waxad ku garan baahsanaashaha. Li: urursanaan, habaysanaan.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) dhanka wax kaa jiro u jeedso. I soo dhawr! Dh: fiiri, day, jalleec, jeedaali, dhugo.

2

dhawr: (fal) ilaali oo daranyada ka dhaw. Reerka waraabaha ka dhawr.

3

dhawr: (fal) (ka ~) wax jabaya ama meel bugta aayar oo ilaali. Gacanta ku jaban, dhaqdhaqaaqa ka dhawr. Dh: miyir.

4

dhawr: (tilmaame) waxoogaa aan tiradoodu badnayan. Dhawr neef oo geel ah ayuu leeyahay.

5

dhawr -ka: (magac, lab, keli) tiro aan la xaddidin oo hal ka badan tobanna ka yar. Waxad degdeg ugu celcelisaa 'aqal dhawr gu' dhisnaa dabar dhawr gu' dhexyaal'.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) maaweelooyinka waariga mid ka mid ah oo dumarka iyo carruurtu ku waaryaan habeenkii oo ah su'aalo deegaanka ku saabsan oo wax walba magac sarbeeb ah ama tilmaan uu leeyahay si maldahan loogu sheego dabadeed garo la is yidhaa ka wax su'aalayaa wuxu ku bilaabaa «googaa» ka ka jaawabayaana wuxu yidhaa «cigallee». Googaa, waxad sheegtaa oday bidaarle oo bari kaaga yimid? Jawaabtu waa dayaxa.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, kell mar waxad u dhigid oo ku qaboojic marawaxad samayn. Dh: marawaxadays.

2

marawaxadayn -ta: (magac, dhedig, keli) sida marawaxadda u samayn. Dh: marawaxadays.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) midab ciidcaska u eg oo qurux badan waxa lagu tusmeeyaa gabdhaha maarriinka cas ah. Macaaantii an doortaay, waxad tahay masciideed.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) hirar ay biyaha badu sameeyaan markay socdaan. Mowjad xoog badan baa, i muquurtoo, mijihii baan, meel la waayee. Dh: mawjad, waddac.

2

mowjad -da: (magac, dhedig, keli) hirarka danabaysan ee hawada dhex sabbeeyaa inta ay saray u kacaan iyo masaafada ay goyn karaan xilli xadaysan. Wararka waxad ka dhagaysataan mowjadaha gaagaaban. Dh: hir.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) khudrad dhacdhay oo inay dhimato u dhaw. Waxad haysa cambe qaaridad ah oo qaadhay: Li: qaarac.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) gibilka weyn ee Alla sameega ah ee innaga sarreeya, cadceedda, dayaxa iyo xiddiguhu ku yaalliin. Cilmi wax laga baray, waata samada loo kacay. Dh: cir, kor, sare. Li: dhul.

2

samo -ha: (magac, lab, keli) wax san oo dhan; wanaag, ixsaan. Samo waxad ku weydo xumaan ha ku doonin. Dh: xumo.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) inta qof qaban karo hawl ama waxtarkiisu yahay. Ku tabay oo ku tabay waxad tari se mooyaane. Dh: karid.

2

tarid -da: (magac, dhedig, keli) wax loo baahan yahay cid siin; abaal u gelid. Dh: taris.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magacwadareed) magac loo yaqaan koox biciid ah oo wada socota. Baadha waxad ku arki Biciid yahaab ah.

waa la naqliyay ✓

1

(ereycodeed) tusmeeya jabaqda dhaqdhaqaaqa waxad fuushantahay kugu sameeyo. Yal uun buu baabuurku mar keli ah yidhi.

2

yal: (ereydhawaaq) haadka lagu kiciyo. Naa qambaarka hilibka yal ka dheh.

3

yal -sha: (magac, dhedig, keli) dabayl roob wato. Roob yal badan wataa cidlo nagu helay. Dh: hufo.

4

yal-sha: (magac, dhedig, keli) nooc haadka ka mid ah oo caruurta boobta. Yal baad tahay sidi kaayagil madaxa yuugnaaye. Dh: yili, dafo.

waa la naqliyay ✓

1

(Baaxad-da)

2

Aan xalleef ahayn ee qiro leh; ballaar leh; toox.

waa la naqliyay ✓

m.dh Ballac.

waa la naqliyay ✓

m.dh Ballac.

waa la naqliyay ✓

f. n., [abstract] width (of something very large), size

waa la naqliyay ✓

-da: (n) the physical dimensions of an object; size (saayz) Ex: baaxad wayn; enormous size

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) balladhka iyo kala baxsanaan. Dh: ballac, balladh.

2

baaxad -da: (magac, dhedig, keli) awood iyo tamar weyn. Haddaan baaxad leeyahay, badda saw ma jiidheen. Dh: quwad, awood, xoog.

waa la naqliyay ✓

1

de: width (of s.t. very large), size

2

lx: baaxad

3

pd: (-da)

4

ps: n0-f-abs

5

key: baaxad

waa la naqliyay ✓

1

(Balxad-ka)

2

(xoolo) balxasho.

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: balxasho.

waa la naqliyay ✓

vl. n. act of drinking too much water (of animal)

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) xoolo siiba geela oo biyaha dhanaha ah ku cabba. Sidii horweyn balxad ku jira galaha Bullaaliyo Sasabane aaggiisa.

waa la naqliyay ✓

1

a: balxasho

2

de: act of drinking too much water (of animal)

3

lx: balxad

4

pd: (-ka)

5

ps: vn-m

6

key: balxad

waa la naqliyay ✓

1

1. (Barxad-da) Kob bannaan.

2

2. (Barxad-ka) Biyo iyo caano isku darsad; barxasho.

waa la naqliyay ✓

1

barxad¹: m.l la-mid: barxasho.

2

barxad²: m.dh (-do, m.l) 1. Goob bannaan oo dhismayaal hareeraha ka jiraan. 2. Cad dhulka ah, yar oo bannaan.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-do, m.l) 1. Goob bannaan oo dhismayaal hareeraha ka jiraan. 2. Cad dhulka ah, yar oo bannaan.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. empty field, clear open space; vestibule, corridor

2

barxad: vl. n. act of mixing milk and water

waa la naqliyay ✓

-da: (n) an open platform between the outer door and the interior of a house; yard (yaadh). Ex: barxadda gadaale; the back yard

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) ardaaga aqalka, guryaha afaafkooda hore ee la fadhiisto. Barxadda baabuurka dhiga. Dh: bersad, daarad.

2

barxad -da: (magac, dhedig, keli) meel bannaan oo aan geed ku qariya lahayn.

3

barxad -ka: (magac, lab, keli) biyo caano ku darsad. Barxadka caanaha hooyo nooga daa. Dh: badhxad.

4

barxad -ka: (magac, lab, keli) baxsasho iyo firxad ay cabsi ku jirto.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. B. ah: qof meel lagu ogaa si sharcidarro ah uga fakaday meeshi lagu ogaa. 2. B. ah: neef xoolo ah oo ka fakaday meeshi lagu ogaa. 3. la-mid: baxsasho.

waa la naqliyay ✓

m.l 1. B. ah: qof meel lagu ogaa si sharcidarro ah uga fakaday meeshi lagu ogaa. 2. B. ah: neef xoolo ah oo ka fakaday meeshi lagu ogaa.

waa la naqliyay ✓

vl. n. flight, escape; evasion, evading, running away; saving someone from something ~ someone

waa la naqliyay ✓

1

-ay baxsatay: (n) 1. escape (iskeeyp); flee (filii) fakad. Ex: laba maxbuus baa baxsaday; two prisoners had escaped. Ex: waxuu ka baxsaday meeshii uu shilku ka dhacay; he fled from the scene of the accident. 2. become lost, especially a domestic animal wandering about ~ dhumid, halaabid

2

baxsad: -ka: (n) escapee (iskeeypii); escaper; fleer; runaway ~ fakad

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) wax faa'ido leh, Alle dartii ula bixid.

2

baxsad-ka: (magac, lab, keli) cagaha wax ka dayid oo jaf dhehid. Dh: carar, fakad, caymad.

waa la naqliyay ✓

1

a: baxsasho

2

de: flight, escape; evasion, evading, running away; saving s.o. from s.t. ~ s.o.

3

lx: baxsad

4

pd: (-ka)

5

ps: vn2a-m

6

key: baxsad

waa la naqliyay ✓

m.dh (-do, m.l) Tarash; xiddo.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) wax lagu qurxiyo tarashka iyo xiddaha.

waa la naqliyay ✓

1

(Falxad-da)

2

Nasiibwanaag; barako; abshir; khayr; samaan; sareedo.

waa la naqliyay ✓