waayo — Macnaha & Turjumaada

1

1. (Waayo?) Maxaayeelay; maxaawacay.

2

2. (waa ayo) waa ayo?; waa qofma?; waa kuma? waa tuma?

3

3. (Waaya-ha) a) Arrimo; xaal; sah. 6) Dhibaha adduunka; tabaalo. c) Waxyaalo loo soo joogey; goobjoog loo ahaa; xog'ogaal; wacaal.

waa la naqliyay ✓

1

waayo¹: m.l.w 1. Waqti hore oo la soo dhaafay. 2. Dhacdooyin la soo joogay; wacaal. 3. Arrin; xaal; sah. 4. Dhibaha adduunka; tabaalo.

2

waayo²: xi. (naxwe) Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye, maxaajira, maxaawacay, maxaayeelay. Tusaale: “Xasan wuu iska tegay, waayo, waad ka caraysiisay”.

3

waayo³: e.we 1. Waa ayo?, waa kuma? 2. Sababtu maxay tahay?

waa la naqliyay ✓

1

waayo¹: m.l.w 1. Waqti hore oo la soo dhaafay. 2. Dhacdooyin la soo joogay; wacaal. 3. Arrin; xaal; sah. 4. Dhibaha adduunka; tabaalo.

2

waayo²: xi. (naxwe) Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye, maxaajira, maxaawacay, maxaayeelay. Tusaale: Xasan wuu iska tegay, waayo, waad ka caraysiisay.

3

waayo³: e.we 1. Waa ayo?, waa kuma? 2. Sababtu maxay tahay?

waa la naqliyay ✓

1

question word: why?, how come?

2

waayo [conjunction], [adverb] because; so

3

waayo m. n., (mass n.): topic, agenda, proposal (with information ~ problems)

4

waayo [feminine] n., pl. previous time, generation, age

waa la naqliyay ✓

1) pourquoi? 2) pourquoi pas? 3) parce que.

waa la naqliyay ✓

1

(adv) why (waay); for what reason? ~ maxaa yeelay

2

waayo: (conjunction) because (bi kooz); since (si-nis)

3

waayo -waayaha: (n) time (taaym); era (iira); days (deeyis) Ex: waayahii hore; the olden days; waayahaan dambe, nowadays [modern times]

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) waa maxay sababtu; leesh. Waayo maxaad sidaa u yeeshay. Dh: maxaayeelay, maxaawacay, sabab.

2

waayo -ha: (magac, lab, keli) dhibaha adduunka; tabaalo.

3

waayo -ha: (magac, lab, keli) dhacdooyin loo soo joogey; goobjoog loo ahaa.

4

waayo -ha: (magac, lab, keli) saha iyo xaalka kolkaa la joogo. Ninba waayihii ku lammaan.

waa la naqliyay ✓

زَمَن

waa la naqliyay ✓

1

1. (Aaya-da) (waa shedan tahay) Carruurta hooyadood maahee, oorida kale, oo aabbahood qabo.

2

2. (Aaya-ha) Waxtar waa danbe wax laga dheefo; ciribdanbeed; aayatiin; meecaad; liil danbe; (ama aaye).

waa la naqliyay ✓

1

aayo¹: m.l la-mid: aayatiin.

2

aayo²: m.dh (-ooyin, m.l) 1. Afo waxa ay u tahay carruurta ninkeedu ka dhalay naag kale. 2. Haweeney qof abtigii ama adeerkii qabo. 3. Qof waxa ay u tahay hooyadiis walaasheed; habaryar. la-mid: aaye.

waa la naqliyay ✓

1

aayo¹: m.l aayatiin.

2

aayo²: m.dh (-ooyin, m.l) 1. Afo waxa ay u tahay carruurta ninkeedu ka dhalay naag kale. 2. Haweeney qof abtigii ama adeerkii qabo. 3. Qof waxa ay u tahay hooyadiis walaasheed; habaryar. la-mid: aaye.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. aunt, uncle's wife; stepmother

2

aayo m. n. future, destiny

waa la naqliyay ✓

1

-aayaha: (n) fate (feyt); predetermined events ~ see also [eeg] aayatiin

2

aayo: aayada: (n) 1. stepmother (isteep maadar); the wife of one's father or uncle. 2. aunt (aanti); the sister of one's father ~ eeddo. 3. u aayo: benefit (bene fit) ~ see also [eeg] u aay

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) carruurta hooyada dhashay ma ahee, xaaska kale ee uu aabbahood, adeerkood ama abtigood qabo.

2

aayo-ha: (magac, lab, keli) mustaqbal wanaagsan oo dedaal hore midhihiisa la goosto. Dh: aayatiin.

waa la naqliyay ✓

1

v.aux: fail to do (X), miss (out on) doing (X)

2

waay v. fail to find ~ get, miss

3

waay class: he / she / it is ... [verbless declarative]

waa la naqliyay ✓

-yey / wayday / waayeen / waynay: (v) can't find; unable to find ~ waa. Ex: furihii waan waayey; I could not find the key

waa la naqliyay ✓

(ereydhawaaq) lagu dhawaaqo marka gurmad la doonayo. Dh: wey, way, alla.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) eeg baaye.

2

baayo -ha: (magac, lab, keli) barwaago iyo wax wanaagsan oo lagu farxo. Dh: badhaadhe.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) wejiga iyo jaaha hore ee qofka. Dh: fool.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) magac lo'da loo bixiyo oo midab caddaan ah loola jeedo. Dh: xay. Li: duumo.

waa la naqliyay ✓

kaayo¹: mu.dhm.ly Magacuyaal layeele oo tilmaamaya qofka koowaad ee wadarta ah, oo kuwa lala hadlayaa aysan ku jirin. Tusaale: “Waa isku kaayo mid”. la-mid: kayo¹.

waa la naqliyay ✓

mu.dhm.ly Magacuyaal layeele oo tilmaamaya qofka koowaad ee wadarta ah, oo kuwa lala hadlayaa aysan ku jirin. Tusaale: Waa isku kaayo mid.

waa la naqliyay ✓

1

(magacuyaal) layeele ah oo tilmaamaya qofka koowaad ee wadarta ah, oo kuwa lala hadlayaa aysan ku jirin. Dh: kayo.

2

kaayo: (dibkabe) lahaansho oo tilmaamaya qofka koowaad ee wadarta ah oo kuwa lala hadlayaa aynan ku jirin; aanu leenahay. Dh: kaayaga.

waa la naqliyay ✓

v-aux, sg., neg.-prp: I am not doing (X) / he is not going to do (X)

waa la naqliyay ✓

(pronoun plus negative) I ... not; he ... not. Ex: waxba arki maayo; I don't see anything

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) sakaarada dhedig. Maayo orod laguma gaadho. Dh: maanyo, yac. Li: atoor.

2

maayo-da: (magac, dhedig, keli) suugaan gabraaratada (ugaarsatada) berriga u gaar ah waana sida geeraarka ama salsalka awrta kolka la rarayo jiibteeduna waa: ood roon ma gooyoow, ajaa rarayee hoo, yalax yalax u rooroow, ma yal roobaad baa ee hoo. Ninkaasi wuxu yaqaan sida maayo loogu luuqeeyo.

waa la naqliyay ✓

1

de: I am not doing (X) / he is not going to do (X) With infinitive verb form

2

lx: maayo

3

ps: v-aux-1sg/3m-neg-prpg

4

xe: I am not going to loan out any money.

5

xv: Anigu lacag amaahin maayo.

6

key: maayo

waa la naqliyay ✓

m. n., [abstract] importance, value

waa la naqliyay ✓

(magac, lab, keli) eeg qaaye

waa la naqliyay ✓

1

de: importance, value

2

lx: qaayo

3

pd: (/ha)

4

ps: n0-m-abs

5

key: qaayo

waa la naqliyay ✓

أَهَمِّيَّة، قِيمَة

waa la naqliyay ✓

1

(Raaya-ha)

2

(weligi koox) xiniinyo.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Daruur yar oo markaas di'id bilaabaysa. 2. Xiniiniyo.

waa la naqliyay ✓

m. n., pl. testicles

waa la naqliyay ✓

-raayaha: (n) testicles (tas-tikalis); scrotum (iskaroow-tam) ~ xaniinyo, qooro

waa la naqliyay ✓

-ha: (magac, lab, keli) labada dhikilood ee labka. Dh: xiniinyo, dhikilo.

waa la naqliyay ✓

1

de: testicles

2

lx: raayo

3

pd: (/ha)

4

ps: n1-m-pl

5

syn: qooro, xaniinyo ~ xiniinyo

6

key: raayo

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) daayeerka kiisa dhedig.

waa la naqliyay ✓

f.mg3 (-btay, -batay) 1. Waab dhisasho. 2. Ka w.: nabar kugu soo socda ka gabasho ama wax halis ah dib uga noqosho.

waa la naqliyay ✓

v. build a temporary shelter ~ hut for oneself

waa la naqliyay ✓

1

(fal) aqal yar oo ku meel gaadh ah dhiso; waab dhiso; waab samayso.

2

waabo: (fal) gabbo oo wax kugu soo socda digtooni ka qaado. Laanta soo dhacaysa ka waabo. Dh: gabbo.

waa la naqliyay ✓

1

de: build a temporary shelter ~ hut for oneself

2

initial: w

3

lx: waabo

4

pd: (waabtay)

5

ps: v3b=

6

key: waabo

waa la naqliyay ✓

m.dh Marka karoorka badarka la tumo ee maseggadu sabuulka ka baxdo dufalka soo hara.

waa la naqliyay ✓

m.dh Marka karoorka badarka la tumo ee maseggadu sabuulka ka baxdo dufalka soo hara.

waa la naqliyay ✓

(fal) xoolo inaad bixiso ay ahayd ku lexjeclow oo inaad bixiso ka joogso. Meel aanay dani kaa soo galayn xoolahaaga kala waako. waakuma: eeg waakee.

waa la naqliyay ✓

1

(Waala-da)

2

Cayaar raggu cayaaro: labo saf oo iska soo horjeeda oo is tiro le'eg oo jilbajabsan; gacnahaa laga cayaaraa, hees iyo jiibna waa leedahay.

waa la naqliyay ✓

1

waalo¹: m.dh Cayaar cayaaraha hiddaha iyo dhaqanka ka mid ah, raggu cayaaro oo labo saf oo iska soo horjeeda, tira isla egna ah, iyadoo jilbajabsan gacmahana lagu cayaaro hees iyo jiibna leh; hellem.

2

waalo²: f.mg3 (-aashay, -aalatay) 1. Wax waalan noqosho. 2. Ka w.: meel cabsi awgeed uga cararid.

waa la naqliyay ✓

1

waalo¹: m.dh Cayaar cayaaraha hiddaha iyo dhaqanka ka mid ah, raggu cayaaro oo labo saf oo iska soo horjeeda, tira isla egna ah, iyadoo jilbajabsan gacmahana lagu cayaaro hees iyo jiibna leh; hellem.

2

waalo²: f.mg3 (-aashay, -aalatay) 1. Wax waalan noqosho. 2. Ka w.: meel cabsi awgeed uga cararid. m.f.dh, waalasho.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. hand-clapping game played by two teams of men

2

waalo v. become insane, go mad

waa la naqliyay ✓

-waashay I waalatay: (v) become mad, crazy, insane or mentally disturbed ~ see also [eeg] waalan

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax waalan oo miyir la' noqo; waalliyi ha kugu dhacdo. Waalo oo wajaq ayay dadku isku habaaran. Dh: miyirbeel.

2

waalo -da: (magac, dhedig, keli) ciyaar raggu ciyaaro oo intay jilba joogsadaan ay laba saf oo is tiro le'eg iskaga soo horjeestaan gacmaha ayaa laga ciyaaraa oo waa la weyweydaariyahees iyo jiibna way wadataa. Waalo ayaan ciyaaraa habeenii. Dh: hellen.

waa la naqliyay ✓

1

(Waana-da)

2

Hadallo waaweyn oo talo ah, oo waxa san laysku faro waxa xunna laysaga reebo; wacdi.

waa la naqliyay ✓

m.dh.u Hadallo talo ah oo cid loo jeediyo iyadoo wax lagu faraayo ama wax looga reebaayo.

waa la naqliyay ✓

m.dh.u Hadallo talo ah oo cid loo jeediyo iyadoo wax lagu faraayo ama wax looga reebaayo.

waa la naqliyay ✓

f. n. advice, counsel; directions

waa la naqliyay ✓

-waanada: (n) advice (adh-veeyz)-, counsel (kaawn-sal), guidance (gaay-densi); piece of advice; suggestion (saj-jesh-shari), opinion (o-piin-yan) ~ talo, nasteexo

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) talo iyo naseexo wanaag la iskugu tilmaamo oo cid u baahan lagu yidhaa; hadallo waxsheeg ama talo ah oo sida ugu habboon wax laysugu sheego; caqli celin xigmad iyo waayo aragnimo wadata oo cid lagu yidhaa. Dhegihii Alle waaniyaa waano qaata. Dh: naseexo, talo.

waa la naqliyay ✓

1

cf: wacdi

2

de: advice, counsel; [col] directions

3

initial: w

4

lx: waano

5

pd: (/da)

6

ps: n6-f

7

key: waano

waa la naqliyay ✓

عِبْرَة، مَوْعِظَةً

waa la naqliyay ✓

qr.dd la-mid: weeye.

waa la naqliyay ✓

1

class: he / she / it is ... [verbless declarative]

2

waaye [feminine] n. age (in the past), previous time

waa la naqliyay ✓

-ta/ka: (n) wine (waayn) Ex: khamriga culus ee canabka laga sameeyo; alcoholic beverage made from grapes

waa la naqliyay ✓

1

1. (Basaas-ka) Jaasuus.

2

2. (Basaas-ta) Dufan la is marsho kolka la waayo, abaarta iyo engegga, timaha iyo wixii la mid ah, ka muuqda.

waa la naqliyay ✓

1

(Circaddaa-ga)

2

Kolka roobku da'a hayo, oo daruuruhu iyagoo isku tirmay oo isu wada ekaaday, cirka qarshaan oo wada daboolaan, oo jahooyinka la kala aqoon waayo.

waa la naqliyay ✓

1

(Dabbar-ta)

2

Caro dadka kolkol ku kacda oo maskaxdiisa rogta oo uu waxa san iyo waxa xun la kala sooci waayo; sa'; si'id.

waa la naqliyay ✓

1

(Dammaad-ka)

2

Wareer culus oo madaxa qabta oo siga in wax lala arki waayo ama la dhaco.

waa la naqliyay ✓

1

(Dayow-ga)

2

Wareer wax lala kala garan waayo oo qofku aqoon waayo meesha uu joogo iyo goorta ay tahay iyo afartii docood meel ay kala jiraan; jahawareer; asqo; dhama'.

waa la naqliyay ✓

1

(Dejin-ta)

2

1. Wax kor joogey ama saarraa, hoos geyn.

3

2. (bad) doon ama markab burburin, burburin baddu la cunto oo haabadki lala waayo.

4

3. (suugaan) curin.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhaygag-ga)

2

Eegid, meel ama wax, indhaha lagu qabto oo laga qaadi waayo, iyadoo aan la libiqsana hayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Dhuumasha-da)

2

Si loo waayo oo haddii la doondoono aan loo helin, meel aan layska arki karin, gelid ama tegid; si aan loo arag, ku kicid; is qarin.

waa la naqliyay ✓

1

Fackaalla-da)

2

Iin xagga dhalanka iyo abuurta ah oo keenta in dadka dheehiddiisa iyo wax la qabsadkiisu ay dhib noqoto oo lays qiro qaban waayo; sansaan aan lala dhaqmi karin.

waa la naqliyay ✓

1

(Farammaggaadha-da)

2

1. Wax sugi karid la'aan; iyadoo aan weli lays taaban ama aan layskuba soo dhoweyn oo la fadhiyi kari waayo ama la sugi waayo oo wax la sameeyo; sida dadku u badan yahay oo wax u sugo si ka yar oo ka dhaqso badan.

3

2. Taabasho yari ku filan tahay; car-i-taabo; (ama farammaggaarto).

waa la naqliyay ✓

1

(Gaafa-ha)

2

1. Waayo badan; jeer; wax badan.

3

2. Meerto; kaltan.

waa la naqliyay ✓

1

(Gadaala-ha)

2

1. Waayo danbe; ciribdanbeed; dib. (keli: gadaal).

3

2. Oogada qaarkeeda danbe siiba xubnaha laga dhalo oo laboodka iyo dheddigoodku isaga tagaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Gowsdheera-da)

2

(xoolo, kd.) gows inta debca wax yar kor u soo baxa oo dabadeed wax lala calalin waayo: takhtar yaqaan oo baxsha haddaan loo helin xooluhu waa ku dhibtoodaan.

waa la naqliyay ✓

1

(Guunfood-ka)

2

Neef dheddig, kolka uu inta awr u baahdo waayo oo sidaas darteed u rimi waayo.

waa la naqliyay ✓

1

Haadey!

2

Erey, qof dhibaato weyni gaartey, inti is celin waayo, ku dhawaaqo; duulay! hoogey! jabay!

waa la naqliyay ✓

1

(Haalaati-ga)

2

Qofkii shaaha iyo bunka iyo sigaarka iyo wixii la mid ah cabbi jirey, kolkuu tabo ama waayo, waxa wareerka la moodo oo qabta ama haya; xaraarad; hamuun; (ama halaati).

waa la naqliyay ✓

1

(Had-da)

2

1. Goor la yaqaan oo bilaw iyo dhammaad leh; ammin; kol; waqti.

3

2. () Naftoo la waayo; geeri; dhimasho; (ama hed).

waa la naqliyay ✓

1

(Hadaf-ka)

2

1. Wixii la fali lahaa ama la rabey in la yeelo oo inta la garan waayo, wax kale la falo ama la yeelo; gef; ilduuf.

3

2. Toogo; himilo.

4

3. Baaq; halhays; sawd.

waa la naqliyay ✓

1

(Hafad-ka)

2

Biyo badan ama xoog leh dhexdood oo inta la galo ama lagu dhexdhaco, laga bixi waayo oo lagu dhinto ama lagu rafaado.

waa la naqliyay ✓

1

(Harraad-ka)

2

Sida la noqdo kolka biyo la cabbo la waayo; oon; surmi; asqo.

waa la naqliyay ✓

1

cf: maxay ... u?

2

de: why?, how come?

3

hm: 1

4

initial: w

5

lx: waayo

6

ps: qw

7

key: waayo_1

waa la naqliyay ✓

1

de: because; so

2

hm: 2

3

initial: w

4

lx: waayo

5

ps: conj / adv

6

key: waayo_2

waa la naqliyay ✓

1

de: topic, agenda, proposal (with information ~ problems)

2

hm: 3

3

initial: w

4

lx: waayo

5

pd: (/ha)

6

ps: n-m-mass

7

key: waayo_3

waa la naqliyay ✓

1

a: waaye

2

cf: waa

3

de: previous time, generation, age

4

hm: 4

5

initial: w

6

lx: waayo

7

pd: (/da)

8

ps: n0-f-time; n2-f-pl

9

key: waayo_4

waa la naqliyay ✓

m.dh Hanti yar oo xoolo nool ah.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Mas'uuliyadda aabbaha ka saaran mehrinta gabadhiisa. 2. Ardi w.: dhul fog; dhul shisheeye.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Mas'uuliyadda aabbaha ka saaran mehrinta gabadhiisa. 2. Ardi w.: dhul fog; dhul shisheeye.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) xaq iyo masuuliyad diineed oo gabadh aabbo loogu noqdo marka la guurinayo. Gabadh aabbeheed joogo walaayo kale looma raadsho. Dh: weli.

waa la naqliyay ✓

f.g3 (-stay, -satay) War qof uu hayo ka dhegeyso; cid wax weyddiin.

waa la naqliyay ✓

f.g3 (-stay, -satay) War qof uu hayo ka dhegeyso; cid wax weyddiin. m.f.dh, waraysasho.

waa la naqliyay ✓

v.auto: ask, inquire, seek information for oneself

waa la naqliyay ✓

-waraystay / waraysatay: (v) inquire (in-ku-waayer); ask (aski); interview; ask questions; make inquiries ~ wareysi la yeelo

waa la naqliyay ✓

(fal) su'aalo weydii oo warkuu hayo ka dhegeyso. Warayso wiilka wixii uu soo arkay.

waa la naqliyay ✓

1

bw: haybi, tooyo

2

de: ask, inquire, seek information for oneself

3

initial: w

4

lx: warayso

5

nt: waraysad (ka) [vn-m], waraysasho (/da) [vn-f], waraysi (ga) [vn-m]

6

pd: (waraystay)

7

ps: v3b=auto

8

key: warayso

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig keli) wiil aad saaxiibo tihiin. Widaayo walaal ka wanaagsan.

waa la naqliyay ✓

1

(Wiqaaya-da)

2

Xumaha oo cid ama wax laga ilaaliyo, laga dhawro, laga badbaadiyo.

waa la naqliyay ✓

f. n. protection

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) badbaado iyo ka horteg. Tallaalku wuxu ubadka u yahay wiqaayo. Dh: ilaalo.

waa la naqliyay ✓