Macnaha iyo Turjumaadda | erey•ga

1

(Waala-da)

2

Cayaar raggu cayaaro: labo saf oo iska soo horjeeda oo is tiro le'eg oo jilbajabsan; gacnahaa laga cayaaraa, hees iyo jiibna waa leedahay.

waa la naqliyay ✓

1

waalo¹: m.dh Cayaar cayaaraha hiddaha iyo dhaqanka ka mid ah, raggu cayaaro oo labo saf oo iska soo horjeeda, tira isla egna ah, iyadoo jilbajabsan gacmahana lagu cayaaro hees iyo jiibna leh; hellem.

2

waalo²: f.mg3 (-aashay, -aalatay) 1. Wax waalan noqosho. 2. Ka w.: meel cabsi awgeed uga cararid.

waa la naqliyay ✓

1

waalo¹: m.dh Cayaar cayaaraha hiddaha iyo dhaqanka ka mid ah, raggu cayaaro oo labo saf oo iska soo horjeeda, tira isla egna ah, iyadoo jilbajabsan gacmahana lagu cayaaro hees iyo jiibna leh; hellem.

2

waalo²: f.mg3 (-aashay, -aalatay) 1. Wax waalan noqosho. 2. Ka w.: meel cabsi awgeed uga cararid. m.f.dh, waalasho.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. hand-clapping game played by two teams of men

2

waalo v. become insane, go mad

waa la naqliyay ✓

-waashay I waalatay: (v) become mad, crazy, insane or mentally disturbed ~ see also [eeg] waalan

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax waalan oo miyir la' noqo; waalliyi ha kugu dhacdo. Waalo oo wajaq ayay dadku isku habaaran. Dh: miyirbeel.

2

waalo -da: (magac, dhedig, keli) ciyaar raggu ciyaaro oo intay jilba joogsadaan ay laba saf oo is tiro le'eg iskaga soo horjeestaan gacmaha ayaa laga ciyaaraa oo waa la weyweydaariyahees iyo jiibna way wadataa. Waalo ayaan ciyaaraa habeenii. Dh: hellen.

waa la naqliyay ✓

ciyaar Soomalidu ciyaaraan ha yeeshee gobol walba si gooni ah looga ciyaaro waxay gaar u tahay ragga qalabka lagu ciyaaro ama la qaato waxaa ka mid ah maqaar lo'aad ama harag, serbi madheedh ah oo uu qaato ninka laashinka ah, buun yar oo kalax ah iyo kabo maqaar ah.

waa la naqliyay ✓

1

(Aala-da)

2

Qaalmaha yaryar oo lo'da.

waa la naqliyay ✓

m.dh.u Lo'da inteeda aan weli gaarin da'dii ay rimi ama wax rimin lahayd.

waa la naqliyay ✓

f. n., [collective] heifer, young female cattle; heifers

waa la naqliyay ✓

1

(fal) eed oo ka naasnaasi; ka shallaytan. Kibirka daa haddii kale eed oo aalo. Dh: eerso, naasnaasi, qoomamee, eed, shallaytee. Li: mahadi.

2

aalo-da: (magacwadareed) qaalmaha yaryar ee laba jirsada, gaadhay na xilligii caanaha laga gudhin lahaa. Dh: aaran, dhal, eelo.

3

aalo -ha: (magac, lab, keli) eeg aale.

waa la naqliyay ✓

1

cf: qaalin ~ qaalmo

2

de: heifer, young female cattle; heifers

3

lx: aalo

4

pd: (/da)

5

ps: n6-f-col

6

key: aalo

waa la naqliyay ✓

1

(Waal-ka)

2

Jaal; laag, fac.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-aalay, -aashay) 1. Qof wax maskaxda lagaga jiro ka dhigid. 2. Is w.: qof waalan iska dhigid. 3. Qalabka matoorrada mid ka mid ah oo qarxinta shidaalka ka qaybgala.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-aalay, -aashay) 1. Qof wax maskaxda lagaga jiro ka dhigid. 2. Is w.: qof waalan iska dhigid. 3. Qalabka matoorrada mid ka mid ah oo qarxinta shidaalka ka qaybgala. m.f.dh, waalid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. age-mate, contemporary, person of the same age; equal (of the same rank ~ social standing)

2

waal v. madden, drive someone mad, make someone go insane

waa la naqliyay ✓

-ay / waashay: (v) madden (maa-den); make mad; drive mad, drive insane

waa la naqliyay ✓

1

(fal) miyirka ka qaad; waalli ku rid.

2

waal: (fal) khiyaanee oo wax aan jirin run uga dhig.

3

waal -ka: (magac, lab, keli) bir injiinnada ku jirta oo qarxinta shidaalka ka qaybgasha. Waalka ii soo qaad.

waa la naqliyay ✓

m.dh Bahal yar oo jiirka u eg oo dhogor jilicsan cawl ah iyo gafuur dheer leh.

waa la naqliyay ✓

f. n. shrew (mouse ~ rodent species)

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) bahal yar oo jiirka u eg oo dhogor jilicsan oo cawl ah iyo gafuur dheer leh. Walo waa jiir gafuur dheer. Dh: wali.

waa la naqliyay ✓

1

de: shrew (mouse ~ rodent sp.)

2

initial: w

3

lx: walo

4

pd: (/da)

5

ps: n6-f

6

key: walo

waa la naqliyay ✓

1

(Kaala-da)

2

Wax wadajir loo urursho oo cid ama arrin, gargaar ahaan loo siiyo ama wax loogu qabto; siin; diiqo; xoolaggooyo.

waa la naqliyay ✓

m.dh Nin guursaday xoolaha la siiyo.

waa la naqliyay ✓

f. n. contribution, handout, charity

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) gargaar loo fidiyo qof guursaday. Dh: kaale.

waa la naqliyay ✓

1

de: contribution, handout, charity

2

lx: kaalo

3

pd: (/da)

4

ps: n6-f

5

key: kaalo

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) ukun sida kubadda u wareegsan qolofina ku dahaadhan tahay oo xawayaanka aan naaslleyda ahayni dhalaan sida. shimbiraha badhkood, kalluunka haadda iyo wixii la mid ah. Digaagaddu naalo ayay dhashaa. Dh: ugac, beed, ugxan.

waa la naqliyay ✓

1

(Saala-da)

2

Saxaro engegan oo iniino ah oo xoolaha iyo nafleyda kale qaarkeed dhigaan.

waa la naqliyay ✓

m.dh Saxaro kuuskuusan oo geela, ariga iyo ugaarta qaarkeed dhigaan.

waa la naqliyay ✓

m.dh Saxaro kuuskuusan oo geela, ariga iyo ugaarta qaarkeed dhigaan.

waa la naqliyay ✓

f. n., (mass n.): dung (of animals)

waa la naqliyay ✓

1

-saalada: (n) dung (doong); manure (ma-nuur); muck (mak) ~ digo

2

saalo -saalada: (n) salon (sa-luun); a room or hall for receptions ~ qolka soo dhaweynta

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) xaar adag oo malmalaasan oo adhiga, geela iyo ugaadha lagu yaqaanno. Saalo geel baa surinkan daadsan. Dh: digo.

waa la naqliyay ✓

1

cf: digo, saxaro, xaar

2

de: dung (of animals)

3

initial: s

4

lx: saalo

5

pd: (/da)

6

ps: n6-f-mass

7

key: saalo

waa la naqliyay ✓

f.mg3 (-btay, -batay) 1. Waab dhisasho. 2. Ka w.: nabar kugu soo socda ka gabasho ama wax halis ah dib uga noqosho.

waa la naqliyay ✓

v. build a temporary shelter ~ hut for oneself

waa la naqliyay ✓

1

(fal) aqal yar oo ku meel gaadh ah dhiso; waab dhiso; waab samayso.

2

waabo: (fal) gabbo oo wax kugu soo socda digtooni ka qaado. Laanta soo dhacaysa ka waabo. Dh: gabbo.

waa la naqliyay ✓

1

de: build a temporary shelter ~ hut for oneself

2

initial: w

3

lx: waabo

4

pd: (waabtay)

5

ps: v3b=

6

key: waabo

waa la naqliyay ✓

m.dh Marka karoorka badarka la tumo ee maseggadu sabuulka ka baxdo dufalka soo hara.

waa la naqliyay ✓

m.dh Marka karoorka badarka la tumo ee maseggadu sabuulka ka baxdo dufalka soo hara.

waa la naqliyay ✓

(fal) xoolo inaad bixiso ay ahayd ku lexjeclow oo inaad bixiso ka joogso. Meel aanay dani kaa soo galayn xoolahaaga kala waako. waakuma: eeg waakee.

waa la naqliyay ✓

1

(Waali-ga)

2

Nin madax u ah qaybaha dhulka qaranku u qaybsan yahay middood; naa'ib; beeldaaje.

waa la naqliyay ✓

1

waali¹: m.l (-iyo, m.dh) Nin madax ka ah qaybaha dal u qaybsamo midkood; naa'ib beeldaaji; barasaab.

2

waali²: f.g2 (-iyay, -isay) Ka w.: nafley meel si ba'an uga caajin.

waa la naqliyay ✓

m.l (-iyo, m.dh) Nin madax ka ah qaybaha dal u qaybsamo midkood; naa'ib beeldaaji; barasaab.

waa la naqliyay ✓

m. n. local chief; regional governor

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) nin madax ka ah gobol ka mid ah gobollada dal weyn; guddoomiye gobol. Gobol kasta waali ayaa loo magacaabay.

waa la naqliyay ✓

1

cf: beeldaaje, naa'ib

2

de: local chief; regional governor

3

initial: w

4

lx: waali

5

pd: (-ga)

6

ps: n2a-m

7

key: waali

waa la naqliyay ✓

1

(Waana-da)

2

Hadallo waaweyn oo talo ah, oo waxa san laysku faro waxa xunna laysaga reebo; wacdi.

waa la naqliyay ✓

m.dh.u Hadallo talo ah oo cid loo jeediyo iyadoo wax lagu faraayo ama wax looga reebaayo.

waa la naqliyay ✓

m.dh.u Hadallo talo ah oo cid loo jeediyo iyadoo wax lagu faraayo ama wax looga reebaayo.

waa la naqliyay ✓

f. n. advice, counsel; directions

waa la naqliyay ✓

-waanada: (n) advice (adh-veeyz)-, counsel (kaawn-sal), guidance (gaay-densi); piece of advice; suggestion (saj-jesh-shari), opinion (o-piin-yan) ~ talo, nasteexo

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) talo iyo naseexo wanaag la iskugu tilmaamo oo cid u baahan lagu yidhaa; hadallo waxsheeg ama talo ah oo sida ugu habboon wax laysugu sheego; caqli celin xigmad iyo waayo aragnimo wadata oo cid lagu yidhaa. Dhegihii Alle waaniyaa waano qaata. Dh: naseexo, talo.

waa la naqliyay ✓

1

cf: wacdi

2

de: advice, counsel; [col] directions

3

initial: w

4

lx: waano

5

pd: (/da)

6

ps: n6-f

7

key: waano

waa la naqliyay ✓

عِبْرَة، مَوْعِظَةً

waa la naqliyay ✓

1

1. (Waayo?) Maxaayeelay; maxaawacay.

2

2. (waa ayo) waa ayo?; waa qofma?; waa kuma? waa tuma?

3

3. (Waaya-ha) a) Arrimo; xaal; sah. 6) Dhibaha adduunka; tabaalo. c) Waxyaalo loo soo joogey; goobjoog loo ahaa; xog'ogaal; wacaal.

waa la naqliyay ✓

1

waayo¹: m.l.w 1. Waqti hore oo la soo dhaafay. 2. Dhacdooyin la soo joogay; wacaal. 3. Arrin; xaal; sah. 4. Dhibaha adduunka; tabaalo.

2

waayo²: xi. (naxwe) Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye, maxaajira, maxaawacay, maxaayeelay. Tusaale: “Xasan wuu iska tegay, waayo, waad ka caraysiisay”.

3

waayo³: e.we 1. Waa ayo?, waa kuma? 2. Sababtu maxay tahay?

waa la naqliyay ✓

1

waayo¹: m.l.w 1. Waqti hore oo la soo dhaafay. 2. Dhacdooyin la soo joogay; wacaal. 3. Arrin; xaal; sah. 4. Dhibaha adduunka; tabaalo.

2

waayo²: xi. (naxwe) Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye, maxaajira, maxaawacay, maxaayeelay. Tusaale: Xasan wuu iska tegay, waayo, waad ka caraysiisay.

3

waayo³: e.we 1. Waa ayo?, waa kuma? 2. Sababtu maxay tahay?

waa la naqliyay ✓

1

question word: why?, how come?

2

waayo [conjunction], [adverb] because; so

3

waayo m. n., (mass n.): topic, agenda, proposal (with information ~ problems)

4

waayo [feminine] n., pl. previous time, generation, age

waa la naqliyay ✓

1) pourquoi? 2) pourquoi pas? 3) parce que.

waa la naqliyay ✓

1

(adv) why (waay); for what reason? ~ maxaa yeelay

2

waayo: (conjunction) because (bi kooz); since (si-nis)

3

waayo -waayaha: (n) time (taaym); era (iira); days (deeyis) Ex: waayahii hore; the olden days; waayahaan dambe, nowadays [modern times]

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) waa maxay sababtu; leesh. Waayo maxaad sidaa u yeeshay. Dh: maxaayeelay, maxaawacay, sabab.

2

waayo -ha: (magac, lab, keli) dhibaha adduunka; tabaalo.

3

waayo -ha: (magac, lab, keli) dhacdooyin loo soo joogey; goobjoog loo ahaa.

4

waayo -ha: (magac, lab, keli) saha iyo xaalka kolkaa la joogo. Ninba waayihii ku lammaan.

waa la naqliyay ✓

زَمَن

waa la naqliyay ✓

1

(Xaala-da)

2

1. Xaal.

3

2. Uurkujir; xiidmo.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Xubnaha ragga. 2. Uurkujir.

waa la naqliyay ✓

f. n. intestines, entrails, internal organs

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) si ay wax yihiin xilli gaar ah. Dh: xaalad.

2

xaalo -da: (magac, dhedig, keli) uur kujir. Dh: xiidmo.

waa la naqliyay ✓

1

cf: uurkujir, xaab, xiidmo

2

de: intestines, entrails, internal organs

3

initial: x

4

lx: xaalo

5

pd: (/da)

6

ps: n-f

7

key: xaalo

waa la naqliyay ✓

1

(Gal-ka)

2

1. Dhar yar oo la tolo oo qalabka qaarki, sida barkimooyinka, lagu rogo ama la dhex geliyo oo dhawraarin u ah.

3

2. Dabool harag ah ama qori ama bir ama wax kale, oo qalabka qaarki (billawe, seef, kd.) loo sameeyo, laguna qaado.

4

3. Biyo kooban oo meel fadhiya; balli; haro.

5

4. (shax, waalo, kd.) badin; ka dhicid; foorad.

6

5. Garangar iftiin ah oo xilliyada qaarkood dayuxu dhex galo.

waa la naqliyay ✓

1

(Gudub-ka)

2

1. Babac.

3

2. (waalo) labada siyood oo lagu cayaara hayo middood (midda kale waa socod).

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg waalo².

waa la naqliyay ✓

f.mg3 (-stay, -satay) Waalo cayaarid.

waa la naqliyay ✓

Cadhow; waalo

waa la naqliyay ✓

1

(fal) mid maanka wax uga dhimmanyihiin noqo. Dh: waalo,

2

khafiif: (tilmaame) qof wax u dhimman yihiin.

3

khafiif: (tilmaame) aan qalleyf ahayn; wax jilicsan ama xalleefsan.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) xadhig aad u adag oo aan la goyn karin oo maydhax aad loo tidcay ama balaastiig ah. Maggo oo ku xidh haduu is waalo.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) ciyaarta waalo ciyaarid. Dhallinyaradu waalaysashada way iskugu yeedhaan.

waa la naqliyay ✓

(fal) waalo ciyaar. saaxiibbada la waalayso.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) waalo oo qof wax u dhiman yihiin noqo. Ka agoonta xooleheeda cunoow waalo oo wajaq. Dh: waalo, fayoobow

2

wajaq-a: (magac, lab, keli) waalli daran oo qofka lala qaban waayo.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) huguri xumo darteed la waalo oo la wajaq. Adna welef qayrkaaba waalaye. Dh: walaf.

2

welef -ka: (magac, lab, keli) hunguri xumo wax la barto aad loogu mamo oo lagaba maarmi keri waayo. Weedhaan qalbiga kuugu ridey welefku kaa qaadye. Dh: walaf, wajaqe.

3

welef -ka: (magac, lab, keli) roob jirdagoo ama mahiigaan noqda; col ama xoolo diigaanyo noqda. Sida welefka roob ciidankii ma ugu weeteeyey. Dh: walaf.

waa la naqliyay ✓

1

cf: waalo

2

de: one of the two teams of men playing a certain game

3

hm: 3

4

lx: gudub

5

pd: (-ka)

6

ps: n2a-m

7

key: gudub_3

waa la naqliyay ✓

1

cf: waalo

2

de: play the hand-clapping game

3

initial: w

4

lx: waalayso

5

pd: (waalaystay)

6

ps: v3b=intr

7

key: waalayso

waa la naqliyay ✓

1

de: hand-clapping game played by two teams of men

2

hm: 1

3

initial: w

4

lx: waalo

5

pd: (/da)

6

ps: n6-f

7

key: waalo_1

waa la naqliyay ✓

1

de: become insane, go mad

2

hm: 2

3

initial: w

4

lx: waalo

5

pd: (waashay)

6

ps: v3b=intr

7

xe: He is going mad.

8

xv: Wuu waalanayaa.

9

key: waalo_2

waa la naqliyay ✓

(adv) whereabouts (weer-a-bawts). Ex: weli war iyo wacaalo lagama hayo; Information concerning his whereabouts is still unavailable

waa la naqliyay ✓

v. appoint someone as one's representative

waa la naqliyay ✓

1

de: appoint s.o. as one's representative

2

initial: w

3

lx: wakaalo

4

pd: (wakaashay)

5

ps: v3b=tr

6

see: wakiilo

7

key: wakaalo

waa la naqliyay ✓

m. n., pl. siblings, brothers and/or sisters

waa la naqliyay ✓

-walaalaha: (n) brothers (baraatheris)-, sisters (sis-teris). Ex: walaalahaa waa meeqa?: how many brothers and sisters do you have?

waa la naqliyay ✓

1

de: siblings, brothers and/or sisters

2

initial: w

3

lx: walaalo

4

pd: (/ha)

5

ps: n1-m-pl; n6-m

6

key: walaalo

waa la naqliyay ✓

m.dh Nooc caws ka mid ah oo dhaadheer.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) tigaad iyo nagaadh.

waa la naqliyay ✓

-ha: (magacwadareed) abuurka inta dadku dhibsado oo dhan, sida dugaagga, xamaaratada iyo wixii la mid ah.

waa la naqliyay ✓

1

(Balala-da)

2

1. Geedo waabaayo leh.

3

2. Xoolo ceel la keeno, iyadoo aan yeel loo sidin oo dabadeed baryo lagu waraabsho.

4

3. Bilaw; unug.

5

4. Cudur xoolaha ku dhaca.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Bacaroor. 2. Cudur xoolaha ku dhaca markay daaqaan geedka balalada. 3. Xoolo ceel la keenay oo yeel la'aan awgeed baryo lagu waraabshey.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Bacaroor. 2. Cudur xoolaha ku dhaca markay daaqaan geedka balalada. 3. Xoolo ceel la keenay oo yeel la'aan awgeed baryo lagu waraabshey.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., [collective] poisonous plants

2

balalo vl. n. act of taking one's animals to a well without permission to use it, and then begging to water

3

balalo n. beginning, start (of something)

4

balalo [feminine] n., [collective] disease that strikes livestock

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) jirro xoolaha ku dhacda marka ay daaqdo geedo sumaysan ama qudhaanjo leh. Lo'da balalootay ha loo gurmado. balalo -da: (magac, dhedig, keli) sunta geedaha qaar leeyihiin ee xooluhu ku bukoodaan ama kuba dhintaan.

2

balalo -da: (magac, dhedig, keli) biyo la doondoono kolka aad sabada ceelka ciidan iyo yeeltoona ku haysan. Balalo ayaan ku soo waraabiyey halaha maanta.

3

balalo -da: (magac, dhedig, keli) dibbiro aad u xun oo nagas buuxiyo neefka calooshiisa, ka dib markuu aad u cunay doog. Waxa suuragal ah in ay xooluhu ku dhintaan balalada.

waa la naqliyay ✓

1

(Caalya-ha)

2

(xoolo cayiley) baruuro lullusha (bari, macal, kd.).

waa la naqliyay ✓

m. n. fat parts of an animal (especially sheep)

waa la naqliyay ✓