waalasho
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Waalasho
(Waalasha-da)
Qof waalan noqosho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
waalasho
m.f.dh eeg waalo².
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
waalasho
-da: (magac, dhedig, keli) xanuun dhimir ah qaadid; waalli qabid. Darooggu waalasho ayuu koonaa.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Waabasho
(Waabasha-da)
1. Waab samaysasho; waab ka dhigasho.
2. (wax cabsi leh) dib uga noqosho; dib uga laabasho; ka joogsasho; ka dhuumasho; ka biqid; ka xishood.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
waabasho
m.f.dh eeg waabo.
Qaamuuska Fiqi: Soomaali-Ingiriis - Cabdiraxmaan C. Xaashi, Cawil Cali Xaashi [1995]
waabasho
-waabashada: (n) the act of dodging or ducking; dodge (dhaaj); duck (dhak) ~ gabbasho
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
waabasho
-da: (magac, dhedig, keli) in yar gabbasho. Nin aan wax arag waabasho ma yagaan. Dh: hakasho.
waabasho -da: (magac, dhedig, keli) waab yar dhisasho.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
waakasho
-da: (magac, dhedig, keli) eeg waakad.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Jamasho
(Jamasha-da)
Wax jan u qabid; qof aragtidi ama wax kale heliddood, rabitin aad u badan oo bugto ku dhow, u qabid; wax u waalasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
isdhaaf
isdhaaf¹: m.l 1. Waalli. 2. I. ah: laba addin oo aan isku dhinac ahayn.
isdhaaf²: f.mg1 (-fay, -ftay) 1. (f.g) Laba wax ama ka badan oo jihooyin kala duwan u socda isweydaarasho. 2. (f.g) Laba ama ka badan oo wax isku hayey isnabadgelin. 3. (f.mg) Cid waalasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
khafiif
khafiif¹: m.l 1. Kh. ah: wax culays yar; wax jurmi yar. 2. Qof maskaxdiisa wax u dhimanyihiin.
khafiif²: f.mg1 (-fay, -ftay) 1. Qof maskaxda wax uga dhimman yihiin noqosho. 2. Ku kh.: wax jacayl awgii ku waalasho.
Qaamuus-Dugsiyeedka Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2022]
isdhaaf
isdhaaf¹: m.l 1. Waalli. 2. I. ah: laba addin oo aan isku dhinac ahayn.
isdhaaf²: f.mg1 (-fay, -ftay) 1. (f.g) Laba wax ama ka badan oo jihooyin kala duwan u socda isweydaarasho. 2. (f.g) Laba ama ka badan oo wax isku hayey isnabadgelin. 3. (f.mg) Cid waalasho. m.f.dh, isdhaafid.
Qaamuus-Dugsiyeedka Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2022]
khafiif
khafiif¹: m.l 1. Kh. ah: wax culays yar; wax jurmi yar. 2. Qof maskaxdiisa wax u dhimanyihiin.
khafiif²: f.mg1 (-fay, -ftay) 1. Qof maskaxda wax uga dhimman yihiin noqosho. 2. Ku kh.: wax jacayl awgii ku waalasho. m.f.dh, khafiifid.
Qaamuus-Dugsiyeedka Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2022]
waalo
waalo¹: m.dh Cayaar cayaaraha hiddaha iyo dhaqanka ka mid ah, raggu cayaaro oo labo saf oo iska soo horjeeda, tira isla egna ah, iyadoo jilbajabsan gacmahana lagu cayaaro hees iyo jiibna leh; hellem.
waalo²: f.mg3 (-aashay, -aalatay) 1. Wax waalan noqosho. 2. Ka w.: meel cabsi awgeed uga cararid. m.f.dh, waalasho.
Qaamuuska Aasaasi: Ingiriis-Soomaali - Cabdiraxmaan C. Xaashi, Cawil Cali Xaashi [1993]
derange
/dhirenj/ (v) waalasho (isku-darsamid).
Qaamuuska Aasaasi: Ingiriis-Soomaali - Cabdiraxmaan C. Xaashi, Cawil Cali Xaashi [1993]
hanker for
/haankar for/hanker after (v) hiyi-waalasho, u-jeelid. e.g. I always hanker for fresh cherries in the summer.
Qaamuuska Aasaasi: Ingiriis-Soomaali - Cabdiraxmaan C. Xaashi, Cawil Cali Xaashi [1993]
rave
/reyv/ (v) 1. khal-khalid (khafiifid, sidii qof wax u dhimman yihiin u hadlid) 2. ku khafiifid (ku waalasho).
Qaamuus Talyaani-Soomaali - Cabdalla Cumar Mansuur, Axmed Cabdullaahi A. [1985]
impazzire
v.intr. - waalasho.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
miyirbeelid
-da: (magac, dhedig, keli) maan iyo kala garashaba waayid; waalasho.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
miyirbeelitaan
-ka: (magac, lab, keli) waalasho; maandoorsamid.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
baalsasho
-da: (magac, dhedig, keli) qof kale oo cadaw ah, dilkiisa baal ku qaadasho oo ku faanid ama sharaf ku sheegasho.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
badalasho
-da: (magac, dhedig, keli) shay wax kale ku doorsasho. Dh: beddelesho.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
maalgasho
(fal) meel ama mashruuc hawl iyo dhaqaale iskaa u geli si aad mustaqbalka uga hesho macaash badan.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Waaqsasho
(Waaqsasha-da)
(ka soo waaqsasho) Dhib ama waxyeello hore ka baansasho; ka kabasho; ka biskood; ka soo noolaansho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
waaqsasho
m.f.dh eeg waaqso.
Qaamuuska Afmaal: Soomaali-Ingiriis - Saciid [2013]
waaqsasho
vl. n. recovery
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
waaqsasho
-da: (magac, dhedig, keli) kabasho laga soo kabto dhib hore; dhib iyo waxyeello hore ka soo rayn. Haddaad lafahaaga u talin weydo ka soo waaqsasho yeelan maysid. Dh: kabasho.
waaqsasho -da: (magac, dhedig, keli) gurmad dirsasho, gayladhaan dirasho. Waaqsasho diro si laguugu yimaado.
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
waaqsasho
de: recovery
initial: w
lx: waaqsasho
pd: (/da)
ps: vn-f
key: waaqsasho
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
aasasho
-da: (magac, dhedig, keli) eeg aasad.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
aslasho
m.f.dh eeg aslo.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
aslasho
-da: (magac, dhedig, keli) weel asal gelin.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
baalash
baalash¹: m.l 1. Rinji midabbo badan leh oo gasacado yaryar ku jira oo kabaha la mariyo, luujito. 2. Burush.
baalash²: f.g1 (-shay, -shtay) Kabo luujito marin. la-mid: baalashee.
Qaamuus-Dugsiyeedka Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2022]
baalash
f.g1 (-shay, -shtay) Kabo luujito marin. m.f.dh, baalashid. la-mid: baalashee.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
baalash
-ka: (magac, lab, keli) dhaashiga midabka leh ee kabaha la mariyo si bilicdooda loo muujiyo
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
calasho
f.g3 (-shaday, -shatay) la-mid: calalso.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
calasho
(fal) cunto iyo wax la mid ah, afka geli oo ilkaha ku googoo oo raamso.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
falasho
m.f.dh eeg falo.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
falasho
-da: (magac, dhedig, keli) beer qodasho. Xilligani waa xilligii falashada. Dh: beerasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
jalasho
m.f.dh eeg jalo.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
jalasho
-da: (magac, dhedig, keli) qof buka, jal qaadasho oo isxanaanayn.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
qalasho
m.f.dh eeg qalo².
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
wacasho
-da: (magac, dhedig, keli) cid kale u yeedhasho; u baaqid.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
wadasho
m.f.dh eeg wado.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
wadasho
-da: (magac, dhedig, keli) kaxaysasho oo la tegid. Waan aqaan wadashada baabuurta.
wadasho -da: (magac, dhedig, keli) xoolo iyo wax la mid ah jirasho oo dhaqaalaysasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Warasho
(Warasha-da)
1. Dhar ama wax la mid ah oo qoyan ama suyucsan, meel qorrax ah ku kala baxsasho, dhigasho.
2. Alaab la gadayo, meel dibad ah, sida wax la warayo, u dhigasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
warasho
m.f.dh eeg waro.
Qaamuuska Afmaal: Soomaali-Ingiriis - Saciid [2013]
warasho
f. n. spreading clothes (etc.) out to dry; displaying one's wares
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
warasho
-da: (magac, dhedig, keli) eeg wadhasho.
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
warasho
cf: waro
de: spreading clothes (etc.) out to dry; displaying one's wares
initial: w
lx: warasho
pd: (/da)
ps: n-f
key: warasho
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
baahasho
m.f.dh eeg baaho².
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
baahasho
-da: (magac, dhedig, keli) wax kaa maqan rabtid. Baahasho booli looma qaato.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Baanasho
(Baanasha-da)
Cunno baan noqon karta siin; baanin.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
baanasho
m.f.dh eeg baano.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
baanasho
-da: (magac, dhedig, keli) eeg baanad.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Baaqasho
(Baaqasha-da)
Wax dhici lahaa oo aan dhicin; meel la aadi lahaa ama la iman lahaa iska deyn ama dib u dhigasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
baaqasho
m.f.dh eeg baaqo. la-mid: baaqad.
Qaamuuska Afmaal: Soomaali-Ingiriis - Saciid [2013]
baaqasho
vl. n. failure to arrive ~ occur; remaining absent
Qaamuuska Fiqi: Soomaali-Ingiriis - Cabdiraxmaan C. Xaashi, Cawil Cali Xaashi [1995]
baaqasho
-baaqashada: (n) arrival or departure cancellation
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
baaqasho
-da: (magac, dhedig, keli) wax daba mara oo ka dibdhaca waqtigii lagu waday in uu dhaco ama uu yimaaddo. Dh: dibudhac, dibdhac.
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
baaqasho
a: baaqad (ka) [vn-m]
de: failure to arrive ~ occur; remaining absent
lx: baaqasho
pd: (/da)
ps: vn-f
see: baaqo
key: baaqasho
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Baarasho
(Baarasha-da)
(nafley culus) jiif ku galgalasho; ku rafasho; is rogrogid.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
baarasho
m.f.dh eeg baaro. la-mid: baarad.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
bąarasho
m.f.dh eeg bąaro. la-mid: bąarad.
Qaamuuska Afmaal: Soomaali-Ingiriis - Saciid [2013]
baarasho
vl. n. inspection, examination (for oneself)
Qaamuuska Fiqi: Soomaali-Ingiriis - Cabdiraxmaan C. Xaashi, Cawil Cali Xaashi [1995]
baarasho
-da: (n) 1. an act of searching; seeking
baarasho -da: (n) writhe (reeyth); agitation (a-ji-teey-shin); flounder (falawn-dher)~ fargasho, fargad, rafasho
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
baarasho
-da: (magac, dhedig, keli) wax kaa maqan ama kaa qarsoon raadsasho; iskaa u baadhasho ku samayn. Dh: baadhasho.
baarasho -da: (magac, dhedig, keli) galgalashada geela iyo faadhumaysigiisa.
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
baarasho
de: inspection, examination (for oneself)
lx: baarasho
pd: (/da)
ps: vn6-f
key: baarasho
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
caarasho
-da: (magac, dhedig, keli) sheemidda neefka geela ah ee lab.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Daabasho
(Daabasha-da)
1. Daab la qabto u yeelasho.
2. Caano cusub oo danbar leh dhamid oo ku bukood.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
daabasho
m.f.dh eeg daabo.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
daabasho
-da: (magac, dhedig, keli) gudin iyo wixii la mid ah, daab u samaysasho.
daabasho -da: (magac, dhedig, keli) ilmo caano dambar ah ku shubmid. Maqasha dhalatay daabashada dambarkaa u keenay.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
daacasho
m.dh la-mid: daacid.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
daacasho
-da: (magac, dhedig, keli) dib u soo celinta ay xooluhu uuska dib u soo ceshedaan ee ay dib u raamsadaan.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Daadasho
(Daadasha-da)
Qubasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
daadasho
m.f.dh eeg daado. la-mid: daadad.
Qaamuuska Afmaal: Soomaali-Ingiriis - Saciid [2013]
daadasho
vl. n. state of getting spilled
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
daadasho
-da: (magac, dhedig, keli) walax ama wax kale oo meeshii uu ku jirey ka qubta.
daadasho-da: (magac, dhedig, keli) xoolo si aan la ogayn uga baxa xeradii ay ku jireen.
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
daadasho
de: state of getting spilled
lx: daadasho
pd: (/da)
ps: vn6-f
key: daadasho
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Daahasho
(Daahasha-da)
Daah u yeelasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
daahasho
dąahasho: m.f.dh eeg dąaho.
Qaamuuska Afmaal: Soomaali-Ingiriis - Saciid [2013]
daahasho
vl. n. curtaining, screening, draping
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
daahasho
-da: (magac, dhedig, keli) wax ama meel, daah u samaysasho, daah ku xirasho.
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
daahasho
de: curtaining, screening, draping
lx: daahasho
pd: (/da)
ps: vn6-f
key: daahasho
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
daarasho
m.f.dh eeg daaro.
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
daarasho
-da: (magac, dhedig, keli) shidashada dab ama nal iyo wixii la mid ah. Daaradashada nalku waa lama huraan markaad guri madow gashid. Dh: shidasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Daawasho
(Daawasha-da)
Wax falsan ama qurux badan, oo jecdaaladooda, macaan iyo jeel laga hela hayo, in door ah indhaha ku cunid; fiirsasho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
daawasho
m.dh eeg daawo². la-mid: daawad.
Qaamuuska Afmaal: Soomaali-Ingiriis - Saciid [2013]
daawasho
vl. n. watching, act of gazing, viewing; something worth watching
Qaamuuska Fiqi: Soomaali-Ingiriis - Cabdiraxmaan C. Xaashi, Cawil Cali Xaashi [1995]
daawasho
-daawashada: (n) watching (woojing); viewing (vi-yuuwing) ~ fiirsasho
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
daawasho
-da: (magac, dhedig, keli) dheehashada wax kuu muuqda. Daawasho iyo dalxiis baan u imid degmada. Dh: fiirsasho.
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
daawasho
de: watching, act of gazing, viewing; s.t. worth watching
lx: daawasho
pd: (/da)
ps: vn6-f
xe: watching television
xv: Telefisiyoon daawasho
key: daawasho
Qaamuus Soomaali-Carabi oo Kooban - Cabdirisaaq Maxamed Cilmi Ina-Warfaa [2007]
daawasho
مُشَاهَدَة
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Yaasiin Cismaan Keenadiid [1976]
Dhalasho
(Dhalasha-da)
1. Ifka ama dunida imaansho, u soo bixid.
2. Bilaabasho.
3. (bil) soo bixid; bilasho.
4. (cayaar) gool; duq, kd., helid, keenid.
5. Nasab; gobannimo.
6. (wada dhalasho) isku aabbe iyo hooyo ahaansho.
Qaamuuska Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2012]
dhalasho
m.f.dh 1. Qof isir ama jinsiyad ahaan meesha uu ka soo jeedo. 2. la-mid: dhalad. eeg dhalo².
Qaamuus-Dugsiyeedka Af-Soomaaliga - Cabdalla Cumar Mansuur iyo Anariita Bugliyelli [2022]
dhalasho
m.f.dh 1. Qof isir ama jinsiyad ahaan.
Qaamuuska Afmaal: Soomaali-Ingiriis - Saciid [2013]
dhalasho
vl. n. birth, act of being born; origin, lineage
Qaamuuska Fiqi: Soomaali-Ingiriis - Cabdiraxmaan C. Xaashi, Cawil Cali Xaashi [1995]
dhalasho
-dhalashada: (n) 1. birth (beerth); 2. nationality (nashinaaliti) ~ jinsiyad
SOO MAAL: Qaamuus Af Soomaali - Aadan Xasan Aadan [2013]
dhalasho
-da: (magac, dhedig, keli) jinsiyadda uu qof leeyahay ee uu ku abtirsado. Dh: jinsiyo.
dhalasho-da: (magac, dhedig, keli) jinsiyadda qofku halkuu ka soo jeedo iyo anwaca lagu garan karo ee uu haysto.
dhalasho -da: (magac, dhedig, keli) imaanshaha uu qof yimid dunida dusheeda isaga oo ka soo baxay uurka hooyadii, maalinka uu dhashay ruux.
Qaamuus Soomaali-Ingiriis - Madiina Cismaan, R Deefid Zork [1993]
dhalasho
de: birth, act of being born; [ext.] origin, lineage
lx: dhalasho
pd: (/da)
ps: vn6-f
xe: If birth is not absent, death would not be absent. [i.e., one is born to die]
xv: Dhalashadu haddaaney baaqannin, dhimasho ma baaqato.
key: dhalasho
Qaamuus Soomaali-Carabi oo Kooban - Cabdirisaaq Maxamed Cilmi Ina-Warfaa [2007]
dhalasho
میلاد