waadhiwaadhi

(fal) kala hadal; si cabsiyi ku jirto u hantaatac. Dh: wataatac.

wadhaadhi -ga: (magac, lab, keli) hadal is dhec yaac ah oo uu ku hadaaqo qof cabsanaya ama argagaxsani. Wadhaadhiga jooji oo calool adkaw.

-ga: (magac, lab, keli) socod waaxwaaxsi ah oo tartarrada la kala fogeeyo sidii wax gudaha dhawraya. Dh: waadhwaadhsi.

(fal) si isdhawrid ah oo lugaha aad kala fogeynayso u soco. Sida wiil la guday buu u waadhwaadhsanayaa. Dh: waaxwaaxso

(fal) barwaaqo iyo liibaan gaadhsii. Badhaadhi Allahayow maatida baradu ka xumataay. Dh: baraari, barwaaqee.

-ga: (magac, lab, keli) hawl fulinteed, gaadhi waayid. Dh: gaariwaa.

(fal) qof sumoobay ama bahali qaniintay dawo sii. Dh: balaladi, xaraari.

xadhaadhi: (fal) sumayn aan lagu dhiman ku samee.

(fal) baadhbaadh is daba joog ah; dhulka god gaaban ka qodqodid. Aad u faadhfaadh meesha intaanad ka tagin. Dh: faarfaar.

(fal) tag oo ku noqnoqo; kolba mid gaadh; labo meelood ka dhexee.

gaadhgaadh -ka: (magac, lab, keli) meel ama cid ku noqnoqosho; u tegtegid.

(Badi-badi) S, May Rottboellia cochinchinensis (Lour) Clayton. Gramineae.

-da: (magac, dhedig, keli) bahal yar oo midabyo kala duwan leh oo meelaha dhagaxleyda ah ku nool. Dh: caashabadhi, dabasaqaf.

-da: (magac, dhedig, keli) dhul aasan qodqodid oo soo qufqufid; faadhid oo hadana mar kale faadhid. Dh: baadhbaadhitaan, faarfaarid, faarfaaris, qufitaan.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg faadhfaadhid.

-da: (magac, dhedig, keli) meel ku noqnoqosho; meel tegtegid.

-ta: (magac, dhedig, keli) cid kale, u tegtegis; ku noqnoqosho oo ka warhayn.

-ha: (magac, lab, keli) barwaaqo iyo liibaan. Badhaadhe iyo baahila'aan ku noolaw. Dh: baraare, guul, barwaaqo, farxad, ladnaan, raynrayn, sareedo, liibaan. Li: basanbaas, luufluuf, saxariir, saranseer.

badhaadhe -ha: (magac, lab, keli) jaad ka mid ah khudaarta dheriga lagu daro oo ah budhuq dhulka hoostiisa ku samaysanta oo buurbuurn.

-ha: (magac, lab, keli) eeg badhaadhe.

f.g2 (-iyay, -isay) Si buuxda arrin u sharaxid.

f.g2 (-iyay, -isay) Si buuxda arrin u sharaxid. m.f.dh, faahfaahin.

v. explain

-yey / -say: (v) explain (ikis plaayn); make a detailed report ~ macnee, tafsiir

(fal) hadal ama qoraal iyo wixii la mid ah, faallee oo balballaadhi si loo fahmo. Faahfaahi hadalka. Dh: sharrax, balballaadhi. Li: koob.

de: explain

lx: faahfaahi

pd: (faahfaahiyey)

ps: v2a=

key: faahfaahi

-ga: (magac, lab, keli) dad, xoolo ama wax kale oo si aan habaysnayn u fadhiya meelo isku dhowdhow.

-ka: (magac, lab, keli) dhadhan la kahdo oo aan macaaneyn. Dh: xaraar, qaraar, kharaar.

(fal) xagga sare qabo oo wadhfi isaga oo dhiniciisa hoose lulmayo oo aan waxba ku hayn. Dh: laallaadi, wadhfi.

laadlaadi: (fal) meel sare oo uun dhulka taabanayn sudh oo ka soo lul.

-ka: (magac, lab, keli) waxyaalaha dibbada loo dhoofiyo oo inta wadanka laga qaado dalalka shisheeye lagu soo gado.

-da: (magac, dhedig, keli) adduunyo ka fogaad, cibaado ku ekaad.

(fal) mar in ka badan waabi; waabi oo haddana waabi. Ninka waalanee waran qaatay iyo wiilkii yar ee waabwaabiya, yaa u kala warrama!

-ka: (n).[plural of waajib] obligations (oobligeeyshinis); duties (dhuutis); responsibilities (ris-poonsi-bilitis) ~ xil, mas'uuliyad

-ka: (magac, lab, keli) eeg waajib.

-da: (magac, dhedig, keli) badeeco iyo wixii la mid ah dibad ka keenid; dibad ka soo dejin. Kolka badarka dalku baxo waaridaadda badarka dibadda waa in la joojiyo. Dh: Li: dhoofin, iibgeyn.

waaridaad -ka: (magac, lab keli) wixii khayraad ah ee dibadda laga soo dhoofiyo. Wax soo saarkeennu hadduu innagu fillaado waaridaadku wuu yaraan. Li: saadiraad.

-ka: (magac, lab, keli) wax wadhid; wadhniin.

Sheep-tracks

(fal) wixii yaalba dhammee oo faaruqi. Tukaanka xandhadhi oo leexee.

m.l (-dhyo, m.dh) (kiimika) Qayb ka mid ah iskudhisyada oorgaanikada ah ee noocoodu yahay -C-H; halkaas oo R ay tahay koox alkayl ama arayl ah.

m.l (-dhyo, m.dh) (kiim.) Qayb ka mid ah iskudhisyada oorgaanikada ah ee noocoodu yahay -C-H; halkaas oo R ay tahay koox alkayl ama arayl ah.

vl. n. investigation, analysis, research

-ka: (magac, lab, keli) wax dahsoon raadintii si runtiisa loo gaadho ama xog badan looga ogaado.

a: baaritaan {N}

de: investigation, analysis, research

lx: baadhitaan

pd: (-ka)

ps: vn2-m

key: baadhitaan

-da: (magac, dhedig, keli) weji furan iyo farax ku soo dhoweynta iyo qaabilaadda qof marti ah.

-da: (magac, dhedig, keli) liibaan helid; farxad iyo raynrayn ku jirtid. Dad iyo duunyo ba badhaadhid Allow na gaadhsii. Dh: baraarid, lii, barwaaqoobid, rayrayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) liibaan gaadhsiin; barwaaqo iyo ladnaansho gaadhsiin. Badhaadhin ma helo ninkii caasiyee beenshay Nebigiiye. Dh: baraarin, barwaaqayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) barwaaqoobid oo liibaanid. Dh: badhaadhid.

-ga: (magac, lab, keli) barwaaqo iyo bashbash ku hadhadal. Boodhaadhiga rahaa lagu gam'aa gellin barwaageedkiiye. Dh: foodhaadhi.

f.g2 (-iyay, -isay) Nafley caafimaad siin (Ilaah).

v. cure, heal, make someone well

(fal) caafimaad iyo bogsiimo ugu deeq.

de: cure, heal, make s.o. well

lx: caafimaadi

pd: (caafimaadiyey)

ps: v2a=tr

key: caafimaadi

-ka: (magac, lab, keli) wax sii socda ku sinmid; wax kaa korreeya gaadhid. Dh: gaaritaan, gaadhis, taababasho, qabasho, tegis.

-ga: (magac, lab, keli) qalab biro ka samaysan oo gacmaha ama lugaha lagaga xido cid inay baxsato loo diidayo. Haadbiidhi ku xidh ninka waalani yuun baxsane. Dh: katiinad.

-ka: (magac, lab, keli) afbadnaanta birta wax goynaysa sida middida iyo billaawaha.

-ha: (magac, lab, kale) qofka xaadha magaalada. Wa: jaadhwalayaal.

f.g2 (-iyay, -isay) Dhicis aan cad iyo laf toona laheyn dhicin.

(Qaadaadhig-ga)

Qaadaadhigid.

qaadaadhig¹: m.l la-mid: qaadaadhigid.

qaadaadhig²: f.g1 (-gay, -gtay) Arrin si dhab ah u faaleyn.

f.g1 (-gay, -gtay) Arrin si dhab ah u faaleyn. m.f.dh, qaadaadhigid.

v. examine in detail, inspect thoroughly ~ extensively

qaadaadhig vl. n., [compound] examination, inspection

(fal) falanqee oo arrin aad u dhexgal oo dhan walba ka eeg. Arrinta odayada la qaadaadhig oo natiijo ka keen. Dh: faalloo, gorfee.

-ka: (magac, lab, keli) wax dhadhay oo isku buusay ahaan. Qudradda qoo oo qaadhitaanka ka ilaali. Dh: dhadhitaan, qaadhniin.

taadhisaar¹: m.l Dumar ama xoolaha kale oo umula iyagoo weli nuujinaya.

taadhisaar²: f.mg1 (-ray, -rtay) Dumar ama xoolaha kale iyagoo weli nuujinaya umulid.

m.l Dumar ama xoolaha kale oo umula iyagoo weli nuujinaya.

(fal) dumar ama xoolaha kale iyagoo weli nuujinaya, haddana umul.

taadhisaar -ka: (magac, lab, keli) eeg taadhida.

-ga: (magac, lab, keli) socod lugaha la kala fogeeyo oo ay isdhawridi ku jirto. Wiilasha baarada laga gooyaay waxa lagu gartaa waaxwaaxsiga. Dh: waadhwaadhsi, waarwaarsi.

(fal) si dhacadiid ah u jiif.

wandhacaad -ka: (magac, lab, keli) jiif makhaddad ama jiqisha lagu dangiigsado oo raaxaysi ka tarjuma. Nin dhergaa wandhacaad yaqaan.

-ka: (magac, lab, keli) xaadhidda lafteeda. Dh: haritaan, xaaqitaan, fiiqitaan.

-ga: (magac, lab, keli) aayar dusha uga qaadqaadasho.

-ta: (magac, dhedig, keli) qof bahali qaniintay ama sumoobay wax xadhaadhka bi'iya siin.

-da: (magac, dhedig, keli) bahal yar oo midabyo kala duwan leh oo meelaha dhagaxa leh ku nool. Waxa uu u dhalan egyahay wasakhadda. Dh: caashawedhi.

-da: (magac, dhedig, keli) eeg caashabadhi.

-ga: (magac, dhedig, keli) kaalmo weydiisasho; taageeraysi.

v. shout something, call (out); cause someone to make a sound

de: shout s.t., call (out); cause s.o. to make a sound rw: dhawaaq

lx: ka dhawaaji

pd: (dhawaajiyey)

ps: v2a=expr

key: ka_dhawaaji

naashnaashi¹: m.l la-mid: nashnaashi¹.

naashnaashi²: f.g2 (-iyay, -isay) la-mid: nashnaashi².

(ereydhawaaq) eeg wadhaawadhaa.

m.f.dh eeg taadhisaar².

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg taadhisaar.

-ka: (magac, lab, keli) eeg waadhwaadhsi.

-da: (magac, dhedig, keli) dhacadiid u jiifid.

-ga: (magac, lab, keli) geed dhulka seexda xiliga naqa ah oo aad geelu u jecelyahay Dh: maqalfur.

m.l/dh la-mid: caradhowaan.

-ha: (magac, lab, keli) qof isla markiiba cadhoonaaya ahaansho.

m.l (-rgo ..., m.l) (daaw.) Xaalad arag oo ay fallaaraha ifku ku dhacayaan meel ka horreysa xuubka aragga (reetina); wixii yaal meel ka fog lix mitir si fiican looma arko, isha oo la khasbana laguma sixi karo. Waa in la qaato murayadaha indhaha oo takhtarku u qoray.

-ha: (magac, lab, keli) ninka gaadhifaraska ku adeegta. Dh: gaarifarasle.

-ka: (magac, lab, keli) muur aanad lahayn ku guurid.

(Laballixaadsi-ga)

Laballixaadsasho.

m.l la-mid: laballixaadsasho.

-da: (magac, dhedig, keli) hab xertu adeegsato oo qofka loogu dhiibo tiro go'an oo werdi ah oo uu maalin walba akhriyo. Dariiqooyinku aadbay wardiqaadashada yagaanniin. Dh: werdiqaadasho.