Macnaha iyo Turjumaadda | erey•ga

1

(Waabay-da)

2

Waabaayo.

waa la naqliyay ✓

1

waabay¹: m.l Geedka xididkiisa laga sameeyo waabaayada.

2

waabay²: m.dh la-mid: waabaayo.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. large tree species, growing in the mountains, from which poison is obtained

2

waabay [feminine] n. poison

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) eeg waabaayo.

2

waabay-ga: (magac, lab, keli) geed buuraha ka baxa oo xididkiisa laga sameeyo sunta fallaadhaha la mariyo.

waa la naqliyay ✓

m.dh la-mid: waabaayo.

waa la naqliyay ✓

(Wabai) N Acokanthera schimperi (DC.) Schweinf. Apocynaceae.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) sunta lagu dhinto sida ta maska iyo bahalaha kale. Masbaa qaniino waabaaydiisii baa saaqday.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) arrin ama talo curi; arrin hindis oo taabbage-lintiisa qorshee. Talaan aabay lahaa, tusmaan gaadhsii lahaa, tilmaan abid baan lahaa. Dh: astay, aabee, qorshay, dheego.

2

aabay: (fal) wax u aabbayeel; tixgeli oo aabbee. Aabay waalidkaaga ajar baa ku jiree. Dh: aabee, aabbayeel.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) caanaha qaab ka dhig. Qaabay caanaha martaa joogtee.

2

qaabay: (fal) hannaan iyo hab lagu garto u yeel. Hawshu horta sida ay kuugu muuqato u qaabay annana waan kula saxaynaa. Dh: nidaami, habee, suuree, qaabee.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) dib u gabbasho; in yar hakasho.

waa la naqliyay ✓

La waabay; waab laga dhigay.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-bnaa, -bnayd) Wax la waabay ahaansho.

waa la naqliyay ✓

der. [adjective] built ~ erected as a hut for a sick person

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) la waabay; waab laga dhigay ah. Weylihii waxa lagu xereeyey geed waaban.

waa la naqliyay ✓

1

de: built ~ erected as a hut for a sick person

2

initial: w

3

lx: waaban

4

pd: (waabnaa)

5

ps: adj-der

6

key: waaban

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) eeg waabay.

waa la naqliyay ✓

1

(Waalay-ga)

2

Qaalin ama dibi qooqii ugu horreeyey qooqan.

waa la naqliyay ✓

m.l (-yo, m.dh) Qaalin, dib markii ugu horraysay qooqay; qooqan.

waa la naqliyay ✓

m. n. male animal coming into rut ~ heat for the first time

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ciyaarta waalada ciyaar.

2

waalay-ga: (magac, lab, keli) qaalin, dibi ama orgi aan weli adkaan oo joome noqon. Dh: geesbooc. Li: joome.

waa la naqliyay ✓

1

de: male animal coming into rut ~ heat for the first time

2

initial: w

3

lx: waalay

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m

6

key: waalay

waa la naqliyay ✓

m.l Nooc ka mid ah mariidka oo laga isticmaalo meelaha uu ka soo bilowdo webiga Shabeelle iyo agagaarka magaalada Iimey. Qubleey, maanyo, manyiikay, libin.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) nooc ka mid ah mariidka oo laga isticmaalo meelaha uu ka soo ee buuraleyda bilowdo webiga Shabeelle deegaanta Soomaalida Itoobiya. Dh: qubley, maanyo, manyiikay, libin.

waa la naqliyay ✓

(fal) waaxwaax ka dhig; jarjar oo waax waax u googoo. Neefka gaawrac oo waaxay. Dh: waaxee, gobolee, jarjar, qaybqaybi.

waa la naqliyay ✓

1

(Waabnaan-ta)

2

Wax la waabay ama waaban ahaan.

waa la naqliyay ✓

Lid waabay

waa la naqliyay ✓

Waabay

waa la naqliyay ✓

v.tr. - waabay ka saarid.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) jaad ka mid ah halaqa oo waabay iyo sun halis ah lagu yaqaan. Way cawlan tahay oo kolba dhulka ay ku nooshahay ayay dusha uga egtahay. Dh: abaguri.

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) wax kuu qarsoon oo wax kuu bildhaamiya ama kuu. Sheekh waliba burhaan buu wataa iyo baab uu fura e. Dh: caddayn, muujin.

2

burhaan -ta: (magac, dhedig, keli) awood Eebbe uu qof ku mannaystay, ku galladaystay. Burhaan lahaa burisa waabayda, karaamo iyo hub baan lahaa dumista cadawgayga. Dh: karaamo.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) awr aan dushiisa wax heeryo ah saarnayn. Caddeysimada kabaallo ma qabtaan.

2

caddaysimo -da: (magac, dhedig, keli) fallaadh aan dhoobnayn; aan waabaysnayn.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) samayska waabayda ugu daran ee aan laga kicin.

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) wax dhammayn ama weel faaruqin. Halaqyaa na qaniinayoo, waabay baan hinif siinnayoo... Dh: fuuqsi. Li: hanbayn.

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) saamayska ama waabayda tan u daran oo aan laga kicin. Dh: kaloolley, hiihiile, geegali.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) mas aad u madaw oo ay waabaydiisuna aad u halis tahay.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) geed aad u weynaada oo sunta mariidka laga liso. Dh: meriid, waabay.

2

mariid -ka: (magac, lab, keli) sun dareera ah oo laga tuujiyo geed oo la mariyo leebabka, warmaha, falladhaha iyo wixii la mid ah. Dh: sun.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) nooc sun dhirta laga sameeyo ah oo la mariyo gucunka leebka iyo warmihii lagu dagaalami jiray. Dh: sun, daxal.

2

meriid -ka: (magac, lab, keli) xidid halbowle ah oo dhuunta ku yaala. Dh: xawlalmariid, halbawle.

3

meriid -ka: (magac, lab, keli) geed aad u weynaada oo laga liso sunta mariidka. Dh: waabay.

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) gabadha ninkeedu hadii uu goor saq dhexe ah soo hoydo uu ka heli karo wax uu cuno iyo wax uu caboba Gabar fiican oo mirxiddo ah ayuu qabaa ninkaasi. Dh: gaari.

2

mirxiddo-da: (magac, dhedig, keli) geed dheecaankiisu leeyahay sun aad u daran oo lagu dhinto. Dh: waabay.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) wax haddii wax yar laga cuno ama laga cabbo ama si kaleba ay oogada u gaarto, loo dhinto ama loola bukoodo. Dh: waabay.

waa la naqliyay ✓

1

(Waabaaya-da)

2

Sun (ama waabaay, waabay).

waa la naqliyay ✓

m.dh Dhacaan laga helo geedka waabay oo haddii wax yar laga, cabbo ama si kale oogada u gaarana loo dhinto ama bukoodo; sun; mariid. la-mid: waabaay, waabay².

waa la naqliyay ✓

m.dh Dhacaan laga helo geedka waabay oo haddii wax yar laga, cabbo ama si kale oogada u gaarana loo dhinto ama bukoodo; sun; mariid. la-mid: waabaay, waabay.

waa la naqliyay ✓

f. n., (mass n.): poison, venom

waa la naqliyay ✓

-waabaayada: (n) poison (pooy-san); toxicity (tok-siisiti); toxic agent; poisonousness; venom (veenom); toxicant; toxin ~ sun

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) sun ay masaska iyo bahaluhu wax ku dilaan. Masasku way kala waabaayo xun yihiin. Dh: waabay, sun.

waa la naqliyay ✓

1

cf: geegaali

2

de: poison, venom

3

initial: w

4

lx: waabaayo

5

pd: (/da)

6

ps: n6-f-mass

7

key: waabaayo

waa la naqliyay ✓

1

de: large tree sp., growing in the mountains, from which poison is obtained

2

hm: 1

3

initial: w

4

lx: waabay

5

pd: (-ga)

6

ps: n-m

7

key: waabay_1

waa la naqliyay ✓

1

a: waabaayo

2

de: poison

3

hm: 2

4

initial: w

5

lx: waabay

6

pd: (-da)

7

ps: n1-f

8

key: waabay_2

waa la naqliyay ✓

(fal) sida waraabaha u ci'; sida waraabaha samee. Dh: waraabee

waa la naqliyay ✓

(fal) siigo iyo boodh kici adoo baxsanaya. Awaaray wadaadow col baa waadigii degay e.

waa la naqliyay ✓

-da: (magacwadareed) kooxda muusigga gaardiska ciidanka u qaabilsan. Baanbayda boolisku astaantiisa ayay tumayaan.

waa la naqliyay ✓

(fal) Carab ka dhig.

waa la naqliyay ✓

(fal) walax, hir danab u yeel.

waa la naqliyay ✓

[GEGABAY, GEGABE, GEGEBEY] Iphiona rotundifolia 02

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) hannaan gaar ah oo leh muuqaal guud oo la garan karo u samayn. Qaabaynta ayaa muhiim ah intaan hawl la bilaabin. Dh: hannaanin.

2

qaabayn-ta: (magac, dhedig, keli) caano lis ah iyo kuwo baryay isku biirin oo isku fadhxid. Kolka caanuhu yaryihiin ayay qaabayntu jirtaa. Dh: jaabajaabayn.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg qaaabayn.

waa la naqliyay ✓

(fal) ciidan iyo wixii la mid ah, qalabki uu u baahnaa oo dhan u keen. Dawladdu ciidanka aad bay u qalabaysay. Dh: qalabee.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) dhammaan wada gaadhid

waa la naqliyay ✓

(fal) sabab u yeel. Sababee abbaartaada, hadalkana sar weedhiisa.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qalabee; qalabka u dhammee.

2

salabay: (fal) fiiq; xaadh; salabo mari.

waa la naqliyay ✓

m.l Kolka waagu dillaaco; arooryo; oog. la-mid: waabberi.

waa la naqliyay ✓

m.l Kolka waagu dillaaco; arooryo; oog. la-mid: waabberi.

waa la naqliyay ✓

m. n., [compound] dawn

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) daybreak (deey-bareeyk); dawn (doon); morning (moon-ing); crack of dawn ~ waabberi

waa la naqliyay ✓

1

de: dawn

2

initial: w

3

lx: waabari

4

pd: (-ga)

5

ps: n-m-cmp

6

see: waabberi

7

key: waabari

waa la naqliyay ✓

1

(fal) xaasid oo adoo wax haya ha siin. Waagay markaaga markuu kuu soo doonto.

2

waangay: (tilmaame) wax qadhaadh oo aan la ligi karin ah. Dacar waangay ah ayaan carrabka saaray.

waa la naqliyay ✓

-waaraysa: (adj) 1. immortal (imoor-tal)-, eternal (iteer-nal) ~ aan dhimmannayn, daa'in ah. 2. durable (dhuura-bal)-, existing (ig-ziist-ing); enduring (en-dhuur-ing); lasting (laast-ing) ~ wakhti dheer jiraya

waa la naqliyay ✓

(fal) waas oo xilka sii dayntiisa is dul saar. Waastay ninkan arrin baa kaga xidhan hay'adaase.

waa la naqliyay ✓

1

(Waaxayn-ta)

2

Waax waax u kala dhigdhigid.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg waaxee. la-mid: waaxyayn.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) waaxwaax u kala dhigdhigid. Neefku waaxayn ayuu innagu gaadhayaa.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg waaxayn.

waa la naqliyay ✓

m.f.dh eeg xaabee.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) xaabo soo gurasho; soo gurashoda xaabada. Dh: qoryayn, xaabays.

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) xaabo gurasho. Meel magaalo ka fog ayaa xaabays lagu yagaan. Dh: qoryays, xaabays.

waa la naqliyay ✓

1

(Waab-ka)

2

1. Dhis yar oo la harsado.

3

2. Dhis dadka buka la jiifiyo ama lagu daweeyo.

waa la naqliyay ✓

1

waab¹: m.l (-bad, m.l/waab, m.dh) 1. Dhis yar oo la harsado. 2. Dhis dadka buka la jiifiyo ama lagu daweeyo. 3. Hoose birta lagu tumo.

2

waab²: f.g1 (-bay, -btay) Geed, dhisme aan hoos fiican lahayn wax korka kaga dedid.

waa la naqliyay ✓

m.l (-bad, m.l/waab, m.dh) 1. Dhis yar oo la harsado. 2. Dhis dadka buka la jiifiyo ama lagu daweeyo. 3. Hoose birta lagu tumo.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. small hut ~ dwelling; building used to isolate a sick person

2

waab v. build an improvised hut, make a temporary shelter

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) hut (hat), shack (shaak); shelter made of tree branches; makeshift dwelling ~ buul

waa la naqliyay ✓

1

(fal) dhismo yar oo laamo iyo caleen ka samaysan dhis. Maqasha meel yar u waab.

2

waab -ka: (magac, lab keli) buul yar oo laamo iyo caleen la isa saaray ka samysan oo la hadhsado ama maqasha iyo waylaha lagu xereeyo. Weylaha waab u dhis. Dh: qaadh.

waa la naqliyay ✓

1

v.aux: fail to do (X), miss (out on) doing (X)

2

waay v. fail to find ~ get, miss

3

waay class: he / she / it is ... [verbless declarative]

waa la naqliyay ✓

-yey / wayday / waayeen / waynay: (v) can't find; unable to find ~ waa. Ex: furihii waan waayey; I could not find the key

waa la naqliyay ✓

(ereydhawaaq) lagu dhawaaqo marka gurmad la doonayo. Dh: wey, way, alla.

waa la naqliyay ✓

(fal) dhibaato iyo xumaan dad kale qabadsii oo gaadhsii. Haddii ad xanuun qabto dadka kale ha aafayn. Dh: aafee, ibtilee.

waa la naqliyay ✓

vl. pron., neg. she / it [fem.] ... not; they ... not

waa la naqliyay ✓

1

(fal) (u ~) wax ama shay godobtiisa ama sababtiisa cid kale u raac ama u tiiri. Gef walba ciddii iska lahayd u aanay. Dh: aanee.

2

aanay: (magac'uyaal) tilmaamaya qofka saddexaad oo dhedig oo gala weedh diidmo ku jirto. Gabadhii waxaa loo dhisay wiil aanay rabin. Ciidda waxa la isku diyaariyaa inta aanay soo gali, ayna.

waa la naqliyay ✓

1

a: ayan

2

de: she / it [fem] ... not; they ... not = aan + ay

3

lx: aanay

4

pd: (aaney)

5

ps: neg + vpro

6

key: aanay

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) jaad ka mid ah shimbiraha oo midabka dambaska leh. Aaray ayaa geedkaa fuushan. Dh: adar.

waa la naqliyay ✓

1

Aaway?

2

Xaggee buu (ama bay) jiraa (ama jirtaa?); Meeyey? Meeday? (ama away?).

waa la naqliyay ✓

e.we Erey weyddiimeed, oo sida falka, mararka qaarkood, isu rogroga (sida dh.: awday, w.: aawaye) oo micnihiisu yahay 'xaggee laga helaa?' 'mee?'. la-mid: aawaye, away, awday.

waa la naqliyay ✓

e.we Erey weyddiimeed, oo sida falka, mararka qaarkood, isu rogroga (sida dh.: awday, w.: aawaye) oo micnihiisu yahay: Xaggee laga helaa? Mee?. la-mid: aawaye, away, awday.

waa la naqliyay ✓

loc. question word, m. where is he / it [masc.]?

waa la naqliyay ✓

1

-da: (magac, dhedig, keli) sabab lagu badbaado ama loo ciirsado. Arrintii adkaatoo, aaway baan rabnaa. Dh: gargaar, kaalmo.

2

aaway: (weydiin) erey la adeegsado marka la isweydiinayo nafley ama walax meesha ay jirto. Weedha lagu bilaabo na, waxa ay ku dhamaatal calaamadda ?. Aaway horumarkaad tidhi, hadduun buu aawan yahay? Dh: mee, meeday, away.

waa la naqliyay ✓

1

de: where is he / it [masc]?

2

lx: aaway

3

pd: (aawey)

4

ps: qw-loc-m

5

syn: meeyey

6

key: aaway

waa la naqliyay ✓

m. n. pope, Holy Father (Roman Catholic)

waa la naqliyay ✓

1

de: pope, Holy Father (Roman Catholic)

2

lx: Baaba

3

pd: (-ha)

4

ps: n7-m

5

key: Baaba

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) nooc khudradda la cuno ka mid ah oo dusha diir laga qaado ku leh boostana baruur huruud ah iyo iniinyo yaryar oo kawa filfisha u eg ku leh Dh: mafafaay, babbaay, cambefilfil.

waa la naqliyay ✓

(fal) beytari iyo wixii la mid ah, danab u yeel oo tamari. Dh: dabee, jaajgaree, danabay.

waa la naqliyay ✓

1

(Gabay-ga)

2

Tixo la tirsho oo ka kooban ereyo iyo xuruuf qiyaasan oo tirsan oo xaraf ku dhisan; wuxuu lee yahay tixo is wada dherer le'eg iyo ereyo xulanti ah oo midba la gesho meel uu ku habboon yahay; qaarkood waxay lee yihiin dhawaaqyo iyo yeer isu eg'eg oo tixaha xubno looga dhigo oo lagu dhex googgooyo si ay u yeeshaan luuq iyo dhicitaan laysla hela hayo, muusikana ku dhafan tahay, oo dhabaqa iyo deelqaafka ka ilaaliya. Gabaygu, sida maansada xubneheeda kale (geeraar, jiifto, kd.), wuxuu ka hadlaa wax kastoo qofka laabtiisa ku soo dhaca, wuxuuna lee yahay saamays daran oo kan hadalka kale ka xoog weyn; waa laga luuqiyaa.

waa la naqliyay ✓