uus — Macnaha & Turjumaada

1

(Uus-ka)

2

Dheregdhacsiga kaddib, cunnada beddelantey oo caloosha iyo xiidmaha, kd. ku jirta siiba tan xoolaha daaqa.

waa la naqliyay ✓

m.l Cunnada nafaqada laga baxay oo ku jirta caloosha iyo xiidmaha (xoolaha daaqa).

waa la naqliyay ✓

m.l Cunnada nafaqada laga baxay oo ku jirta caloosha iyo xiidmaha (xoolaha daaqa).

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) chyme (kaaym); undigested food in the stomach, usually of animals

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) cuntada shiidantay dheregdhacsi ka dib ee beddelentay ee ku jirta calool iyo xiidmo sii ba ta xoolaha cawsdaaqa ah.

waa la naqliyay ✓

1

de: chyme, contents of ~ food inside the stomach

2

initial: u

3

lx: uus

4

pd: (-ka Pl: uusas (ka))

5

ps: n4-m, n2-m

6

key: uus

waa la naqliyay ✓

1

(Afjuxuunsi-ga)

2

Qof laga hadal badan yahay, oo inta iintaas u lee yahay lagu haadsado, xaq uu lee yahay lagu seejiyo ama wax uusan yeeleen lagu yeelsiiyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Alaal-ka)

2

Aan meesha uusan aqoon iyo dadka uusan aqoon ka qaloon; qof galgal badan oo dhiirran.

waa la naqliyay ✓

1

(Baacug-ga)

2

1. Dhasha xoolaha calooshooda aan weli caano maahee wax kale gelin (= aan uus yeelan).

3

2. Caano la adkeeyey oo dhanaanno kala gaar ah lagu daray oo la cuno; farmaajo.

waa la naqliyay ✓

1

(Barid-da)

2

1. Qof, wax uusan horay ugu aqoon, tustusid, u sheegsheegid, ugu celcelin, taniyo intuu ka garto oo ka aqoodo; hawsha baraha.

3

2. Bar ka dhigid; buuxin waayid.

waa la naqliyay ✓

1

(Coon-ka, Coon-ta)

2

Qof fil weyn, laakiinse qarsada oo uusan ka muuqan oo la moodo inuu dhallin yar yahay; guun; hoosubbax.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Cuqdad-da) (qof) wax waa hore gaarey ama ku dhacay oo xusuustii lahan, maskaxda ku reebtay, welina uusan arrintaas si fiican ugu soo jeensan oo u foodsaarin oo laabtiisa uga tirtirin; cudur (maan) oo qofku moodo inuu dadka ka liito, ama ku abuura qabweyni iyo inuu dadkoo dhan ka fiican yahay; iin (soo qaadiddeeda qofku neceb yahay, ama jecel yahay in had iyo goor, la hadal hayo).

2

2. (Cuqdad-ka) Ciriiri; qaad iyo mug yar.

waa la naqliyay ✓

1

(Dibbad-ka)

2

1. Dibbasho; dhixid.

3

2. Habeenka bisha dayaxa ugu danbeeya oo dayuxu qarsoomo oo uusan soo bixin; (ama dubbad).

waa la naqliyay ✓

1

(Fiita-da)

2

1. Ubuxu intuu duuban yahay oo uusan weli dillaacin.

3

2. Cudur idaha, kd., irmaan naasaha ka gala.

waa la naqliyay ✓

1

(Gabbasha-da)

2

Nabar laysku soo tuuray oo lagu kaco si uusan wax ugu dhicin: ka leexasho; gaashaan ama qalab kale ku balfin; iska gaabin; kd.

waa la naqliyay ✓

1

(Galti-da)

2

1. Qof yimid ama soo galay dhul uusan dhaqankiisa aqoon.

3

2. Aan ilbax ahayn; aan galti bixin; reer-miyi; khashiin.

waa la naqliyay ✓

1

(Haadsasha-da)

2

Waxyeello ama xumaato kale oo cid ama qof lala rabey in la gaarsiiyo, la eegashada lala eegto goor uu dhibaataysan yahay oo uusan wax iska celin karin.

waa la naqliyay ✓

1

(Habaabin-ta)

2

Qof, kd., dhul uusan kala aqoon ku dhex lumin; anbin.

waa la naqliyay ✓

1

(Hantihurid-da)

2

Wax qof kale lee yahay oo uusan bixin, hanti ka dhigasho, isku hallayn darteed.

waa la naqliyay ✓

1

(i')

2

1. Xarafka sagaalaad oo Alifka Soomaalida. Waa shaqal.

3

2. Uyaalka qofka hore oo keli ah oo wax la taarana hayo oo falku xaggiisa aada hayo; aniga.

4

-i: ereyada ay raacdo, kuwa ugu badani waa — 1. Tilmaanta magaca wax laga sheegayo ama lagu sheegayo (oo kolka uusan tilmaanta wadan oo keligiis yahay qaata qodobbada -ku, -tu iyo wixii ka farcama) sida 'wiilka wanaagsan - wiilka wanaagsani waa walaalkay, waa Soomaali, waa uu bukaa, waa uu shaqeeyaa; naagta quruxda badani waa boqorad; ninka deeqsiga ah wax buu bixiyaa; ... 2. Waxay kaloo raacdaa magacyada dheddig, oo kelida ah, oo shibbane ku dhammaada, oo aan qodob wehelin, magacyadaas oo iyaguna ah kuwo wax laga sheegayo ama wax lagu sheegayo (dani waa seeto; lafi ma jabin; doodi ma furna; ...). 3. Haddii magaca tilmaanta wax la taaranayo oo falku xaggiisa aadayo, -i(du) markaas raaci mayso, oo la oran kari mayo: wiilkaasi u yeer; libaaxaasi dil; inankaasi anigaa dhalay; hashaasi lis. Waxay la macne tahay -u.

waa la naqliyay ✓

1

(Ijaara-da)

2

Lacag, kd. lagu heshiiyo oo qofkii aqal ama wax kale oo uusan lahayn, wax ku qabsana hayaa bixiyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Karma-ha)

2

(weligi koox) kolka dayaxu uusan xiddig la fariisan oo u dhoweyn (aragga isha) ee uu labo xiddigood kalabbarkood fariisto.

waa la naqliyay ✓

1

(Lo'-da)

2

Xoolaha dadku dhaqdo, jaadka ugu waxtar badan; waa calannaqsataa; waxay leedahay calool afar qol ah, geeso dhexda ka daloola iyo qoobab; qaarkeed tuur bay leedahay; waxa dadku ku qabo waxaa ka mid ah: hilib, harag, caano, subag, baacug, waxyaalo laysku daweeyo iyo waxyaalo kale oo aan la tirin karin (geeso, lafo, seedo, mergiyo, sayn, dhiig, uus, kd. oo midba waxtar gaar ah lee yahay).

waa la naqliyay ✓

1

(Masaafirin-ta)

2

Qof, eedsiin darteed, meeshuu degganaa ka wadid oo meel kale oo fog oo uusan rabin xoog ku geyn oo ku xayirid; fogeyn.

waa la naqliyay ✓

1

(Masabbidid-da)

2

Qof wax xun oo uusan falin ku dhejin, ku nabid, korka ka saarid.

waa la naqliyay ✓

1

(Miidaamin-ta)

2

Wax la nacay ama aan la rabin, meel xun oo fog oo uusan ka soo nabad-noqon, u dirid.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-say, -stay) Wax diisid.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-say, -stay) Wax diisid. m.f.dh, buusid.

waa la naqliyay ✓

v. dent; squash, bruise

waa la naqliyay ✓

-ay -tay: (n) make a dent in; dent (dent) Ex: baabuurka ha iga buusin; don't dent my car

waa la naqliyay ✓

1

(fal) walax dhuucdhuuci, diisitaan u yeel. Buraashadda adigaa buusay. Dh: dhuuci.

2

buus: (fal) (is ~) dhan isu badi, baal u uga weeco wax ku jiidhi lahaa, ka leexo wx cidhiidhi ku geliyey. Barbarkii dabayshiyo urtana aad isaga buusto.

3

buus -ka: (magac, lab, keli) xoolaha gubbaha loo bixiyo Nin buus qaada guddi xeerbeegti laguma daro. Dh: gubbe.

4

buus: (qurub) dareen ah oo lagula hadlo ruux aamus oo hadalka jooji laga leeyahay. Buus waxun Alle ku saarye na dhaaf.

5

buus: (qurub) dareen ah oo yidhaahdo qofka habaartama, ka dhigan habaar hoostaada ma dhaafo, isla hel! Buusuhu belaayiyo hadduu, been ka tegi waayo.

waa la naqliyay ✓

1

de: dent; squash, bruise

2

lx: buus

3

pd: (buusay)

4

ps: v1=tr

5

key: buus

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) hawl si wadaag ah loo qabto; si urur ah hawl u qabasho; beeralaydu iskaashi ay sameeyaan marka beerta la beerayo ama la goynayo oo ay hawsha wada galaan. Dh: goob.

waa la naqliyay ✓

m. n. juice

waa la naqliyay ✓

-kar (n) juice (juus)

waa la naqliyay ✓

1

de: juice {Eng}

2

lx: juus

3

pd: (-ka Pl: juusas (ka))

4

ps: n4-m, n2a-m

5

key: juus

waa la naqliyay ✓

1

(Kuus-ka)

2

Wax leh qaab buuran ama kankoonsan.

waa la naqliyay ✓

1

kuus¹: m.l (-sas, m.l) 1. Wax buuran ama qaab kankoonsan leh. 2. K. lacag ah: lacag badan oo wax qiimo leh goysa.

2

kuus²: f.mg1 (-say, -stay) Wax badan meel yar isugu keenid.

waa la naqliyay ✓

1

kuus¹: m.l (-sas, m.l) 1. Wax buuran ama qaab kankoonsan leh. 2. K. lacag ah: lacag badan oo wax qiimo leh goysa.

2

kuus²: f.mg1 (-say, -stay) Wax badan meel yar isugu keenid. m.f.dh, kuusid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. lump, bump, something bulging up

2

kuus v. roll into a ball

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) form into a ball; make round

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ka dhig wax kuusan amaba buuran ama urursan. Dh: ururi.

2

kuus -ka: (magac, lab, keli) wax leh qaab buuran amaba kankoonsan.

waa la naqliyay ✓

1

(Muus-ka)

2

1. Miro dheerdheer oo dhumuc leh oo soo godgodan oo si qurux badan cuntub ugu baxa; midabkoodu, kolkay bislaadaan, waa cawl dahabka u eg, aadna waa u macaan yihiin; geedka muusku, geed dhab ah ma aha; waa caws weynaadey, caleemihiisuna waa wax dhab u balballaaran oo dheerdheer; (ama moos).

3

2. Mandiil daab leh oo isku laabanta oo lagu xiirto.

waa la naqliyay ✓

1

muus¹: m.l (-sas, m.l) 1. Mindiil daab leh, isku laabanta, oo lagu xiirto. 2. la-mid: moos².

2

muus²: f.mg1 (-say, -stay) Biyo hoos u gelid.

waa la naqliyay ✓

1

muus¹: m.l (-sas, m.l) 1. Mindiil daab leh, isku laabanta, oo lagu xiirto. 2. la-mid: moos.

2

muus²: f.mg1 (-say, -stay) Biyo hoos u gelid. m.f.dh, muusid.

waa la naqliyay ✓

1

v. flow out of the ground

2

muus m. n. banana

3

muus m. n. razor

waa la naqliyay ✓

1

(Mus) All. Som. Musa sp. Musaceae.

2

All. Som. Musa paradisiaca L. Musaceae.

3

S Ensete ventricosum (Welw.) Cheesman. Musaceae.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) banana (ba nan a) ~ moos

2

muus -ay / -tay: (v) embank (embaank); dam (dhaam), dam up, earth up ~ moos

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) geed caleemo dhaadheer oo balballaadhan bixiya oo gun jilicsan iyo midho rooshaan u baxa leh oo dhala khudradda muuska. Dh: moos.

2

muus-ka: (magac, lab, keli) midho dhaadheer oo soo yare xoodan oo si qurux badan oo rooshaamo ah u baxa kolkay bislaadaanna midabkoodu waa huruud jaalle ah oo aad u macaan. Soomaaliya waa waddannada ugu caansan dhoofinta muuska Dh: moos.

3

muus-ta: (magac, dhedig, keli) mindiil daab leh oo isku laabanta oo aad u af badan oo waayadii hore lagu xiiran jiray. Muus ii soo ibi. Dh: maddiil, daar.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) kolka hadal aan kala go'ayn oo yuus ah cidi waddo. Dh: yuuska.

waa la naqliyay ✓

1

(Quus-ta)

2

Wax la sugayey ama la filanayey oo rajadii laga qabey baabba'do; rajabbeel; rajaggo'; samir.

waa la naqliyay ✓

1

quus¹: m.l la-mid: quusid.

2

quus²: m.dh Ka rajo dhigidda laga rajo dhigo wax la sugayey ama la waayey.

3

quus³: f.mg1 (-say, -stay) Biyo hoos u gelid; muquurid.

waa la naqliyay ✓

1

quus¹: m.dh Ka rajo dhigidda laga rajo dhigo wax la sugayey ama la waayey.

2

quus²: f.mg1 (-say, -stay) Biyo hoos u gelid; muquurid. m.f.dh, quusid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. discouragement, loss of hope, despair

2

quus v. dive, go under water

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (n) desperation (des-pe-reey-shin); despair (dis-peer); hopelessness; loss of hope

2

quus -ay/tay:(v) 1. dive (dhaayv); submerge (sab-meerj) ~maquuf. 2. sink (sink); aground (a-garaawndh) ~ deg

waa la naqliyay ✓

1

(fal) biyo dhex muquuro. Badda quus. Dh: muquuro.

2

quus -ta: (magac, dhedig, keli) waayid wax la sugayey ama la filanayey oo rajadii in la helo laga gabey baabba'do. Dh: rajabbeel.

waa la naqliyay ✓

غَوْصِ ، غَطْسَة

waa la naqliyay ✓

m.l R. ah: fadhiid.

waa la naqliyay ✓

1

hadal dhalliil ah oo lagu yidhaa wax aan si wanaagsan u korin.

2

ruus-ka: (magac, lab, keli) wax aan si wanaagsan u korin oo korsiintii hori ka xumaato. Dh: calaan, hagaas.

waa la naqliyay ✓

1

(Suus-ka)

2

1. Weel qiyaasi ku taal oo badarka iyo wixii la mid ah lagu beego, lagu cabbiro.

3

2. Bahal yar oo badarka gala oo cuna.

waa la naqliyay ✓

1

suus¹: m.l 1. (-sas, -m.l) Weel qiyaasi ku taal oo badarka iyo wixii la mid ah lagu beego, lagu cabbiro. 2. Bahal yar oo badarka gala oo cuna.

2

suus²: m.l (daawo) Bololid iyo jajabid ilko ama lafo.

waa la naqliyay ✓

1

suus¹: m.l 1. (-sas, -m.l) Weel qiyaasi ku taal oo badarka iyo wixii la mid ah lagu beego, lagu cabbiro. 2. Bahal yar oo badarka gala oo cuna.

2

suus²: m.l (daaw.) Bololid iyo jajabid ilko ama lafo.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. measuring cup (for grain ~ dry measure)

2

suus m. n. tooth decay, dental cavity

3

suus m. n. grain-eating insect, weevil species

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) 1. a tin container for measuring grain. 2. bacteria that cause dental caries [cavity] 3. snout beetle that destroys the grain

waa la naqliyay ✓

1

(ereydhawaaq) la yidhaahdo marka la doonayo in dad hadlaya la aamusiiyo si wax loo dhegeysto. Suus aynnu dhegeysanno koortii gela e'. Dh: hus; shuush.

2

suus -ka: (magac, lab, keli) bahal yar oo badarka gala oo cuna. Dh: daaniye.

3

suus-ka: (magac, lab, keli) cayayaan aad u yaryar oo ilkaha gala oo dalooliya.

4

suus -ka: (magac, lab, keli) weel qiyaasi ku taal co badarka iyo wixii la mid ah lagu cabbiro, lagu beego; madaal.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) jabaqda dhibcaha roobka. Roob yuus badan baa soo socda. Dh: xiin.

2

yuus-ka: (magac,lab, keli) gunuunuc ay oohini ku dhexjirto. Ilmuhu yuus buu dabeecad ka dhigay. Dh: gunuunac

waa la naqliyay ✓

1

Us!

2

Erey aammus! ka dhigan; hus!; shib dheh!

waa la naqliyay ✓

e.d Aamus!

waa la naqliyay ✓

inter. shut up!, hush!, be quiet!

waa la naqliyay ✓

/as/ (pron) annaga, ~ innaga, unnuga.

waa la naqliyay ✓

(interjection)', stop speaking; shut up! ~ shib dheh

waa la naqliyay ✓

erey la macne ah hadal ha odhan, juuq ha odhan, shib dheh.

waa la naqliyay ✓

us, n.m. - caado; dhaqan.

waa la naqliyay ✓

1

bw: aammus

2

de: shut up!, hush!, be quiet!

3

initial: u

4

lx: us

5

ps: intj

6

syn: shib

7

key: us

waa la naqliyay ✓

prn., (see Grammar).

waa la naqliyay ✓

1

1. Xarafka u oo dheer; (ū).

2

2. Uyaalka qofka aan lala hadlayn oo lab oo keli ah; isagu.

waa la naqliyay ✓

1

uu¹: mu.dhm.y Magacuyaal tilmaamaya qofka saddexaad ee kelida lab ah (kan laga hadlayo). Tusaale: “Wuxuu rabaa inuu wax ka barto”

2

uu²: e.d Erey dareen oo tilmaamaya wax kedo ah ama wax naxdin ah, iyo wixi lamida.

waa la naqliyay ✓

1

uu¹: mu.dhm.y Magacuyaal tilmaamaya qofka saddexaad ee kelida lab ah (kan laga hadlayo). Tusaale: Wuxuu rabaa inuu wax ka barto.

2

uu²: e.d Erey dareen oo tilmaamaya wax kedo ah ama wax naxdin ah, iyo wixi lamida.

waa la naqliyay ✓

(n) long vowel of u letter of Somali alphabet. Ex: uurka; the pregnancy (pareg-nan-si)

waa la naqliyay ✓

1

shaqalka dheer ee xarafka 'u'. guur, buur.

2

uu: (ereydhawaaq) qaylodhaan ah oo gurmad lagu doonayo. Uu, uu... Waar ayaa Soomaali ahey!

3

uu: (magacuyaal) magacuyaalka qofka saddexaad ee lab. Aadan waxa uu tegey dugsigii.

waa la naqliyay ✓

1

(Bus-ka)

2

Ciid budo cad noqotay; boor: siigo; habaas; awaare.

waa la naqliyay ✓

m.l Boor; siigo.

waa la naqliyay ✓

m.l Boor; siigo.

waa la naqliyay ✓

m. n., (mass n.): dust

waa la naqliyay ✓

/bas/ (n) bas (gaadiidka dadweynaha)

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) dust (dhast) ~ boor, uuro

waa la naqliyay ✓

/bas/ (n) bas, shitaawy, kuryeery (baabuurky gunty).

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) dhul ciid jilicsan oo sligadu ka kacdo. Dh: boor, habaas, boodh, siigo, awaare.

waa la naqliyay ✓

1

de: dust

2

lx: bus

3

pd: (-ka)

4

ps: n0-m-mass

5

syn: bootaan

6

key: bus

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-say, -stay) 1. Ka d.: wax ciriiri ah dhex marid. 2. Ka d.: wax ka hoos bixid.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-say, -stay) 1. Ka d.: wax ciriiri ah dhex marid. 2. Ka d.: wax ka hoos bixid. m.f.dh, dusid.

waa la naqliyay ✓

v. go ~ pass through

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) go through (goo thuruu); in one side and out the opposite side of Ex: ka dus; go through

waa la naqliyay ✓

(fal) meel daloosha ka dhex bax; dhex mar meel dalool ku yaallo.

waa la naqliyay ✓

1

de: go ~ pass through

2

lx: dus

3

pd: (dusay)

4

ps: v1=

5

key: dus

waa la naqliyay ✓

m.l (-sas, m.) Xubinta taranka ee ragga.

waa la naqliyay ✓

m.l (-sas, m.) Xubinta taranka ee ragga.

waa la naqliyay ✓

m. n. penis

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) penis (piinis)

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) xubinta taranka ee ragga.

waa la naqliyay ✓