Macnaha iyo Turjumaadda | erey•ga

1

(Unug-ga)

2

Wax aan hor u jirin oo la curina hayo, bilawga ugu horreeya.

waa la naqliyay ✓

1

unug¹: m.l (-gyo, m.dh) Wax aan hore u jirin oo la curinayo, bilawga ugu horreeya.

2

unug²: m.l (-gyo, m.dh) (baay) Halbeegga salka nolosha ee maatar iyo tamarina ka soo uunmaan, ku beddelmaan, ku kaydsaman, kuna isticmaal galaan. Unug kastaa wuxuu ka koobanyahay walxo cufan oo borotiin ah (borotobalaasam), kuwaas oo u meesiyoobey walax xab oo kale ah (saytobalaasam) iyo bu', kaas oo ay ku jirto DNA.

3

unug³: f.g1 (-nkay, -nugday; -nki) Unug samayn.

waa la naqliyay ✓

1

unug¹: m.l (-gyo, m.dh) Wax aan hore u jirin oo la curinayo, bilawga ugu horreeya.

2

unug²: m.l (-gyo, m.dh) (baay) Halbeegga salka nolosha ee maatar iyo tamarina ka soo uunmaan, ku beddelmaan, ku kaydsaman, kuna isticmaal galaan. Unug kastaa wuxuu ka koobanyahay walxo cufan oo borotiin ah (borotobalaasam), kuwaas oo u meesiyoobey walax xab oo kale ah (saytobalaasam) iyo bu', kaas oo ay ku jirto DNA. m.f.dh, unkid.

waa la naqliyay ✓

Cell, Unit cell

waa la naqliyay ✓

1

m. n. base, basis, foundation; beginning, origin, start; creation, invention; novelty; baby; cell

2

unug v. originate, invent, begin, found, establish

waa la naqliyay ✓

1

-a: (n) [plural unugyo -da] [Biology]: cell (seel); cell biology.

2

unug -unkay/unugtay: (v) create (ki-ri-yeeyt); form (foorm); put together; establish (istaa-baliish); construct ~ abuur

waa la naqliyay ✓

1

(fal) unug samay; wax cusub billaw. Dh: curi.

2

unug -ga: (magac, lab, keli) wax an hore u jirin oo samayntiisa la curinayo. Unuggii ugu horreeyay ee ciidankeenna, waxa la bilaabay gobanimada ka hor.

3

unug -ga: (magac, lab, keli) halbeegga ugu hooseeya wax nool ee ay ka dhisanyihiin noolayaashu.

waa la naqliyay ✓

1

(Cunug-ga)

2

Ilmo carruur ah; ilmo yar.

waa la naqliyay ✓

1

cunug¹: m.l (-gyo, m.dh) Ilma yar oo lab, wiil.

2

cunug²: m.dh (-gyo, m.dh) Ilmo yar oo dheddig.

waa la naqliyay ✓

cunug¹: m.l (-gyo, m.dh) Ilma yar oo lab, wiil. cunug²: m.dh (-gyo, m.dh) Ilmo yar oo dheddig. cunwaan m.l (-nno, m.dh) 1. Magaca la siiyo buug, maqaal iyo wixi lamida oo tilmaamaya waxa uu ka hadlayo. 2. Meel cid waraaqaha loogu hagaajin karo. la-mid: cinwaan.

waa la naqliyay ✓

m. n. infant, child

waa la naqliyay ✓

-ga:(n) child (jaayldh); infant (in fant); baby (beeybi) ~ sabi

waa la naqliyay ✓

1

cf: ilmo

2

de: infant, child

3

lx: cunug

4

pd: (-ga ~ -ta Pl: cungo (/ha))

5

ps: n3-m/f, n2a-m/f

6

key: cunug

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-ngay, -nugtay) la-mid: honog².

waa la naqliyay ✓

1

(fal) sanka dhiig ha kaa yimaaddo. Dh: goror.

2

hunug-ga: (magac, lab, keli) dhiig kolkol, dadka sanka ka yimaadda. Dh: goror.

waa la naqliyay ✓

1

(Aglool-ka, Agloo-sha)

2

1. Hab weelka la xoolayna hayo, gocoyonnimada looga ba'sho: asal, dufan, laysku karshey baa lagu rogrogaa.

3

2. Wax la dhisa hayo ama la samayna hayo, qaabintiisa iyo jaangooyadiisa hore; bilaw; unug. 3.* Aqal, la dhisi doono, astaanti iyo muuqaalki warqad, ku muujin.

waa la naqliyay ✓

1

(Amaamud-ka)

2

Alkun; unug; abuur; ciiris.

waa la naqliyay ✓

1

(Balala-da)

2

1. Geedo waabaayo leh.

3

2. Xoolo ceel la keeno, iyadoo aan yeel loo sidin oo dabadeed baryo lagu waraabsho.

4

3. Bilaw; unug.

5

4. Cudur xoolaha ku dhaca.

waa la naqliyay ✓

1

(Bilaw-ga)

2

Wax la fala hayo qaarkiisa ugu horreeya; unug; abuur.

waa la naqliyay ✓

1

(Unkasha-da)

2

Unug samaysasho; bilaabasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Unkid-da)

2

Unugga hore samayn; bilaabid.

waa la naqliyay ✓

m.dh (kiimika) Iskudhis orgaanika ah oo ka kooban adaniin ribows iyo saddex kooxood oo foosfeyt aan orgaanik ahayn. ATP-du waa niyukliyotaydh. Waxaanay mas'uul ka tahay inay tamarta si ku meel gaadh ah u keydiso intay socoto neefsashada unuggu. Waxay ka samaysantay ADP lagu daray foosfeyt saddexaad taas oo keydisa tamar soona saarta marka looga baahdo dariiqad kale oo dheef samayneed.

waa la naqliyay ✓

m.dh (baayoloji) Iskudhis kakan oo orgaanik ah. Lagana helo unugyada nool kaas oo saameeya samayska borotiin. Fayrasyada qaarkood, RNAdu waxa kale oo ay u tahay walax hiddo side.

waa la naqliyay ✓

m.l (-no, m.dh) (cilmiga naflayda) Qaybta dheer ee miiqan ee unugga dareen wadka. Waxay ka soo qaaddaa unugyo dareen wade, dareen wadaha unugga jidhka, iyada oo u gudbinaysa organka dhaqdhaqaaqa ama maskaxda.

waa la naqliyay ✓

m.l.u (-iyo, m.dh) (baayoloji) Qayb badan oo ka duwan dhirta yar yar, hase yeeshee cagaariye leh (footoosintasis) cuntadiisa ku samaysan kara, kuna nool sabo biyood iyo dhulka saxansaxada leh. Geedkani waxa uu noqon karaa hal unugley ama unugyo badane. Isaga oo yeelan kara qaababkan: miiqaq, wareegsan ama saxan u eg. Aljiga hadda looma aqoonsana koox ablaablayneed, inkastaoo mararka qaarkood la raaciyo noolayaasha hoose ee boqortooyada borotista. Inta badan haddaba, kooxaha boqortooyadan waxa loo aqoonsanyahay qaybaha abla-ablayneed.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-booyin, m.l) (baayoloji) Duul ka tirsan borotosowa, jidhkooduna leeyahay soo baxyo aan joogto ahayn oo loo yaqaanno addimobeenaadyo. Kuwaas oo ay u isticmaalaan socodka iyo quudashada taas oo keenta in qaabka jidhkoodu si joogto ah isku beddelo. Sinjiyada amiibada badankoodu waxay si xor ah ugu dhex noolyihiin carrada, dhooqada ama biyaha halkaas oo ay ka quutaan borotosowaha yaryar iyo dhirta kale ee unugleyda ah, laakiin tiro yar ayaa dulin ah.

waa la naqliyay ✓

m.l (kiimika) Fitamiin biyaha ku milanta oo aan looga maarmiin xoojinta soohyada iyo isku haynta unugyada, sameynta kollaanjikana waa ka qayb qaadataa.

waa la naqliyay ✓

1

astaan¹: m.dh (-aamo, m.l) Summad. la-mid: asto.

2

astaan²: m.dh (-aamo, m.l) (naxwe) Curiye muhim ah oo dhisa unugga ugu yar ee hadalka; astaan afeed baa lagu magacaabaa xiriirka ka dhexeeya macnaha (nuxurka ereyga) iyo lafdiga (qaabka ereyga). “A. kooban”: hal erey ama in ka badan oo la soo koobo, badanaana waxaa la qaataa erey waliba xarafkiisa ugu horreeya. Tusaale: “sh. = shilin, U.N. = United Nations”.

3

astaan³: m.dh (-aamo, m.l) (daawo) Tilmaan cudur leeyahay ama isbeddel hab hawleedyo jirka oo bukaanka laftigiisu dareemo. la-mid: asto.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-meeyay, -maysay) 1. Unug tarmineed lab, unug tarmineed dheddig dhex gelid. 2. Dhul si uu bacrin u noqdo digo ama walax kiimika ah ku shubid. la-mid: bacrimi.

waa la naqliyay ✓

1

bacrimin¹: m.dh la-mid: bacrimayn.

2

bacrimin²: m.dh Habka isku darsanka unugyada taranka ee labka iyo dheddigga si ay u sameeyaan bacrimane.

waa la naqliyay ✓

m.l (-yayaal, m.l/dh) 1. Daawo digo iyo wixi lamida oo dhul lagu shubo si bacrin looga dhigo. 2. Unug tarmineedka lab marka uu dhex galo unug tarmineedka dheddig.

waa la naqliyay ✓

m.l (baai.) Fayras ku dhex nool bakteeriyada. Mid kastaana waxa uu gaar u yahay hal nooc oo bakteeriya ah. Waxa uu si dhaqso ah ugu koraa una baabi'iya unugyada soorihiisa ah.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-ayaal, m.l/dh) (baayoloji) Noole ili-ma-aragtay ah oo dhammaantood ka kooban hal unug, kuwaas oo aan lahayn xuub bu'eed u gaar ah, hase yeeshee leh gidaar unug oo samays u goonniya leh. B.da badanaaba waxa lagu kala soocaa habka khadaynta Garaam (ha u baahnaato ogsajiin ama yaanay u baahnaan) iyo qaabka muuqaalkooda.

waa la naqliyay ✓

m.dh (cilmiga naflayda) Qaybta dareeraha ee dhiigga marka laga reebo unugyada dhiigga. Waxay u badantahay biyo ay walxo badani ku milanyihiin, kuwaas oo ay ka mid yihiin borotiinno, cusbooyin gaar ahaan (soodhiyam, bootaasiyam koloraydhyo iyo bikaarboonaytyo), iyo cuntooyin gulukows (amiino asiidhyo, dux), hormoono, faytamiino iyo walxo qashin ah.

waa la naqliyay ✓

m.l (-ayaal, m.l/dh) (baayoloji) Qayb ka mid ah borotosowa oo ku dul nool unugyada cascas ee dhiigga iyo unugyada beerka ee dadka.

waa la naqliyay ✓

1

(ereycodeed) lagu asteeyo wax cod gariir leh bixiya. Gantaalbaa halkaa nug ku yidhi.

2

nug: (fal) nab oo hoos ugu aas. Ku nug musbaarka gidaarka.

waa la naqliyay ✓

/snag/ (adj) 1. qandac ah oo raaxa leh (meel dugsoon oo diirran) 2. dhar le'eg (jin ku ah, maro qofka le'eg).

waa la naqliyay ✓

1

(Udug-ga)

2

1. Ur la jeclaysto oo loo bogo.

3

2. Waxyaalaha la shito ama lays marsho oo urkaas leh.

4

3. Caraf.

5

4. Cadar; barafuun.

waa la naqliyay ✓

1

udug¹: m.l 1. Ur la jecleysto. 2. Wax ur la jecleysto leh oo la shito ama lays mariyo.

2

udug²: f.mg1 (-dgay, -dugtay) Wax caraf la jeclaysto yeelasho.

waa la naqliyay ✓

1

udug¹: m.l 1. Ur la jecleysto. 2. Wax ur la jecleysto leh oo la shito ama lays mariyo.

2

udug²: f.mg1 (-dgay, -dugtay) Wax caraf la jeclaysto yeelasho. m.f.dh, udgid.

waa la naqliyay ✓

m. n. perfume; aroma, smell

waa la naqliyay ✓

(Uduk) N Endostemon tereticaulis (Poir) Ashby. Labiatae.

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) aroma (a-rooma); sweet smell; fragrance (fareey-ga-ransi); perfume (peer-fiyuum) ~ caraf udgoon. Ex: uduga ubaxa; the aroma of roses

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) dhirta, ubaxa iyo cosobka naftu je claysato urtooda. Udug badan baa ka baxa buurta Daallo.

2

udug -ga: (magac, lab, keli) neecaw dabacsan oo ur loo bogo oo sanka lala raaco. Dh: udgoon.

3

udug -ga: (magac, lab, keli) waxyaabaha la shito ama la is mariyo oo urta fiican leh. Udug baa lagu shidaa qolkayga. Dh: carfi, caraf, cadar, udayg, udgoon.

waa la naqliyay ✓

1

cf: barafuun, cadar, caraf

2

de: perfume; aroma, smell

3

initial: u

4

lx: udug

5

pd: (-ga)

6

ps: n2a-m

7

key: udug

waa la naqliyay ✓

m.dh Cudur dadka, xoolaha iyo shimbiraha ku dhaca oo sambabada waxyeeleeya oo xummad badan iyo qufac leh; qaaxo; feero.

waa la naqliyay ✓

m.dh Cudur dadka, xoolaha iyo shimbiraha ku dhaca oo sambabada waxyeeleeya oo xummad badan iyo qufac leh; qaaxo; feero.

waa la naqliyay ✓

f. n. chest pain, any respiratory ~ abdominal disease (e.g., tuberculosis); depression

waa la naqliyay ✓

ta: (n) resentment (ri-zant-ment); rage (reeyj); anger (aang-ger); exasperation (ig-zaas-pa-reey-shin) urugo, umal; caro, xanaaq

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) wax is ku dhex mulaaqmay oo aan la kala saari karin.

2

urug-ta: (magac, dhedig, keli) walaac iyo welwel aad u weyn. Aqligaagu wuu naaqusmaa urug daraadeede. Dh: murug, murugo.

waa la naqliyay ✓

1

de: chest pain, any respiratory ~ abdominal disease (e.g., tuberculosis); [ext.] depression

2

initial: u

3

lx: urug

4

pd: (-ta)

5

ps: n-f

6

key: urug

waa la naqliyay ✓

m.dh.w eeg banki.

waa la naqliyay ✓

f. n., pl. banks

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) [plural of bangi] banks (baankis); a financial institution

waa la naqliyay ✓

1

de: banks

2

lx: bunuug

3

pd: (-ta Sg: bangi ~ banki)

4

ps: n8-f-pl

5

key: bunuug

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) garaac uu sameeyo nabar uu dheecaan galay.

waa la naqliyay ✓

m.dh.w eeg teneg.

waa la naqliyay ✓

f. n., pl. tanks; stupid people

waa la naqliyay ✓

1

de: tanks; stupid people Sg: teneg

2

initial: t

3

lx: tunuug

4

pd: (-ta)

5

ps: n8-f-pl

6

key: tunuug

waa la naqliyay ✓

(pronoun) us (aas); we (wii) ~ annaga

waa la naqliyay ✓

1

de: base, basis, foundation; beginning, origin, start; creation, invention; novelty; [fig.] baby; [ext.] cell {biology}

2

hm: 1

3

initial: u

4

lx: unug

5

pd: (-ga)

6

ps: n2a-m

7

syn: bilaw, unug

8

key: unug_1

waa la naqliyay ✓

1

de: originate, invent, begin, found, establish

2

hm: 2

3

initial: u

4

lx: unug

5

pd: (unkay)

6

ps: v1=

7

key: unug_2

waa la naqliyay ✓

m.dh Wax alla wixii sarreeya (cir).

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) ilmo yar oo aan weli adkaan. Dh: dhallaan.

waa la naqliyay ✓

(tilmaame) deegaan dadkii iyo duunyadiiba ka dhamaadeen. Dh: mudug.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-rkay, -rugtay; -rki) 1. Meel ka sikasho. 2. Meel ka fogaansho. la-mid: duruq.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-rkay, -rugtay; -rki) 1. Meel ka sikasho. 2. Meel ka fogaansho. m.f.dh, durkid. la-mid: duruq.

waa la naqliyay ✓

v. shift position, move (oneself)

waa la naqliyay ✓

-durkay / durugtay: (v) move oneself a bit to give space to someone; move yourself a bit; shift (shift) ~ siko. Ex: iga durug; give me a space [move away from me]

waa la naqliyay ✓

(fal) meel dheer teg. Dhankaa iiga durug aan fadhiistee. Dh: siko, fogow

waa la naqliyay ✓

1

bw: siko

2

de: shift position, move (oneself)

3

lx: durug

4

pd: (durkay / durugtay)

5

ps: v1=intr

6

see: durki

7

key: durug

waa la naqliyay ✓

1

(Gunud-da)

2

Meesha labo xarig ama wax la mid ah, afafka inta laysugu maro laysaga rooriyo oo laysaga xiro; guntin.

waa la naqliyay ✓

1

gunud¹: m.dh Meesha xarig ama laba ay isaga xirmaan.

2

gunud²: f.mg1 (-ntay, -nudday; -nti) Xarig iyo wixi lamida guntin u yeelid.

waa la naqliyay ✓

1

gunud¹: m.dh Meesha xarig ama laba ay isaga xirmaan.

2

gunud²: f.mg1 (-ntay, -nudday; -nti) Xarig iyo wixi lamida guntin u yeelid. m.f.dh, guntid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. knot

2

gunud v. tie a knot

waa la naqliyay ✓

-da: (n) knot (naat) ~ guntin

waa la naqliyay ✓

(fal) wax qaal ah meel ku xidha ama shey labo dhinac leh isku xidh. Ninkii guntey waajibki, farriin halkaa ku gunud. Li: fur.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) eeg hanfi.

waa la naqliyay ✓

1

junub¹: m.l la-mid: jinaabo.

2

junub²: f.mg1 (-ubay, -ubtay) la-mid: jinaab².

waa la naqliyay ✓

1

(Junuf-ka)

2

Neef dhaqayo ah oo caano yar; gibbaan.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh J. ah: neef dhaqayo ah oo caano yareeyey. la-mid: juno.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] livestock having very little milk

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) neef aad u caano yar. Dh: gibbaan.

waa la naqliyay ✓

1

cf: gibbaan

2

de: livestock having very little milk

3

lx: junuf

4

pd: (-ka)

5

ps: n2a-m-col

6

key: junuf

waa la naqliyay ✓

1

(Lulug-ga)

2

Wax shubma oo aan miir ahayn.

waa la naqliyay ✓

m. n., (mass n.): liquid with residue (unfiltered)

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) dareere isku dhexjira oo aan kala miirnayn.

waa la naqliyay ✓

1

cf: miir

2

de: liquid with residue (unfiltered)

3

lx: lulug

4

pd: (-ga)

5

ps: n2a-m-mass

6

key: lulug

waa la naqliyay ✓

pr. n., loc. Mudug [region in central Somalia.]

waa la naqliyay ✓

(n) Mudug; the central region of Somali

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) qaawani aan waxba la sidan. Qof muddug ah maxaad ka yeeli.

waa la naqliyay ✓

1

cf: Gaalkacyo

2

de: Mudug [region in central Somalia]

3

lx: Mudug

4

ps: n0-loc

5

key: Mudug

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) hanti iyo maamul la leeyahay. Dh: kulki, maal, hanti.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Murug-ga) a) Midab ka kooban midabyo isku darsamay; camaajiir. b) Wax wax badan isku kor laablaabma oo la kala bixbixin waayo (dun, xarig, ...).

2

2. (Murug-ta) Arrin xusuusteedu saamays weyn leedahay, oo laga naxo; uurkutaallo; caloolxumo; hammi; welwel; welbahaar; islahadal; (ama murugo).

waa la naqliyay ✓

1

murug¹: m.l 1. Cayayaan geedka digirta ka cuna caleenta. 2. Isku marmidda xarig, dun iyo wixi lamida ay isku milqaan.

2

murug²: m.dh 1. la-mid: murugo 1. Uurkutaallo; caloolxumo. 2. la-mid: murud.

3

murug³: f.g1 (-rgay, -rugtay; -rgi) 1. Xarig iyo wixi lamida si aad ah isku dhex gelid. 2. Arrin iyo wixi lamida wax aan la xallin karin noqosho.

waa la naqliyay ✓

1

murug¹: m.dh 1. la-mid: murugo. Uurkutaallo; caloolxumo. 2. la-mid: murud.

2

murug²: f.g1 (-rgay, -rugtay; -rgi) 1. Xarig iyo wixi lamida si aad ah isku dhex gelid. 2. Arrin iyo wixi lamida wax aan la xallin karin noqosho. m.f.dh, murgid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. worry, anxiety, preoccupation, mental ~ emotional torment

2

murug v. worry, be worried ~ deeply concerned

3

murug m. n. mixture, tangle; multicolored pattern

4

murug [inchoative] v. get mixed up, become entangled, be tangled

5

murug: m. n., (mass n.): crumbs, remaining contents of food

waa la naqliyay ✓

[MURUK, MURUGH) Uvaria denhardtiana 02

waa la naqliyay ✓

(Morug) C Uvaria denhardtiana Engl.&Diels Annonaceae.

waa la naqliyay ✓

1

-ay/tay: (v) become complex; perplex (peer palaks); complicate (kom pilkeeyt)

2

murug -ta: (n) sorrow (soor'oo); misery (miz'ari); dejection (dijak shin) ~ walbahaar, murugo, tiiraanyo.

waa la naqliyay ✓