ugaxlay

-ga: (magacwadareed) nirgaha labajirka ah. Dh: eeloweyn, ilweyn, garabweyn.

prep and preposition: to (him) about (it)

de: to (him) about (it) = u + ka + la

initial: u

lx: ugala

ps: prep + prep

key: ugala

f. n., [collective] maize, corn

gallay v., pl., simple past tense: we went in

-da: (n) maize (meeys)', corn (koon) ~ galley, gelley, arab-bikhi

ذُرَةٌ شامِيَّة

ceuf.

m.dh (botani) Dhirta ubaxa leh. Ubaxleydu waa muuqaallada dhirta shiiqisa ee maanta. Waxa laga helaa dhismayaasha ugu sareeya boqortooyada dhirta, taas oo u suurto gelisa inay ku noolaadaan sabooyin kala duwan.

m.dh (botani) Dhirta ubaxa leh. Ubaxleydu waa muuqaallada dhirta shiiqisa ee maanta. Waxa laga helaa dhismayaasha ugu sareeya boqortooyada dhirta, taas oo u suurto gelisa inay ku noolaadaan sabooyin kala duwan.

-da: (magacwadareed) dhirta ubaxa leh oo ah muuqaallada dhirta shiiqisa ee maanta. Waxa laga helaa dhismayaasha ugu sareeya boqortooyada dhirta, taas oo u suurto gelisa inay ku noolaadaan sabooyin kala duwan.

ubaxley -da: (magac, dhedig, keli) geedaha iniintoodu ku dhex jirto midhahooda.

(fal) ka dhig ugaas. Ugaasay ninkaaga.

(fal) suuq iyo meherado u samee oo magaalo ka dhig. Hayjadda magaalay oo tukaanno ka fur. Dh: magaalee.

(fal) astaamee, wax lagu garto ka bixi, tusaalooyin badan ka samay.

tusaalay: (fal) cid kale, waano sii oo hogatusaalee; meelo badan wax ka tus.

m.f.dh eeg ugaaree.

-ta: (magac, dhedig, keli) ugaadh ka yeelid

/gaala/ (n) damaashaad, xaflad

(Ugax-da)

Jir kankoonsan oo shinbiraha dheddig iyo kalluun iyo halaq iyo cayayaan badani dhalaan, waxaana ku gudajira abuur yar iyo wuxuu ku noolaan lahaa taniyo intuu ka koro oo qolofta ku rogan uu ka soo baxo; ukun.

ugax¹: m.dh.u (-gxaan, m.dh) 1. Shay kakoonsan, qolof adag oo ay dhasho nafleyda inta aan naasleyda ahayn, oo uu ku jiro abuurka ilmaha iyo nafaqadii korin lahayd; ukun. 2. Unug dheddig oo ka soo go'a ugxiyaha naasleyda dheddig oo marka uu bacrimiyo unugmaniga labi ilmo ka abuurmaan.

ugax²: m.dh (ugxanno, m.dh) (baayoloji) Unug taran oo qaangadh ah oo laga helo xayawaanka dheddig, kaasi oo uu saaroo ugxansiduhu.

ugax¹: m.dh.u (-gxaan, m.dh) 1. Shay kakoonsan, qolof adag oo ay dhasho nafleyda inta aan naasleyda ahayn, oo uu ku jiro abuurka ilmaha iyo nafaqadii korin lahayd; ukun. 2. Unug dheddig oo ka soo go'a ugxiyaha naasleyda dheddig oo marka uu bacrimiyo unugmaniga labi ilmo ka abuurmaan. m.dh.w, ugxaan.

ugax²: m.dh (ugxanno, m.dh) (baay.) Unug taran oo qaangadh ah oo laga helo xayawaanka dheddig, kaasi oo uu saaroo ugxansiduhu.

f. n., [collective] egg (of birds other than chickens)

-da: (magac, dhedig, keli) eeg ugac.

ugax -da: (magac, dhedig, keli) unug taran oo qaangadh ah oo laga helo xayawaanka dheddig, kaasi oo uu saaroo ugxansiduhu.

bw: beed, ukun

de: egg (of birds other than chickens)

initial: u

lx: ugax

pd: (-da Pl: ugxaan (ta), ugax (a))

ps: n8-f-enum, n5-f, n2a-f

syn: unfax;

key: ugax

بَيْضٍ، بَيْضَة

-ga: (magac, lab, keli) qori wax lagu cugo. Dh: culay.

/agli/ (adj) fool-xun (arag-xun).

a., xun.

(fal) qof ul la dhac ama ku garaac. Ulay inanka edeb ha yeeshee. Dh: dhengeday.

-da: (magac, dhedig, keli) bir yar oo afaysan, daab la qabsado na leh oo wax lagu goosto laguna dagaallamo. Waxay ka yartahay billaawaha. Dh: toorray, toorri, amley.

/alleey/allays, allaying, allayed; dejin qof xanaaqsanaa ama cabsanayey (yarayn). e.g. He tried to allay her fears.

(fal) u fur meel bannaan oo iftiin iyo neecawba ka soo galaan. Dh: neecaabi.

dalay: (fal) walax, qurux u yeel.

(Gabay-ga)

Tixo la tirsho oo ka kooban ereyo iyo xuruuf qiyaasan oo tirsan oo xaraf ku dhisan; wuxuu lee yahay tixo is wada dherer le'eg iyo ereyo xulanti ah oo midba la gesho meel uu ku habboon yahay; qaarkood waxay lee yihiin dhawaaqyo iyo yeer isu eg'eg oo tixaha xubno looga dhigo oo lagu dhex googgooyo si ay u yeeshaan luuq iyo dhicitaan laysla hela hayo, muusikana ku dhafan tahay, oo dhabaqa iyo deelqaafka ka ilaaliya. Gabaygu, sida maansada xubneheeda kale (geeraar, jiifto, kd.), wuxuu ka hadlaa wax kastoo qofka laabtiisa ku soo dhaca, wuxuuna lee yahay saamays daran oo kan hadalka kale ka xoog weyn; waa laga luuqiyaa.

gabay¹: m.l (-yo, m.dh) Nooc maansada ka mid ah oo leh qaafiyad, luuq iyo wixi lamida oo aan muusig loo tumin.

gabay²: f.mg1 (-byay, -bayday; -byi) Gabay tirin.

gabay¹: m.l (-yo, m.dh) Nooc maansada ka mid ah oo leh qaafiyad, luuq iyo wixi lamida oo aan muusig loo tumin.

gabay²: f.mg1 (-byay, -bayday; -byi) Gabay tirin. m.f.dh, gabyid.

m. n. poem form (long classical Somali epic poetry)

gabay v. recite a poem, chant poetry

-ga: (n) poetic composition; poem (pooem); poetry (powyetari) ~ maanso, gabey, shicir

(fal) hadal taxan oo macno miisaan fiican leh dheh; gabay tiri oo samee. Xaaladda la joogo ka gabay.

gabay -ga: (magac, lab, keli) qayb suugaanta ka mid ah oo leh qaafiyad iyo miisaan u gaar ah. Waxa uu gabaygu leeyahay macno iyo duluc uu ku qotomo.

مَنظُومَة، قَصِيدَة، قصيد

/geyli/ (adv) `si farxad-leh

(Galab-ta)

Maalinta gelinkeeda danbe; inta duhurka iyo maqribka u dhexaysa.

m.dh (-lbo, m.l) Gelinka dambe ee maalinta.

m.dh (-lbo, m.l) Gelinka dambe ee maalinta.

f. n. afternoon, evening

name-m afternoon, evening; lit: he who was born in the afternoon

-ta: (n) afternoon (afternuun) galab wanaagsan: (expression) good afternoon

magac loo baxsho wiil dhasay xilli casar ah.

-ka: (magac, lab, keli) cudur lo'da ku dhaca. Dh: galab'isbuur.

galab -ta: (magac, dhedig, keli) gellinka dambe ee maalinta. Galabta roob baa da'ay.

de: afternoon, evening

lx: galab

pd: (-ta Pl: galbo (/ha))

ps: n3-f-time

key: galab

galac¹: m.l (-cyo, m.dh) Waran af ballaaran oo birtiisu wada soofeysantahay.

galac²: m.dh.sh.r Cod lagu muujiyo if kedis ah.

m. n. small amount of liquid on a surface

galac m. n. kind of spear ~ lance

galac [feminine] n. shimmer, glimmer of light

-a: (magac, lab, keli) waran af ballaadhan oo birtiisu wada soofeysan tahay.

galac-da: (magac, dhedig, keli) cod lagu muujiyo if kedis ah.

name-m windy ~ showery weather

-da: (magac dhedig keli) dareenka cabsiyeed wadnuhu habkuu u dhaqaaqo. Godobtayda anigoo qaba, galawda soo taagan.

galaw -ga: (magac, lab, keli) shimbir cod dheer oo kolka uu roob soo dhow yahay ciya ama roobku onkodo ama hub culiso dhaco.

galaw-ga: (magac, lab, keli) qarbidka dhogortu ka go'day ee biyaha qabaw leh.

(Galax-a)

1. Caano dhay ah, biyo, kd.

2. Weel, kalax.

m.l 1. Caano dhay ah oo la qaboojiyey. 2. la-mid: kalax.

m. n. fresh milk ~ water; vessel for milk ~ water

-a: (magac, lab, keli) caano iyo biyo la isku daray. Dh: badhax, xariir.

galax -a: (magac, lab, keli) weel biyaha lagu cabbo. Dh: kalax.

de: fresh milk ~ water; [ext.] vessel for milk ~ water

lx: galax

pd: (-a)

ps: n2a-m

key: galax

s.f. - (stare a .g: dulsabbayn).

-ga: (magac, lab, keli) qof foolka sare la' ama jaban. Dh: ganey, foolloo.

(fal) «u ~» ciyaar ama dagaal u godee oo dad u soo ururi.

golay -ga: (magac, lab, keli) ciyaar maaweelo iyo jimicsi iskugu jirta oo ay carruurtu ciyaarto.

golay -ga: (magac, lab, keli) ciyaar ay wiilashu habeenkii ciyaaraan oo labo inan oo inta kale wada taqaan la soo xulo uu midi yidhaa: ii cug; ka kalana waxa uu ugu jawaabaa: ciiro wiilkii ku horeeyey ii cugta iyaa xusha wiil, dhiggiisuna waxa uu xushaa wiil kale sidaa ayay tiro is le'eg u kala doortaan. Koox walba waxay samaysataa goob la difaaco oo lama taabtaan ah si ciyaarta loo bilaabo waxaa la kala doortaa kab labadeeda weji dabadeed kabtii ayaa cirka loo ganaa iyada oo lagu dhawaaqayo: kabey kabey, kabaabullo, ninna ha sirin, sir la'aan u dhac. Kabtaasi marka ay dhulka ku soo dhacdo waxa ciyaarta ku horeeya ninkii dhanka ay u taallo sii doortay ee ay astaanta u ahayd, waxa uu ka soo bilaabaa ciyaaarta goobtii iyaga u ahayd lama taabtaanka, waxa uu beegsadaa qaybta ka soo horjeeda koobta u ah lama taabtaanka, isaga oo adeegsanaya farsamooyin kala gaddisan oo iskugu dhafan xoog iyo xeelad, haddiise la xambaareeyo waxaa ciyaarta bilaabaysa kooxdii kale ee ka soo horjeedday.

pron. and preposition: with me ... about it

de: with me ... about it = i + ka + la

lx: igala

ps: pro + prep

xe: He talked with me about it.

xv: Igala hadlay.

key: igala

(fal) malo ama talo lagu meel maro keen. Adaa aabbo naga ahe noo malay waxan yeelaynno. Dh: tali, malee.

malay: (fal) qiyaas oo mala'awaal samee. Bal malay imisa cishaan Muqdisho lug ku gaadhi. Dh: qiyaas.

Maxay?

1. Waa waxee?

2. (maxaa + ay) maxaa iyadu, kd.

e.we 1. Erey weyddiimeed oo ka kooban 'maxaa' iyo 'ay', labo xaaladood ayaana loo adeegsadaa, sida: a) “Waa maxay?”; b) “Maxay doonaysaa ama doonayaan?” 2. Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye; maxaawacay; maxaayeelay; waayo. Tusaale: “Shalay kuuma imaan, maxaajiraa, hawl baan lahaa”.

e.we (naxwe) 1. Erey weyddiimeed oo ka kooban 'maxaa' iyo 'ay', labo xaaladood ayaana loo adeegsadaa, sida: a) Waa maxay? b) Maxay doonaysaa ama doonayaan? 2. Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye; maxaawacay; maxaayeelay; waayo. Tusaale: Shalay kuuma imaan, maxaajiraa, hawl baan lahaa.

question word, vl. pron. what ... she? / they?

(question word) what...they or she.. Ex: maxay samaysay? what has she done?

(magac'uyaal) erey su'aaleed ka horreeya weedh wardoon ah oo la koobayo. Maxay la dibad baxayaan?

de: what ... she? / they? = maxaa + bay

lx: maxay

pd: (maxey)

ps: qw + vpro

xe: What did she say?

xv: Maxay tiri?

key: maxay

(fal) sal u yeel; wax sal leh ka dhig. Ku salay dooddaada aqoon. Dh: salee.

salay: (fal) weel iyo wax la mid ah, meel uu ku fadhiisto u yeel. Salay saxanka. Dh: meelee, salee.

v. result in, achieve, benefit from

u aay v. result in, achieve, benefit from

(Ugaar-ta)

Nafley banjoog ah oo aan dugaag iyo haad iyo bahallo kale midna ahayn ee daaqda oo hilibkeeda la cuno oo ay ka mid yihiin biciidka, dabataagta, cawsha, deerada, sagaarada...

ugaar¹: m.dh.u Nafley banjoog ah oo hilibkeeda la cuno sida biciidka, deerada, iyo wixi lamida.

ugaar²: f.g1 (-ray, -rtay) Ugaar dilasho (qof). la-mid: ugaarso.

m.dh.u Nafley banjoog ah oo hilibkeeda la cuno sida biciidka, deerada, iyo wixi lamida. la-mid: ugaadh.

f. n., [collective] game-animal; prey

ugaar v. hunt, go hunting

nickname; name-m prey, hunt; wild game

-ta: (n) wild animal; game (geeym) hunted for food or sport ~ ugaadh

Selvaggina

Wildgame

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg ugaadh.

(Ugaas-ka)

Nin tol u taliya; madax; garaad; wayeel; iimaan; wabar; islaan; beeldaaje.

m.l Nin tol madaxnimadiisa loo caleemasaaray.

m.l Nin tol madaxnimadiisa loo caleemasaaray.

m. n. chief, king, sultan

name-m chief; king; sultan; boss

-ka: (n) chieftain (jiif-tan), tribal chief; clan or tribe chief ~ garaad, malaaq, islaan

ama Ogaas, magac loo baxsho wiil saansaanyihii madaxda leh oo la filayo ama loogu ducaynayo in uu noqdo hoggaamiye ummadeed.

-ka: (magac, lab, keli) madaxdhaqameed beel u taliya oo qayb ka ah dhaqanka Soomaalida. Wil yar baa laga dhigay ugaas. Dh: suldaan, garaad, iimaan, wabar, beeldaaje, islaan, malaaq.

cf: boqor, malaakh

de: chief, king, sultan

initial: u

lx: ugaas

pd: (-ka)

ps: n2a-m

key: ugaas

-ta: (magac, dhedig, keli) unug jinsiga dhedig ee noolayaasha taranjinsiga.

ugxan -ta: (magac, dhedig, keli) eeg ugac.

vl. pron. what she ...

waxay vl. pron. what they ...

[pronoun she / they plus action verb] ...they / she.... Ex: waxay tiri, ma arag; she said, I haven't seen them. Waxay yimaadeen guriga; they came home

(fal) samee oo wax ka dhig. Saanbuuse ii waxay. Dh: samee; qabo.

(Xalay-da)

Habeennadii la soo dhaafay, kan ugu danbeeyey; (ama xalayto).

m.dh Habeennadii la soo dhaafay, kan ugu dambeeyay. la-mid: xalayto.

m.dh Habeennadii la soo dhaafay, kan ugu dambeeyay. la-mid: xalayto.

f. n. last night, yesterday evening