Macnaha iyo Turjumaadda | erey•ga

1

Tii: Qof ama wax la isla ogaa oo maqan oo dheddig oo aan magaciisa la sheegeyn.

2

Tii: -tii — a) Tii. b) Qodobka -ta oo noqda -tii kolka uu ka dabadhaco magac, qofka hadlaya iyo qofka lala hadlayo isla og yihiin ama yaqaanniin.

waa la naqliyay ✓

1

tii¹: mu.ac.dh kuwii, w Magacuyaal aan cayinnayn oo dheddig ah oo cid ama wax la isla ogaa oo maqan oo aan magaciisa la sheegayn. Tusaale: “Waxaan arkay tii qortay buuggan?”.

2

tii²: (-tii) q.dh Qodobka 'ta' oo noqda 'tii' kolka uu ka dabadhaco magac dhaddig, qof ka hadlaya iyo qofka lala hadlayo isla ogyihiin ama yaqaanniin. Tusaale: “Aaway baastadii aad karisay?”.

3

tii³: (-tii) dk.lh.dh la-mid: tiisa².

waa la naqliyay ✓

1

tii¹: mu.ac.dh (kuwii, w) Magacuyaal aan cayinnayn oo dheddig ah oo cid ama wax la isla ogaa oo maqan oo aan magaciisa la sheegayn. Tusaale: 'Waxaan arkay tii qortay buuggan?

2

tii²: (-tii) q.dh Qodobka 'ta' oo noqda 'tii' kolka uu ka dabadhaco magac dhaddig, qof ka hadlaya iyo qofka lala hadlayo isla ogyihiin ama yaqaanniin. Tusaale: Aaway baastadii aad karisay?

waa la naqliyay ✓

pron., 3f: she (is the one)

waa la naqliyay ✓

(pronoun) she (shii) Ex: tii day waxay samaynayso! Look what she is doing!

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) tilmaame, oo loola jeedo qof ama wax la isla ogaa oo maqan oo dhedig, oo aan magaciisa la sheegayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Akidid-da)

2

(talo, arrin, ...) cid ku raacid, adkayn, xoojin, tiirin.

waa la naqliyay ✓

Erey isku xira labo hadal ama labo tixood, isla kolkaasna kala xiriirfura oo sheega inaan la isku hela hayne, tii la helaa ay tan kale meesha ka saarayso (aniga ama adiga; wax i sii ama i qadi).

waa la naqliyay ✓

1

(Arkaan-ta)

2

(keli: rukni) rukniyo badan; tiirar.

waa la naqliyay ✓

1

(Bas-ka)

2

1. Geerida qofku tiis u dhinto ee aan la dilin.

3

2. Wax gubasho ku dhammaaday oo danbas noqday.

waa la naqliyay ✓

1

(Caraacar-ka)

2

Qodaxda yaryar oo cadcad oo yamaarugga iyo tiinka iyo dhirta u eg, ka baxda; (ama caraancar).

waa la naqliyay ✓

1

(Carraggeddi-ga)

2

(beero, kd.) ciidda oo inta la jebsho, tii korreysey la hoosmariyo, tii hooseyseyna la kormariyo; carrarrog.

waa la naqliyay ✓

1

(Curuf-ka)

2

1. Waxa culimmada sharcigu axkaanta tiirar uga dhigtay.

3

2. Dhaqan; caado. 3, Dhib; shiddo.

waa la naqliyay ✓

Ku tiirsan.

waa la naqliyay ✓

1

(Cuskasha-da)

2

(tiir, ul, kd.) qabsasho, xoog ka raadin darteed; isku tiirin; ku tukubid.

waa la naqliyay ✓

1

(Daacuun-ka)

2

Cudur la is qaadsiiyo oo isku kol dad badan ku dhaca ama dhul ballaaran ku baaha; (daacuun-caloolo, dabaxaw; koleera, tiifo, ...).

waa la naqliyay ✓

1

(wax ku daddan)

2

Tiigana haya; culays iyo xoog weyn saara haya; si gaar ah u danayna haya; mamman.

waa la naqliyay ✓

1

(Dakhal-ka)

2

Tiir dheer oo qori ah ama bir ah oo doonyaha iyo maraakiibta dhexdooda laga taago oo faarmaanka iyo shiraaca celiya.

waa la naqliyay ✓

1

(Daraawiish-ta)

2

1. Urur wadaaddood (dariiqo) oo shiikh u taliyo, nabaddiyo colaaddaba.

3

2. Daraawiishtii Mahdigii Suudaan iyo tii Ina Cabdille Xasan.

4

3. Ciidanka Soomaalida oo nabadda gudaha, qayb kamid ah.

5

4. Masaakiin; cayr.

waa la naqliyay ✓

1

(Derbi-ga)

2

Dhis kor u taagan oo qori ama dhagax ama wax kale laga sameeyey oo meel xereeya ama kala gooya ama tiirsha ama dhawraarin u ah; gidaar; deyr.

waa la naqliyay ✓

1

(Duufaan-ka, Duufaan-ta)

2

Roob iyo dabaylo is wata oo daadku dhulka badanki qarsho, sida tii dhacday waagii Nebi Nuux.

waa la naqliyay ✓

1

(Fikasha-da)

2

Wax wax hayey ama la hayey ama wax ku mudnaa ama ku tiirsanaa, xoog sidbasho ku jirto u boodid, u bixid, u siibasho; fakasho; filqasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Furda-da)

2

Meesha alaabta ganacsiga ah oo magaalada ama dalka ka baxaysaa ay marto oo lagu canshuuro, tii soo geleysaana sidoo kale u soo marto oo lagu canshuuro, siiba kuwa magaalooyinka badda ku yaal; (ama furdad).

waa la naqliyay ✓

1

1. (Gaal-ka) a) Qof aan Muslin ahayn oo siiba midabkiisu cad yahay. b) Qof aan jimic lahayn oo cidna u turin; tiirri. c) Geel (waxaa badanaa lagu dabakaraa ereyo kale sida haruubgaal, xeryaggaal, afaggaal, ...).

2

2. (Gaa-sha) Tab, ged, dabci.

waa la naqliyay ✓

1

(Gaarid-da)

2

Wax durugsan oo tiigsasho ama socod ama si kale loogu tago ama loo taabto; ka dabategid; soo qabasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Gacantogaala-ha)

2

Gacanta oo hadba la togo oo la kala baxsho si wax yare durugsan lagu gaaro ama lagu soo qaato ama lagu soo gurto; tiigsad.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-cay, -cday) Nafley xarrago, xanuuun iyo wixi lamida la dheeldheeliyid.

waa la naqliyay ✓

v. walk ~ move slowly (as a sick person)

waa la naqliyay ✓

(fal) socod luudis ah u soco. Iska soo tiic waad iman doontaaye. Dh: luud.

waa la naqliyay ✓

1

de: walk ~ move slowly (as a sick person)

2

initial: t

3

lx: tiic

4

nt: tiicid (da) [vn-f]

5

pd: (tiicay)

6

ps: v1=intr

7

key: tiic

waa la naqliyay ✓

1

(Tiif-ka)

2

Falag sida joonyad loo tolo oo badarka iyo wixii la mid ah lagu shubo.

waa la naqliyay ✓

1

tiif¹: m.l (-faf, m.l) Kolay maqaar ama maro ka samaysan oo badarka iyo wixi lamida lagu shubto.

2

tiif²: f.g1 (-fay, -ftay) Wax sarsarid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. woven sack

2

tiif v. slash, make a single slit ~ cut, stab; let blood

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ul ama wax kale oo kurtimo leh, dhil.

2

tiif: (fal) meel barar iyo caalidh leh sarsar si ay u dheecaanto. Dh: sarsar.

3

tiif -ka: (magac, lab, keli) falag sida joonyad loo tolo oo badarka iyo wixii la mid ah lagu shubo.

4

tiif -ta: (maga, dhedig, keli) raadka iyo itaaldarrada ay xanuunka ama wax kale keenaan oo bukaanka ku reebo. Dh: diif.

waa la naqliyay ✓

1

(Tiig-ta)

2

Meel fog; socod dheer.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Socod degdeg ah oo meel lagu gaaro. 2. la-mid: tiigsahso.

waa la naqliyay ✓

f. n. far away place; long journey

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhaddig, keli) masaafo, meel durugsan u foofid xoolaad dheef u raadsi meel tahan jirta.

waa la naqliyay ✓

1

de: far away place; long journey

2

initial: t

3

lx: tiig

4

pd: (-ta)

5

ps: n-f

6

key: tiig

waa la naqliyay ✓

1

(Tiil-ka)

2

(is tiil) dadaal iyo xoog aan jirin oo la iska doono.

waa la naqliyay ✓

1

tiil¹: m.l Daal iyo xoog aan jirin oo la iska doono.

2

tiil²: f.g1 (-iilay, -iishay) Dadaal iyo xoon aan jirin iska doonid, iska raadin.

waa la naqliyay ✓

1

v., simple past tense: it [fem.] was (located / situated) there

2

tiil v. reinforce, support, make something strong

waa la naqliyay ✓

-ay: (v) lie (laay); be placed on, especially for feminine nouns. Ex: xaggee tiil? Where was it placed?

waa la naqliyay ✓

1

(fal) is dedaal, xoog iska dey.

2

tiil-ka: (magac, lab, keli) «is» dadaal iyo xoog aan jirin oo la iska doono.

waa la naqliyay ✓

m.l (-mam, m.l) 1. Koox cayaartoy ah. 2. Koox dad ah oo hawl gaar ah fulisa.

waa la naqliyay ✓

m. n. team {sports}

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) [Sports & Games] team (tiim) ~ koox

waa la naqliyay ✓

1

de: team {sports}

2

initial: t

3

lx: tiim

4

pd: (-ka Pl: tiimam (ka))

5

ps: n4-m

6

syn: koox {Eng}

7

key: tiim

waa la naqliyay ✓

1

(Tiin-ka)

2

1. Miro yaryar oo macaan badan oo gudaha ku leh gan ubax ah; waxay lee yihiin dalool yar oo uurka iyo afka isu haya; wax ka bisayldhaafi og, oo sidaas daraaddeed, waa la engejiyaa.

3

2. Geedka mirahaasi ka baxaan.

4

3. Geed dhulka kulul iyo lamaddegaannada ka baxa oo aan caleemo lahayn oo laamihiisu ka samaysan yihiin xubno bagbagafsan oo wada buruq ah oo korka iska saarsaaran oo qodxo ku wada rogan yihiin; wuxuu dhalaa miro qaabka ugaxda leh oo kolkay bislaadaan aad u guduudan oo iyagana qodxo ku rogan yihiin; qurcis; tiin-hindi.

waa la naqliyay ✓

1

tiin¹: m.l 1. Geed aan caleemo lahayn oo korkiisa qodxo ku wada rogon; miraha geedkaas. 2. Macdan.

2

tiin²: (-tiin) dk.lh.dh la-mid: tiinna².

waa la naqliyay ✓

m.l 1. Geed aan caleemo lahayn oo korkiisa qodxo ku wada rogon; miraha geedkaas. 2. Macdan.

waa la naqliyay ✓

Cactus

waa la naqliyay ✓

1

m. n. cactus plant; succulent used as a hedge

2

tiin m. n. fig tree; fig ~ figs (fruit)

waa la naqliyay ✓

(Tin) S, C, N, May. NFD Opuntia ficus indica L. Cactaceae.

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) geed lamaddegaannada iyo dhulka kulul ka baxa oo aan laamihiisu caleemo lahayn ayse ka kooban yihiin xubno bagbagafsan oo wada baruq ah oo korka iska saarsaaran oo qodxo ku wada rogan yihiin, wuxuu dhalaa midho qaabka ugaxda leh oo kolkay bislaadaan aad u guduudan oo iyagana ay qodoxi ku rogan tahay. Dh: qurcis, tiinhindi.

2

tiin -ka: (magac, lab, keli) midhaha geedka tiinka ka baxa.

waa la naqliyay ✓

1

(Tiir-ka)

2

1. Qori sida usha u toosan oo xoog badan oo badanaa dheer oo inta dhulka lagu mudo wax celiya ama xoog tara; udub.

3

2. Dhis kasta oo qaabka iyo waxtarka tiirka leh.

4

3. (caleen, waran, ...) Tiirka kalabbarka mara oo caaradda iyo salka isu haya.

5

4. Kan u dhexeeya sanka labadiisa dul.

waa la naqliyay ✓

1

tiir¹: m.l (-rar, m.l) 1. (-rar,m.l) Qori sida usha u toosan oo xoog badan oo badanaa dheer oo inta dhulka lagu mudo wax celiya ama xoog tara; udub. 2. Dhis kasta oo qaabka iyo waxtarka tiirka leh. 3. T.ka kalabbarka mara oo caaradda iyo salka isu haya (caleen, waran iyo wixi lamida). 4. Kan u dhexeeya sanka labadiisa dul.

2

tiir²: f.g1 (-ray, -rtay) Neef ku soo biiray xayn xoola ah la collobid, hinaaso awgeed.

waa la naqliyay ✓

m.l (-rar, m.l) 1. Qori sida usha u toosan oo xoog badan oo badanaa dheer oo inta dhulka lagu mudo wax celiya ama xoog tara; udub. 2. Dhis kasta oo qaabka iyo waxtarka tiirka leh. 3. T.ka kalabbarka mara oo caaradda iyo salka isu haya (caleen, waran iyo wixi lamida). 4. Kan u dhexeeya sanka labadiisa dul.

waa la naqliyay ✓

m. n. post, pole, pillar; support; nasal septum, part between the nostrils

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) pole (pool); post (powst); pillar (pi-lar); log (loog) ~ udub

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) caleen, waran tiirka kala badhka mara oo caaradda iyo salka isu haya.

2

tiir-ka: (magac, lab, keli) dhis kasta oo waxtarka tiirka leh.

3

tiir-ka: (magac, lab, keli) dhiska yar ee carjawda ah oo sanka labadiisa dul u kala dhexeeya. Dh: mirqeeye, mirqis.

4

tiir-ka: (magac, lab, keli) qori sida usha u toosan oo xoog badan oo badanaa dheer oo inta dhulka lagu taago wax celiya ama xoog tara. Tirka adkee.

waa la naqliyay ✓

1

cf: rukni ~ rukun

2

de: post, pole, pillar; support; nasal septum, part between the nostrils

3

initial: t

4

lx: tiir

5

pd: (-ka Pl: tiirar (ka))

6

ps: n4-m

7

key: tiir

waa la naqliyay ✓

عَمُودٍ

waa la naqliyay ✓

Tiisa.

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) waxa ama tan isagu uu lee yahay; tiisa.

waa la naqliyay ✓

1

(Tiix-a)

2

Roob ama di'id yar; shuux; shuxshux.

waa la naqliyay ✓

1

tiix¹: m.l Roob yar oo dhibco yaryar.

2

tiix²: f.mg1 (-xay, -xday) Roob dhibic-dhibic yaryar u di'id.

waa la naqliyay ✓

m.l Roob yar oo dhibco yaryar.

waa la naqliyay ✓

shower

waa la naqliyay ✓

1

m. n. shower of rain

2

tiix: v. drizzle, fall lightly (of rain)

waa la naqliyay ✓

-a: (n) sprinkling of rain

waa la naqliyay ✓

1

(fal) roob wax yar da'. Dh: shuux.

2

tiix-a: (magac, lab, keli) shuuxa, shuuxshuux dhogorbuuxis.

3

tiix-a: (magac, lab, keli) roob aan biyadhig lahayn. Tiix biyo lagama cabbo. Dh: shuux. Li: mahiigaan.

waa la naqliyay ✓

v., sg., simple past tense: she / you came

waa la naqliyay ✓

1

de: she / you came

2

initial: t

3

lx: timi

4

ps: v4b-2sg/3f-past

5

xe: When did you arrive in Mogadishu?

6

xv: Goormaad timi Muqdisho?

7

key: timi

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax inta ay ka koobanyihiin xisaabid. 2. Gabay, hees iyo wixi lamida curin. 3. Ku t.: wax meel in ay ku sugan yihiin u malayn. 4. Ku t.: wax rasaas ku furid.

waa la naqliyay ✓

f.g2 (-iyay, -isay) 1. Wax inta ay ka koobanyihiin xisaabid. 2. Gabay, hees iyo wixi lamida curin. 3. Ku t.: wax meel in ay ku sugan yihiin u malayn. 4. Ku t.: wax rasaas ku furid. m.f.dh, tirin.

waa la naqliyay ✓

Count

waa la naqliyay ✓

1

v. count, enumerate

2

tiri v., sg., simple past tense: you / she said

3

tiri v. compose and/or recite (a poem)

waa la naqliyay ✓

1

-yiri / yiraahdee: (v) said (seeydh) Ex: maxaad tiri? what did you say?

2

tiri -yey I say: (v) 1. count (kawn-ti); recite numerals. 2. compose, write a poem or orchestrate (oor-kis-tareeyt) Ex: yaa heeskaan tiriyey? who composed this song?

waa la naqliyay ✓

(fal) ogow inta cadadkoodu yahay. Taariikhda raadcee soo tiri ayaamaha. Dh: xisaabi.

waa la naqliyay ✓

1

(Tih) C Cynodon dactylon (L) Pers.

2

C Panicum pinifolium Chiov. Gramineae.

3

C Sporobolus spicatus (Vahl) Kunth. Gramineae.

waa la naqliyay ✓

1

1. Uyaal qofka hadla haya oo keli ah oo aalaaba falku dartiis u dhaco.

2

2. Xarafka i oo dheer; (ī).

waa la naqliyay ✓

1

pron. and preposition: to me, for me

2

ii [feminine] n. II, long I [digraph letter of the Somali alphabet.]

waa la naqliyay ✓

1

(pronoun with preposition) me or to me. Ex: Wax ii sheeg; tell me something

2

—ii (Suffix) the (da) definite article of Somali nouns. Ex: Gabadhii; the girl. Gurigii; the house. Baabuurkii; the car. Naagtii; the woman. Furihii; the key. Iiddii; the festivil, [-gii, -tii, -hii, -kii, -dii]

3

ii: long vowel of [ I ] Ex: iibka; the purchase

waa la naqliyay ✓

(-ti) dk.lh.dh la-mid: tiisa².

waa la naqliyay ✓

pron. - ku, kuu (adiga aan fale ahayn).

waa la naqliyay ✓

(ereycodeed) tusmeeya dhawaaq dheer; mid ka mid ah codadka ay nooluhu sameeyaan. Dh: wii.

waa la naqliyay ✓

(ereydhawaaq) kexee oo aguuji. Xoolaha hii dheh waan aroorinaynaaye. Dh: aguuju.

waa la naqliyay ✓

1

Qof ama wax laysla ogaa oo maqan oo aan magaciisa la sheegeyn, oo lab.

2

-kii — a) Kii. b) Qodobka ka oo noqda -kii kolkuu ka dabadhaco magac qofka hadlaya iyo qofka lala hadlayo isla og yihiin ama yaqaanniin.

waa la naqliyay ✓

kii¹: mu.ac.l kuwii, w Magacuyaal aan cayinnayn oo lab, oo cid ama wax la isla ogaa oo maqan oo aan magaciisa la sheegayn. Tusaale: “Kanu waa kii beryahanba aan raadinayay”: “Kii baa yimid”.

waa la naqliyay ✓

1

kii¹: mu.ac.l (kuwii, w) Magacuyaal aan cayinnayn oo lab, oo cid ama wax la isla ogaa oo maqan oo aan magaciisa la sheegayn. Tusaale: Kanu waa kii beryahanba aan raadinayay. Kii baa yimid.

2

kii²: (-kii) q.l Qodob magac lab dib looga qodbo, kaasoo tilmaamaya waxay hadlaha iyo maqluhu isla ogyihiin. Tusaale: Ninkii baa yimid.

waa la naqliyay ✓

(qodob) qodob magac lab dib lagaga qodbo oo tilmaamaya wax ay hadlaha iyo maqluhu isla ogyihiin.

waa la naqliyay ✓

(eraycodeed) lagu tusmeeyo codka kaneecada iyo cayayaanka badhkii.

waa la naqliyay ✓

Tiraab tixaha hadalka ulajeeddooyin kala duwduwan u yeela (sida: sii soco; colka sii raac; magaalada sii mara oo wax ka sii gata; meeshaada sii fadhi; ii sii sheeg waxa dhacay; hadalka sii wada; ...) wuxuu ka dhigan yahay soo.

waa la naqliyay ✓

1

sii¹: qr.fk 1. (nax) Qurub tilmaamaya in falku uu ka fogaanayo hadlaha ama yeelaha. Tusaale: “Sii durug! Guriga sii gal!” 2. Qurub tilmaamaya kordhin. Tusaale: “Arrintu way sii xumaatay”. 3. Qurub tilmaamaya sii socosho fal. Tusaale: “Hadalka sii wada!”.

2

sii²: f.lg2 (-iiyay, -iisay) 1. Qof wax milki uga dhigid. 2. Qof wax u dhiibid.

waa la naqliyay ✓

1

sii¹: qr.fk 1. (nax) Qurub tilmaamaya in falku uu ka fogaanayo hadlaha ama yeelaha. Tusaale: Sii durug! Guriga sii gal! 2. Qurub tilmaamaya kordhin. Tusaale: Arrintu way sii xumaatay. 3. Qurub tilmaamaya sii socosho fal. Tusaale: Hadalka sii wada!

2

sii²: f.lg2 (-iiyay, -iisay) 1. Qof wax milki uga dhigid. 2. Qof wax u dhiibid. m.f.dh, siin.

waa la naqliyay ✓

1

deictic, preposition: away, over there, in that direction, thither

2

sii v. give something to someone

3

sii adv-prevl. continue, go on, keep on (doing)

waa la naqliyay ✓

loin, encore plus, jusqu'à ce que.

waa la naqliyay ✓

1

-yey / siisay: (v) give (gzv); grant (garaant); provide (poro-vaaydh); bestow (bes-toow); confer (kon-far) Ex: nicmada Ilaah na siiyey...; the prosperity that God bestowed upon us

2

sii: (adv) carry forward; persist in. Ex: sii wad; keep on driving

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ruux wax u dhiib, u gudbi, u oggolow. si: (falkaabe) tiraab tixaha hadalka ula jeeddooyin badan oo kala du'duwan u yeesha; waa erey kaabe ah oo tilmaan bixiya.

2

sii: (dabakar) salkordhiye falsaleedyada xagga danbe kaga dabakarma oo ay shan ereysaleed, ka sii farcamaan.

waa la naqliyay ✓