taay — Macnaha & Turjumaada

-ga: (n) necktie (nek-taay); bow tie (boow-taay) ~ niikteyn

waa la naqliyay ✓

(fal) farsamee; qaabay; hab farsamo u maaree. Dh: tabee, farsamee, leexleexi.

waa la naqliyay ✓

v., sg., present habitual: you are / she is

waa la naqliyay ✓

1

[personal pronoun she plus verb to be] —are you. Ex: Soomaali miyaad tahay? are you a Somali?

2

waa tahay: (expression) OK (oo-keey); alright; yes ~ haye, waa yahay

waa la naqliyay ✓

1

de: you are / she is

2

initial: t

3

lx: tahay

4

ps: v5a-2sg/3f-prhb

5

xe: How are you?

6

xv: Adigu sideed tahay?

7

key: tahay

waa la naqliyay ✓

-ga: (magac, lab, keli) weel sida masafta u ballaadhan oo weel iyo wiciyadda la dulsaaro ama lagu qaado. Tarayga cad bikeeriyaha ku soo qaad.

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ha tixgelin; ha qadderin, xaqir. Wixii kugu xadgudba tasay.

2

tasay: (fal) hallee, lumi. Tasee lacagta.

waa la naqliyay ✓

m.l (daawo) Maaddo kiimikaad oo jirku u baahanyahay qaddar yar si loo gaaro koritaan caafimaad qaba. Jirka qof weyn waxa ku jira 30 mg. oo ayodhiin ah, inta badanna rasin ku tahay qanjirka dhiiqa ee taayroodka.

waa la naqliyay ✓

m.l (daawo) Shaqada qanjirdhiiga taayrodka oo yaraata. Haddii lagu dhasho oo an la daawayn waxay keeneysa karaetiniism. Haddii qof weyn ku dhacdo waxay keentaa hoos u dhac maskax iyo jirba, qabow dareen dheeraad ah, garaaca wadnaha oo yaraada, culeyska oo kordha iyo maqaarka oo dildillaca.

waa la naqliyay ✓

mu.lh.w eeg kaayaga 1 / taayada¹.

waa la naqliyay ✓

m.dh (daawo) Xaalad cudureed oo ka timaada ayadoo lagu dhasho shaqi yari qanjirdhiiqa taayroyd. Astaamaha ahaan: gaabni, caqli dhimanaan, muuqaalka wajiga oo gaar ah.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-cay, -cday) Taayar, maro, iyo wixi lamida wax karin saarid.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. (dii.) (ruguuc, m.dh) Gabal yar oo taayar, maro iyo wixi lamida oo la karayo la nooc ah oo meesha daloosha ama dillacsan lagu dhejiyo; karin. 2. (-do, m.l) la-mid: rakcad.

waa la naqliyay ✓

f.mg4 (-naa, -nayd) Maro, taayar iyo wixi lamida wax la ragcay ahaansho.

waa la naqliyay ✓

f.mg3 (-caday, -catay) Taayar maro iyo wixi lamida karin saarasho.

waa la naqliyay ✓

1

taayada¹: mu.lh.dh (kuwayaga, w) Magacuyaal lahaansho oo tilmaamaya wax annagu (qofka koowaad ee wadarta ah oo kuwa lala hadlayaa aynan ku jirin) aanu leenahay. Tusaale: “Taayada lama taaban ka-ro”.

2

taayada²: (-taayada) dk.lh.dh Dibkabe lahaansho oo tilmaamaya wax annagu (qofka koowaad ee wadarta ah oo kuwa lala hadlayaa aynan ku jirin) aanu leenahay. Tusaale: “Buugaagtayadu way ka duwanyihiin kuwiinna”. la-mid: tayo².

waa la naqliyay ✓

dk.lh.dh la-mid: taayada².

waa la naqliyay ✓

1

tayo¹: m.dh Sifo lagu garto dhalanka ama abuurta wax kale leeyihiin oo waxyaale kale kaga duwanyihiin; nooc; jaad.

2

tayo²: (-tayo) dk.lh.dh Tan annagu aannu leenahay. la-mid: taayada², taayo, tayada.

waa la naqliyay ✓

m.l (daawo) Xaaladda cudureed oo ay keento hormooniska qanjirka taayroodka oo si dheeraad ah oo aan caadi ahayn ugu jira dhiigga, taasu waxay keentaa wadne garaac dhakhso badan, dhidid, gariir, kacsanan maskaxda, cunno badni, culeyska oo is dhima, u dulqaadasho la'aan kulka.

waa la naqliyay ✓

m.l (daaw.) Maaddo kiimikaad oo jirku u baahanyahay qaddar yar si loo gaaro koritaan caafimaad qaba. Jirka qof weyn waxa ku jira 30 mg. oo ayodhiin ah, inta badanna rasin ku tahay qanjirka dhiiqa ee taayroodka.

waa la naqliyay ✓

m.l (daaw.) Shaqada qanjirdhiiga taayrodka oo yaraata. Haddii lagu dhasho oo an la daawayn waxay keeneysa karaetiniism. Haddii qof weyn ku dhacdo waxay keentaa hoos u dhac maskax iyo jirba, qabow dareen dheeraad ah, garaaca wadnaha oo yaraada, culeyska oo kordha iyo maqaarka oo dildillaca.

waa la naqliyay ✓

mu.lh.w eeg kaayaga 1 / taayada¹.

waa la naqliyay ✓

m.dh (daaw.) Xaalad cudureed oo ka timaada ayadoo lagu dhasho shaqi yari qanjirdhiiqa taayroyd. Astaamaha ahaan: gaabni, caqli dhimanaan, muuqaalka wajiga oo gaar ah.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. (dii.) (ruguuc, m.dh) Gabal yar oo taayar, maro iyo wixi lamida oo la karayo la nooc ah oo meesha daloosha ama dillacsan lagu dhejiyo; karin. 2. (-do, m.l) la-mid: rakcad.

waa la naqliyay ✓

1

taayada¹: mu.lh.dh (kuwayaga, w) Magacuyaal lahaansho oo tilmaamaya wax annagu (qofka koowaad ee wadarta ah oo kuwa lala hadlayaa aynan ku jirin) aanu leenahay. Tusaale: Taayada lama taaban karo.

2

taayada²: (-taayada) dk.lh.dh Dibkabe lahaansho oo tilmaamaya wax annagu (qofka koowaad ee wadarta ah oo kuwa lala hadlayaa aynan ku jirin) aanu leenahay. Tusaale: Buugagtayadu way ka duwan yihiin kuwiinna. la-mid: tayo².

waa la naqliyay ✓

1

tayo¹: m.dh Sifo lagu garto dhalanka ama abuurta wax kale leeyihiin oo waxyaale kale kaga duwanyihiin; nooc; jaad.

2

tayo²: (-tayo) dk.lh.dh Tan annagu aannu leenahay. Tusaale: “Buugagtayada baa cusub”. la-mid: taayada².

waa la naqliyay ✓

m.l (daaw.) Xaaladda cudureed oo ay keento hormooniska qanjirka taayroodka oo si dheeraad ah oo aan caadi ahayn ugu jira dhiigga, taasu waxay keentaa wadne garaac dhakhso badan, dhidid, gariir, kacsanan maskaxda, cunno badni, culeyska oo is dhima, u dulqaadasho la'aan kulka.

waa la naqliyay ✓

f. n. mother

waa la naqliyay ✓

-ey / day: (v) [with preposition u] benefit (bene fit)-, derive advantage from something at later time

waa la naqliyay ✓

(fal) wax horay loo tabcay mar danbe waxtarkiisa ku manaafacso. Erey aad hore u tidhi iyo inan aad hore u dhashay ba waa loo aayaa. Dh: ay.

waa la naqliyay ✓

Taas.

waa la naqliyay ✓

1

taa¹: mu.ti.dh (kuwaas, w) Magacuyaal tilmaame oo dhaddig, oo wax qofka hadlaya ka fog oo farta la isugu fiiqayo lagu tilmaansado. Tu. “taa soo socota waa Hodan”. la-mid: taas¹

2

taa²: (-taa) dk.ti.dh la-mid: taas².

3

taa³: (-taa) dk.lh.dh la-mid: taada².

waa la naqliyay ✓

mu.ti.dh (kuwaas, w) Magacuyaal tilmaame oo dhaddig, oo wax qofka hadlaya ka fog oo farta la isugu fiiqayo lagu tilmaansado. Tu. Taa soo socota waa Hodan. la-mid: taas.

waa la naqliyay ✓

(pronoun) for that ~ taas, saas. Ex: taa darteed; for that reason

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) wax dhedig oo wax kaa fog. fartana lagu fiiqayo lagu tilmaansado. Taa sii jeedda la hadal. Dh: taas. Wa: kuwaa, kuwaas.

waa la naqliyay ✓

(-tay) dk.lh.dh la-mid: tayda².

waa la naqliyay ✓

1

(fal) socod dareer oo xawli ah. Naaska hooyada caano ayaa ka soo tay yidhi.

2

tay-ga: (magac, lab, keli) qoorxidh raggu surka ku qaato. Dh: garabaati, karafaad.

waa la naqliyay ✓

m.dh (xisaab) Saamiga uu meeriska goobo kasta la sameeyo dhexroorka goobada. Seebid ahaan waxay le'egtahay 3.14159... waa tiro ka sarreysa garashada qiimaheeda dhabta ah lama qori karo haseyeeshee waa la cabbiri karaa ilaa heer saxnimo.

waa la naqliyay ✓

m.dh (xisaab) Saamiga uu meeriska goobo kasta la sameeyo dhexroorka goobada. Seebid ahaan waxay le'egtahay 3.14159... waa tiro ka sarreysa garashada qiimaheeda dhabta ah lama qori karo haseyeeshee waa la cabbiri karaa ilaa heer saxnimo.

waa la naqliyay ✓

pr. n., loc. Baay [region in south west Somalia.]

waa la naqliyay ✓

1

de: Baay [region in south west Somalia] in Upper Jubba area

2

lx: Baay

3

ps: n0-loc

4

key: Baay

waa la naqliyay ✓

1

caay¹: m.dh la-mid: cay² (1).

2

caay²: f.g1 (caayay, cayday; caayi) la-mid: cay³.

waa la naqliyay ✓

v. abuse, insult

waa la naqliyay ✓

-caayey/ caayday: (v) offend (o-fend); insult (in-salt)

waa la naqliyay ✓

1

de: abuse, insult Alt sp: cay

2

lx: caay

3

pd: (caayey / caaydey)

4

ps: v1=

5

key: caay

waa la naqliyay ✓

سب، شتم

waa la naqliyay ✓

m.l Biyo uus laga miiray.

waa la naqliyay ✓

v. leave alone; let go, release

waa la naqliyay ✓

-ey / deysay: (v) 1. leave it alone ~ daa, dhaaf, iska daa 2. sii daay: (v) release (ri-liis); dismiss (dis-mis); set free

waa la naqliyay ✓

1

a: daa

2

de: leave alone; let go, release

3

lx: daay

4

pd: (daayey / daaysey)

5

ps: v2a=

6

key: daay

waa la naqliyay ✓

1

faay¹: m.dh la-mid: faayid.

2

faay²: f.mg1 (-yay, -yday) Caafimaad qabid.

waa la naqliyay ✓

v. be well ~ healthy

waa la naqliyay ✓

-faaydaa: (adj.) all right or alright. Ex: ma faaydaa? are you all right? or how are you doing?

waa la naqliyay ✓

1

a: fay {S & UJ}

2

de: be well ~ healthy

3

lx: faay

4

pd: (faayay / fayday)

5

ps: v1=

6

key: faay

waa la naqliyay ✓

m.l la-mid: jay.

waa la naqliyay ✓

1

kaay¹: m.dh Meel wax lagu qariyo.

2

kaay²: f.g1 (-kaayay, -kaayday; -kaayi) Wax qarin. la-mid: kay³.

waa la naqliyay ✓

1

kaay¹: m.dh Meel wax lagu qariyo.

2

kaay²: f.g1 (-kaayay, -kaayday; -kaayi) Wax qarin.

waa la naqliyay ✓

v. hide, conceal

waa la naqliyay ✓

1

(fal) cid kale, caawi oo u gargaar; qof xilli adag ku jira, wax taaro. Dh: kaal, gargaar, taageer.

2

kaay-da: (magac, dhedig, keli) meel wax lagu qariyo.

waa la naqliyay ✓

1

de: hide, conceal

2

lx: kaay

3

pd: (kaayey)

4

ps: v1=

5

key: kaay

waa la naqliyay ✓

v. kill, exterminate, wipe out; fight; finish up ~ off

waa la naqliyay ✓

-yey / laysay: (v) 1. kill or beat; beat by hitting or whipping. 2. put to death

waa la naqliyay ✓

1

a: laa

2

de: kill, exterminate, wipe out; fight; finish up ~ off

3

lx: laay

4

pd: (laayey / laaysey)

5

ps: v2a=tr

6

key: laay

waa la naqliyay ✓

m.dh (-yo, m.l) 1. Xiniin. 2. Dad wada dhalasho ka dhaxayso laan ka farcantay; jilib.

waa la naqliyay ✓

m.dh (-yo, m.l) 1. Xiniin. 2. Dad wada dhalasho ka dhaxayso laan ka farcantay; jilib.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., [collective] leaders of a sub-clan

2

raay [feminine] n. testicle

waa la naqliyay ✓

1

(Taab-ka)

2

Xargo isweydaarsan oo gadowga wadaanta loo yeelo oo kolkay buuxdo la qabto, kolka ceelka lagu shuba hayona dowliska loogu xiro.

waa la naqliyay ✓

1

taab¹: m.l (-bab, m.l) 1. Xargo isweydaarsan oo gadawga wadaanta iyo dhiilaha loo yeelo si markay buuxaan loogu qaado. 2. Agagaarka guriga. 3. Ubaxa ka soo baxa geedka digirta inta uusan miro yeelan. 4. la-mid: taabid.

2

taab²: f.g1 (-bay, -btay) 1. Wax xoog ku qabasho. 2. Wax fur ku adkayn.

waa la naqliyay ✓

f.g1 (-bay, -btay) 1 . Wax xoog ku qabasho. 2. Wax fur ku adkayn. m.f.dh, taabid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. net (for holding jar, bucket, etc.)

2

taab v. grasp, hold, have a hold on

waa la naqliyay ✓

1

(fal) wax haleel; gaadh meesha aad rabto. Waxaan taabayaa safarkii iga tegay.

2

taab: (fal) gacanta ku dhig; qabso oo awood ku hano. Gaaladu waxay tacab lahayd taabnay subaxiiba. Dh: hano, qabo.

3

taab: (fal) weel, furka ku adkee.

4

taab -ka: (magac, lab, keli) agagaarka guriga.

5

taab -ka: (magac, lab, keli) ubaxa ka soo baxa geedka digirta inta uusan midho yeelan.

6

taab -ka: (magac, lab, keli) meel aan fogayn ama socod aan dheerayn ahayn.

7

taab -ka: (magac, lab, keli) sacab muggii.

8

taab -ka: (magac, lab, keli) xadhko is waydaarsan oo gadawga wadaanta loo yeelo oo kolkay buuxdo la qabto, kolka ceelka lagu shubayona dawliska loogu xidho. Taababka ayuu jaray wadaantii.

waa la naqliyay ✓

deictic, vl. pron. this ... you

waa la naqliyay ✓

1

de: this ... you = tan + aad

2

initial: t

3

lx: taad

4

ps: deic + vpro

5

key: taad

waa la naqliyay ✓

1

1. (Taag-ga) a) Meel dhulkeedu sarreeyo; buur; kood. b) Cudur la is qaadsiiyo oo xubnuhu la togtogmaan; togtogan.

2

2. (Taag-ta) a) Xoog; itaal; tabar; awood, b) Karti; maaro.

waa la naqliyay ✓

1

taag¹: m.dh 1. Xoog; itaal. 2. Karti; maaro.

2

taag²: f.g1 (-gay, -gtay) 1. Wax meel joojin. 2. Wax kor u qaadid. 3. Wax qotomin. 4. Isku t.: qof ama wax lid noqosho. 5. Isku t.: wax dushooda ku joogsasho. 6. Isku t.: dhar qurxoon xirasho.

3

tąag: m.l (-gag, m.l) 1. Cudur sababa adkaanta addimaha. 2. la-mid: taago. Meel dhulkeedu sarreeyo; buur; kood.

waa la naqliyay ✓

1

taag¹: m.dh 1. Xoog; itaal. 2. Karti; maaro.

2

taag²: f.g1 (-gay, -gtay) 1. Wax meel joojin. 2. Wax kor u qaadid. 3. Wax qotomin. 4. Isku t.: qof ama wax lid noqosho. 5. Isku t.: wax dushooda ku joogsasho. 6. Isku t.: dhar qurxoon xirasho. m.f.dh, taagid.

3

tąag: m.l (-gag, m.l) 1. Cudur sababa adkaanta addimaha. 2. la-mid: taago. Meel dhulkeedu sarreeyo; buur; kood.

waa la naqliyay ✓

1

v. stand upright; raise, set up, erect

2

taag m. n. high ground, hill, mountain

3

taag m. n. contagious disease involving stiffening of the limbs

4

taag [feminine] n. strength, energy, ability, capability

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (n) uphill (ap-hiil)-, steep (istiip); hill (hiil); plateau (palaatoowf an upward slope ~ buur

2

taag -ay / tay: (v) 1. fix in an upright position; erect (irekt) ~ istaaji. 2. stretch (istareej)', extend (ikis-teend) Ex: gacmihiisii buu kala taagay; he stretched out his hands.

3

taag -ta: (n) ability (a-biliti); strength (istareen-gath); capacity (ka-paasiti); talent (taalant); skill (is-kil), competence, (kom-patansi) ~ tabar, karti

waa la naqliyay ✓

1

(fal) gidaar iyo wixii la mid ah dhis.

2

taag: (fal) jooji, inuu kaa socdo u diid.

3

taag: (fal) wax la qaadi karo qaabkuu u yaalo ka bedel, sare u jooji. Tag ruumiga biyuhu ha ka gororaane. Dh: qotomi.

4

taag: (fal) is ~ joogso, fadhiga ka istaag ama socodka ka joogso. Fadhiga ayuu ka istaagaye kaxee odayga.

5

taag-ga: (magac, lab, keli) meel agagaarka u dhaw ka saraysa. Si uu geela u arko ayuu taag u baxay. Dh: tuur, kood.

6

taag-ta: (magac, dhedig, keli) tabarta ama xoogga wax lagu qabsado. Togba taagtii buu rogmadaa. Dh: itaal, awood, tamar, xoog, karti.

7

taag -ga: (magac, lab, keli) cudur la is qabadsiiyo oo xubnuhu la tigtigmaan. Dh: togtogan.

waa la naqliyay ✓

وة، هَصْبَة

waa la naqliyay ✓

1

(Taah-a)

2

Cod tabar yar oo aan kala soocnayn oo qofka buka ka soo baxa; jibaad; talal; madaar.

waa la naqliyay ✓

1

taah¹: m.l Cod tabar yar oo aan kala soocnayn oo qofka buka ka soo baxa.

2

taah²: f.mg1 (-hay, -hday) Taah samayn.

waa la naqliyay ✓

1

taah¹: m.l Cod tabar yar oo aan kala soocnayn oo qofka buka ka soo baxa.

2

taah²: f.mg1 (-hay, -hday) Taah samayn. m.f.dh, taahid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. moan

2

taah v. moan

waa la naqliyay ✓

1

-ay/day: (v) groan (guruun); feel pain; whimper (wim-par) ~ jibaad.

2

taah -a: (n) groan; groaning (guruuning); mournful cry, usually of pain; moan (moown) ~ jibaad, madaar

waa la naqliyay ✓

1

(fal) xanuun ama dhib dartood la jibaad. Dh: jibaad.

2

taah -ha: (magac, lab, keli) aadaar cod hoose oo damaq iyo dareen keeno. Dh: talel.

waa la naqliyay ✓

1

* (Taaj-ka)

2

1. Garangar dahab ah ama lacag ama bir ama wax kale oo boqorrada madaxa loo saaro oo lagu aqoonsado.

3

2. (shinbiro, kd.) dhoor.

waa la naqliyay ✓

m.l (-jaj, m.l) Qalab qaab koofiyadeed leh oo dahab, lacag iyo wixi lamida ka samaysan oo boqorrada madaxa loo suro.

waa la naqliyay ✓

m.l (-jaj, m.l) Qalab qaab koofiyadeed leh oo dahab, lacag iyo wixi lamida ka samaysan oo boqorrada madaxa loo suro.

waa la naqliyay ✓

m. n. crown; crest (of bird)

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) crown (karaawn); Ex: taajka bogorka; monarch's crown

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (magac, lab, keli) dhoorka shinbiraha qaarkood. Dh: dhoor.

2

taaj -ka: (magac, lab, keli) koofiyad qurux badan oo aroosadda loo xidho kolka ay aqal gelayso.

3

taaj-ka: (magac, lab, keli) koofiyad weyn oo dahab ama lacag wax kale ah oo boqorrada iyo boqoradaha loo saaro madaxa oo lagu aqoonsado.

waa la naqliyay ✓

1

de: crown; crest (of bird)

2

initial: t

3

lx: taaj

4

pd: (-ka Pl: taajaj (ka))

5

ps: n4-m, n2a-m

6

key: taaj

waa la naqliyay ✓

1

v., present habitual: it [fem.] is (situated / located) there

2

taal v., neg., present habitual: it [fem.] is not there

3

taal v., subject case, present habitual: it is it [fem.] that is there

4

taal v., sg., present habitual: you are (situated / located) there

waa la naqliyay ✓

-taallay: (v) [with proposition ku] situate (si-tiweeyt); locate (lo-keeyt); used with feminine nouns ~ tiil. Ex: sheeg meesha ay ku taal? tell me where it is situated [located]?

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) xeer soo jireen ah. Dh: xeer.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh T. ah: wax kaamil ah oo aan wax ka maqnayn.

waa la naqliyay ✓

m.l.kh T. ah: wax kaamil ah oo aan wax ka maqnayn.

waa la naqliyay ✓

m. n. complete, total

waa la naqliyay ✓

-ay / tay: (v) [with proposition ku] 1. bear in mind; keep in mind; think about; consider (konsidar) ~ ku taam. 2. taam -ah: (adj) sane (seeyn); sound-minded; mentally healthy ~ masakax qaba, saaxi ah

waa la naqliyay ✓