sidaas

(Cubtan-ka)

Hab dadka cayaara haya lagu kala doorto; labo qof baa mid wuxuu oranayaa cub, kan labaadna cir; kolkaasaa kii hore qof dooranayaa; kan doortay maahee, kan kalaa isna cub oranaya oo qof dooranaya; sidaasay ku wadayaan taniyo inta dadka laga wada doorto; doorasho; (ama cugtan).

1. (Doon-ka) a) Xoolaha tabarta yar oo aan ceelka gaari karin oo guryaha lagu waraabsho. b) Ciidda iyo dhoobada ceelasha dheerdheer uurkooda laga soo saaro. c) * Wixii sidaas oo kale dhulka uurkiisa hoose laga doono oo laga soo baxsho. d) Ciid sida tallatiirriyaadda u samaysan oo ceelasha dheerdheer dhinacyadooda ka abuuranta; taallo ka samaysantay waxyaalaha dhulka uurkiisa hoose laga soo baxsho oo ceelasha agtooda lagu qubo.

2. (Doon-ta) Gaadiid-badeed markabkana ka yar bedenkana ka weyn; xaryan; (ama doonni).

(Guunfood-ka)

Neef dheddig, kolka uu inta awr u baahdo waayo oo sidaas darteed u rimi waayo.

Sidaas darteed; kolka.

(Hoobsi-ga)

1. Hab caanaha la lisa hayo loo dhamo: hadba kolkii weelku buuxsamo baa la qurquriyaa oo la dhimaa oo haddana lagu lisaa; sidaasaa lagu wadaa taniyo inta laga dhergo ama caanaha la lisa hayaa ka dhammaadaan.

2. Xaabsasho.

(Iniin-ta)

Abuur yar oo adag; lafta miraha; hal ciid ah ama badar ama wixii kaloo sidaas u yar.

(Leela-da)

1. Qiiqu hadduu meel kore oo gudo ah ku ururo oo noqdo wax qiro leh, oo kolkol waxyaalo wargo la moodo ka soo laallaadaan.

2. Wixii biyuhu sidaas oo kale gebiyada iyo godadka gudohooda ugu sameeyaan: kolkol waxay yeeshan filgimmo dheerdheer oo waaweyn oo xagga dhulka u soo laallaada.

3. Xayaabo biyaha deggan korkooda ka samaysanta.

4. Cunnada la karshey oo qaboobaysa, xayaabo ama xuub dusha ama hoos kaga samaysma.

(Naashisa-da)

Naag sharcigu caddeeyey inay ninkii qabey caasi ku tahay oo sidaas darteed ayan wax xaq ah ku lahayn; naakirad.

(Qooda-ha)

1. Wax badan oo sidii wax isku wada xirirsan, isu dabo socda oo midba mid u dabo joogo.

2. Dhabbaha wixii sidaas isu dabo socdaa, ay sameeyaan.

3. Kal; miile.

(Salammadla-ha)

Shinbir Afrika ku nool, oo aad u xoog badan; wuxuu lee yahay sur iyo lugo dheerdheer, dabo dheer oo dhulka gaarta iyo cuntub baalal fiiqfiiqan ah oo qadaadka ka taagan; wuxuu cunaa oo aad u laayaa halaqa oo sidaas darteed dhulal badan waa mamnuuc in la dilo; kolkol dhulkuu ku ordaa oo fardaha kama gaabiyo, hadduu duulona aad buu cirka ugu fogaadaa; (ama shalammadle).

(Sharad-ka)

1. Qodob wax lagu heshiiyey la dhex geliyo oo lagu xiro, sida: haddii arrintu sidaas noqoto heshiisku waa taagan yahay oo waa lagu dhaqmayaa, haddiise wax iska beddelaan oo arrintu ayan sidii laysku ogaa noqon, heshiisku waa jabayaa ama waa burayaa; shardi.

2. Heshiis lacag ama wax kale loo dhigto oo guushu raacdo qofka waxa uu yiri ama uu maleeyey ay rumoobaan.

3. Nidar.

4. Xargaha doonyaha oo waaweyn mid ka mid ah.

(Tammooti-da)

1. Neef aan fayoobeyn ama cudur u dhintay oo la qasho.

2. Neefka sidaas ah hilibkiisa; aan dubaax ahayn.

3. Dhimasho.

* (Termuus-ka)

Quraarad lagu shubo waxyaalaha kulul oo la cabbo iyo waxyaalaha qabow labadaba oo la doonayo inay saacado badan sidaas ahaadaan oo aan heerka kuljiirkoodu (kulaylkooda ama qabowgoodu) is beddelin. Waxay leedahay gal ku samaysan oo bir ah oo kore, iyo labo kaloo derbi, oo ah dhalo lacag lagu dheehay oo aan isku dhegsanayne meel marani u dhexayso, iyo fur iyo daboollo ad'adag; (ama tarmuus).

(Tiin-ka)

1. Miro yaryar oo macaan badan oo gudaha ku leh gan ubax ah; waxay lee yihiin dalool yar oo uurka iyo afka isu haya; wax ka bisayldhaafi og, oo sidaas daraaddeed, waa la engejiyaa.

2. Geedka mirahaasi ka baxaan.

3. Geed dhulka kulul iyo lamaddegaannada ka baxa oo aan caleemo lahayn oo laamihiisu ka samaysan yihiin xubno bagbagafsan oo wada buruq ah oo korka iska saarsaaran oo qodxo ku wada rogan yihiin; wuxuu dhalaa miro qaabka ugaxda leh oo kolkay bislaadaan aad u guduudan oo iyagana qodxo ku rogan yihiin; qurcis; tiin-hindi.

(Tuujin-ta)

1. Wax jilicsan ama diisma haya faraha iyo calaacasha xoog ugu qabqabasho.

2. Wax tuuqsama haya sidaas dhacaanka uga soo saarid, uga lisid.

3. Oogo bugta ama daallan qabqabasho, si xanuunka ama daalka ama curuqu uga yaraado.

4. Si jacayl ku jiro oogada u qabqabasho; maraaciyid; salaaxid.

(Xaniid-ka)

1. Tebediin si gaar ah muufo loogu bisleeyo, oo laga dhigo cadad ad'adag oo engegan oo kaydis iyo ganacsi loogu talaggalay.

2. Hilib kastoo sidaas loo sameeyo; (ama xaaniid).

e.d Erey la yiraahdo marka wax dhacay ay sidii loo filayay noqdaan; akkidid in wax dhacay ay sidaas noqonayaan. Wuxuu ka koobanyahay “Alle”, “i” iyo “lehe”. la-mid: allaylee.

m.dh (daawo) Dhibaato lagala kulmo akhriska caadiga ah iyo fulinta hawlo dhow oo ay keento hoos u dhac xagga aragga oo da'du keento, taasoo ishu ayan awoodin in ay beddesho qallooca birta isha si ay faseex ugu aragto wixii u dhow. Sababta middaas waxay tahay ayadoo marba marka ka dambeysa ay lumeyso awood jiitimaadka birta isha (lens) sidaas awgeed qallooceedu ma beddelmi karo marka si fiican ugu muuqan mayaan wixii u dhow. Waxa lagu saxa muraayadaha indhaha oo uu takhtar kuu qoro.

m.l (-no, m.dh) (juqraafi) Nooc khariidad brojekshan ah, taas oo u muuqata sida iyadoo galoobka laga arko fogaansho ma dhawaato ah, sidaas darteed hal galoob-badh ayaa lagu muujiyaa khariidad brojekshan. Fallaaraha ilayska ee borojekshanka samayntiisa saldhig u ah waa barbaro waxayna ku qotomaan sallaxa borojekshanka.