shax — Macnaha & Turjumaada

1

(Shax-da)

2

1. Shilin yaryar oo aan ishu qaban karin; qaniin.

3

2. Cayaar dhulka lagu dhigo ama loox loo sameeyey korki oo labo qof lagu cayaaro; waa saddex xarriiqood oo afargees ah oo isku gudajira oo middiiba siddeed hogood leedahay (isku 24 hogood); qofkiiba wuxuu ku cayaaraa 12 cad oo qori ah ama dhagax ama wax kale oo isku midab ah (12 cad iyo 12 madow).

waa la naqliyay ✓

1

shax¹: m.dh 1. Cayaar dhulka lagu dhigto ama loox loo sameeyey korkiis oo laba qof lagu cayaaro. 2. Shilin yaryar oo aan ishu aad u qaban karin. 3. Jadwal.

2

shax²: f.mg1 (-xay, -xday) Shax cayaarid.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Cayaar dhulka lagu dhigto ama loox loo sameeyey korkiis oo laba qof lagu cayaaro. 2. Shilin yaryar oo aan ishu aad u qaban karin. 3. Jadwal.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. Somali checkers (board-game usually played on the ground); scheme, plan

2

shax v. play Somali checkers

3

shax [feminine] n. small tick

waa la naqliyay ✓

-da: (n) checkers (jeekeris); chess (fees); domino

waa la naqliyay ✓

1

(fal) shax ciyaar, dheel.

2

shax-da: (magac, dhedig, keli) ciyaar dhulka dushiisa ama loox loo sameeyey korkiisa ay labo qof ku wada ciyaaraan; waa saddex afargees oo kala yaryar oo isku dhexjira: waa 24 hog: qofkiiba wuxuu ku ciyaaraa 12 cad oo qori ama dhagax ama wax kale ah oo isku midab ah 'sida: 12 cad iyo 12 madow'.

3

shax-da: (magac, dhedig, keli) shilin yaryar oo aan ishu qaban karin; qaniin.

4

shax-da: (magac, dhedig kell) xarriiqo jaantus ah oo wax lagu qoro. Dh: jaantus.

waa la naqliyay ✓

1

(Afarrey-da)

2

1. Gabay yar, shanley.

3

2. (shax) afar iska soo horjeedda oo hogi u dhexayso, oo ka samaysan labo jare oo taagan (isku dhici kara).

waa la naqliyay ✓

1

(Bub-ta)

2

Cayaar labo qof ama ka badan lagu cayaaro oo shaxda u eg; yib; shantarad.

waa la naqliyay ✓

1

(Cayaar-ta)

2

1. Wax kastoo la qabto oo loola jeedo in laga helo farax, reyrreyn iyo qosol, jeel; madaddaalo, kd. (shax, turub, tartan, legdan, laal, ...): dheel.

3

2. Aan dhab ahayn; kaftan; (ama ciyaar).

waa la naqliyay ✓

1

(Gal-ka)

2

1. Dhar yar oo la tolo oo qalabka qaarki, sida barkimooyinka, lagu rogo ama la dhex geliyo oo dhawraarin u ah.

3

2. Dabool harag ah ama qori ama bir ama wax kale, oo qalabka qaarki (billawe, seef, kd.) loo sameeyo, laguna qaado.

4

3. Biyo kooban oo meel fadhiya; balli; haro.

5

4. (shax, waalo, kd.) badin; ka dhicid; foorad.

6

5. Garangar iftiin ah oo xilliyada qaarkood dayuxu dhex galo.

waa la naqliyay ✓

1

(Galayn-ta)

2

1. Gal u yeelid; dahaar u samayn.

3

2. (cayaar: shax, kd.) gal geyn.

waa la naqliyay ✓

1

(Ilduuf-ka)

2

Gefka isha; wixii la doona hayey waxaan ahayn, gef u yeelid, siiba cayaaraha (shax, turub, ...).

waa la naqliyay ✓

1

1. (Irmaan-ka) Nafley dheddig oo caano leh; aan gurrayn.

2

2. (Irmaan-ta) (Shaxda) kataan; weddin.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Jar-ka) a) Xoolaha la cayiliyo oo la ganacsado; ahmin. b) Daruur duuban oo hir la moodo, c) Bohol weyn gowgeed; qar; haadaan.

2

2. (Jar-ta) a) Sida 1c. b) Shaxda marka saddex hal oo isku bar bar ahi isku beegmaan; jare.

waa la naqliyay ✓

1

(Jarayn-ta)

2

1. Fardo jarabbarid; jebin.

3

2. Shaxda, jare helid.

4

3. Gariirid; jarcayn; burunjiyeyn.

waa la naqliyay ✓

1

(Jaraysasha-da)

2

1. Fardo la leeyahay jarabbarid.

3

2. Shaxda, jare yeelasho, samaysasho; jaraysad.

waa la naqliyay ✓

1

(Jara-ha)

2

1. Xarig lo'da iyo fardaha lagu qabto.

3

2. Shax: a) kolka saddex isku dhacdo. b) Shaxda lafteeda.

waa la naqliyay ✓

1

(Kataan-ta)

2

1. (shaxda) labo jare oo isxigsada oo hal ka dhexeeyo oo hadba mid laysugu dhacayo; weddin; irmaan.

3

2. Dhiqle.

waa la naqliyay ✓

1

(Qaniin-ka)

2

1. Bahallo yaryar oo ishu ayan qaban karin oo cudurro keena; jeermi.

3

2. Shilin aad u yaryar; shax.

waa la naqliyay ✓

1

(Shaxaad-ka)

2

Yaboohsi; dawarsi.

waa la naqliyay ✓

1

(Shaxaadid-da)

2

Yaboohsasho; dawarsasho.

waa la naqliyay ✓

1

(Shaxartaan-ka)

2

(qof) xarrago badan.

waa la naqliyay ✓

1

(Shaxeex-a)

2

Wax la yiraahdo ama la falo oo loola jeedo in qof wax heli lahaa ama la siin lahaa uu wixii waayo oo la seejiyo.

waa la naqliyay ✓

1

(Shaxeexid-da)

2

Wax qof wax ku waayo ku hadlid, ama falankeed qabasho; seejin.

waa la naqliyay ✓

1

(Shaxiix-a)

2

Dhabcaal; muudal; bakhayl; masuug.

waa la naqliyay ✓

Aan gef iyo laaxin lahayn; qalad la'.

waa la naqliyay ✓

1

sax¹: m.l.kh S. ah: wax aan qalad ahayn.

2

sax²: f.g1 (-xay, -xday) Wax qalad ka bixin.

waa la naqliyay ✓

1

sax¹: m.l.kh S. ah: wax aan qalad ahayn.

2

sax²: f.g1 (-xay, -xday) Wax qalad ka bixin. m.f.dh, saxid.

waa la naqliyay ✓

Accurate

waa la naqliyay ✓

1

m. n., [abstract] (adj.): correctness, the right way; correct, exact

2

sax v. correct, check

waa la naqliyay ✓

1

-ah: (adj) correct (ko-rakt), accurate (aku-reeyt); exact (ig-sakt); perfect (peer-fakt)

2

sax -ayday: (v) correct (ko-rakt); make corrections or perfection; rectify (rek-ti-faay); set right; straighten out

waa la naqliyay ✓

1

(fal) ha khaldin; khalad ka bi'i, toosi oo laaxinka ka tir. Dh: sug, hagaaji.

2

sax (fal): imtixaan inta khalad ku jira eeg.

3

sax: (tilmaame) aan gef iyo laaxin lahayn; khalad la'aan; aan qaldanayn. Dh: dhab, run. Li: qalad.

waa la naqliyay ✓

1

-sha

2

(naxwe) qodob raaca ereyada dheddigga u dhawaaqa oo l ku dhammaada, sida il (isha), bil (bisha), ceelal (ceela-sha), odayaal (odayaa-sha).

waa la naqliyay ✓

-da: (n) a letter of the Somali alphabet, pronounced as (sha') as in the word [shame]

waa la naqliyay ✓

(qodob) ku dabakarma ereyada dhedig oo ku dhammaada shibbanaha 'L', sida: ulusha: odayaal - odayaasha; iyo wixii la mid ah. shaa: eray loogu dhawaaqo dameeraha, kolka la joojinayo. Dameerta shaa dhe. Dh: shug. Li: hag.

waa la naqliyay ✓

1

dhax¹: m.l Dh. ah: nafley hoygeeda habeen ka maqnaan.

2

dhax²: f.mg1 (-xay, -xday; dhixi) 1. Ku dh.: meel aan buuxin. 2. U dh.: Haweeney la qabo ahaansho.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-xay, -xday; dhixi) 1. Ku dh.: meel aan buuxin. 2. U dh.: Haweeney la qabo ahaansho. m.f.dh, dhixid.

waa la naqliyay ✓

v. spend a night away from home, stay out, not return home for the evening

waa la naqliyay ✓

-ay / day: (v) 1. an overnight stay away from home. 2. dhaxda: (adj) married (maandh). Ex: meeqa naagood baa kuu dhaxda? how many women are you married with?

waa la naqliyay ✓

1

(fal) habeen maqnaw oo meel kale oo aan reerkaaga ahayn u hoyo. Caawa Haygeysa ku dhax. Dh: bari.

2

dhax: (fal) (u ~) haweenay, nin guurso oo reer yeelo.

3

dhax-a: (magac, lab, keli) maqnaasho habeen la maqnaado oo meel kale la baryo.

waa la naqliyay ✓

1

de: spend a night away from home, stay out, not return home for the evening

2

lx: dhax

3

pd: (dhaxay)

4

ps: v1=

5

xe: The old man liked women, so for revenge, the old lady used to spend some nights out.

6

xv: Odaygu wuu dumar jeclaa, markaasay habartuna aarsasho awgeed habeenno dhixi jirtey.

7

key: dhax

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) meelaha dhulka biyaqabadka leh sida yadamada aan weynayn oo laga cabbi karo illaa hal asbuuc. Dh: dhijaan.

waa la naqliyay ✓

1

a: shiin

2

de: SH [digraph letter of the Somali alphabet] Voiceless palato-alveolar fricative

3

initial: s

4

lx: sha'

5

pd: (-da)

6

ps: n-f

7

key: sha'

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) 1. sound made by something falling into water. 2. [informal] welfare (weel-far) money ~ cayr

waa la naqliyay ✓

(fal) biyo dhex gal; quus: tiimbo. shabaab-ka: (magac, lab, keli) dhallin yar, barbaar; shaab.

waa la naqliyay ✓

1

shad¹: m.l (-dad, m.l) Astaanta muujisa in shibbanuhu uu labalaabanyahay (far-Carbeedda).

2

shad²: m.l (fiisikis) Xoogga saaran halkii halbeeg ee bedka walax, sababana in ay walaxdu qaab doorsoonto.

waa la naqliyay ✓

1

shad¹: m.l (-dad, m.l) Astaanta muujisa in shibbanuhu uu labalaabanyahay (far-Carbeedda).

2

shad²: m.l (fiisikis) Xoogga saaran halkii halbeeg ee bedka walax, sababana in ay walaxdu qaab doorsoonto.

waa la naqliyay ✓

1

(Shaf-ka)

2

Laabta inta lafsakaarta ku abbaaran; leg; gaaddo.

waa la naqliyay ✓

1

shaf¹: m.l (-faf, m.l) 1. Meesha wareegsan oo geelu marka uu fadhiisanayo uu dhulka dhigto; leg. 2. Xabad; gaaddo.

2

shaf²: f.g1 (-fay, -ftay) Geedo iyo wixi lamida jarid.

waa la naqliyay ✓

1

shaf¹: m.l (-faf, m.l) 1. Meesha wareegsan oo geelu marka uu fadhiisanayo uu dhulka dhigto; leg. 2. Xabad; gaaddo.

2

shaf²: f.g1 (-fay, -ftay) Geedo iyo wixi lamida jarid. m.dh, shafid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. chest, breast

2

shaf v. reap, harvest

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) chest (jast); breast (ba-reest) ~ laab, xabad

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) laabta inteeda lafsakaarta ku abbaaran: leg: gaaddo. Shafka ayuu ku qaaday dadkii oo dhan kibir dartii. Dh: xabbad.

waa la naqliyay ✓

-da: (magac, dhedig, keli) eray loo isticmaalo gaadiidku kolka uu is taago. Kol kaliya ayuun buu gaadhigii shag yidhi. Dh: yakh, hur.

waa la naqliyay ✓

/shaam/ (n) 1. dhalan-teed (been ah) (v) 2. is-yeelyeelid (wax aan dhab ahayn oo layska yeel-yeelo).

waa la naqliyay ✓

(see deceit); sham crying, bihinbih.

waa la naqliyay ✓

1

(Shan-ta)

2

Tirada afarta iyo lixda u dhexaysa; (5).

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. (t) Tirada afarta iyo lixda u dhexeysa; “5”. 2. Xoog; awood. 3. Gacan.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. (t) Tirada afarta iyo lixda u dhexeysa; 5. 2. Xoog; awood. 3. Gacan.

waa la naqliyay ✓

1

num. five

2

shan [feminine] n., [collective] hand, the five fingers

3

shan [feminine] n., [abstract] force, strength, power

4

shan deictic, suf. this

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) five (faayv)

waa la naqliyay ✓

-ta: (magac, dhedig, keli) tirada afar ku xigta. tirada afar iyo lix u dhexaysa. Dh: 5: V.

waa la naqliyay ✓

1

(Shar-ka)

2

Magac kooba wax xun oo dhan; wax aan khayr lahayn; dhib; xumaato.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh (-ro, m.l) Wax kasta oo samaha ka hor yimaad cawaaqib xumana keena.

waa la naqliyay ✓

m.l/dh (-ro, m.l) Wax kasta oo samaha ka hor yimaad cawaaqib xumana keena.

waa la naqliyay ✓

f. n./m, [abstract] evil

waa la naqliyay ✓

-ka: (n) evil (i-val); malevolence (malave-lansi)

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) wax kasta oo xun, aan khayr lahayn; waxaan wanaagsanayn oo aan khayr lahayn oo Rabbina aanu jecleyn, xumaan dhimmaanteed. Iska ilaali hadalada sharka leh Dh: dhib, xumaato. Li: khayr.

waa la naqliyay ✓

1

bw: Arabic

2

de: evil

3

initial: s

4

lx: shar

5

pd: (-ta ~ -ka)

6

ps: n1-f/m-abs

7

key: shar

waa la naqliyay ✓

class: perhaps, possibly

waa la naqliyay ✓

1

a: saw, show, sow

2

de: perhaps, possibly

3

initial: s

4

lx: shaw

5

ps: class

6

key: shaw

waa la naqliyay ✓

1

(Shay-ga)

2

Wax; geed.

waa la naqliyay ✓

m.l (xisaab) Shaygu waa wax leh qaab go'an oo aad taaban kartid, ama arki kartid oo aan nooleyn.

waa la naqliyay ✓

m.l (xisaab) Shaygu waa wax leh qaab go'an oo aad taaban kartid, ama arki kartid oo aan nooleyn.

waa la naqliyay ✓

m. n. thing, item

waa la naqliyay ✓

-ga: (n) [plural shayaal] item (aay-tem); thing (thing); unit (yunit) ~ shey, walax

waa la naqliyay ✓

1

-ga: (magac, lab, keli) magaca guud ee waxyaabaha ma noolaha ah loo isticmaalo marka la tilmaamayo ee aan la garanayn magaciisa gaarka ah. Imisa shay ayaa miiska dul saran? Dh: wax, walax, geed, shey.

2

shay-ga: (magac, lab, keli) geed midho macaan.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Shux-a) Wax dufan leh oo qorraxdu dhalaaliso.

2

2. (Shux-da) Xarrago yar.

waa la naqliyay ✓

1

shux¹: m.l Duxda ka baxda shay dufan leh marka qorraxda la dhigo.

2

shux²: m.dh Socod xarrago yar ku jirto.

3

shux³: f.mg1 (-xay, -xday) Laf iyo wixi lamida oo qorrax la dhigay dufan ka bixid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., [abstract] simple elegance

2

shux m. n. smell of exposed meat ~ of grease melted by the sun

3

shux v. exude the smell of exposed meat ~ grease

waa la naqliyay ✓

1

-a: (magac, lab, keli) dufan qorraxdu dhalaaliso.

2

shux -da: (magac, dhedig, keli) xarragood aan badnayn.

waa la naqliyay ✓

1

(Anshax-a)

2

Xeerarka dhaqanwanaagga iyo bulshannimada; edeb; xishood; asluub; xarrago; hufnaan; (ama anshi).

waa la naqliyay ✓

m.l (-xo, m.l) (etno.) Habka iyo hanaanka qof bulshada uu la noolyahay la dhaqmo; asluub.

waa la naqliyay ✓

m.l (-xo, m.l) (etno.) Habka iyo hanaanka qof bulshada uu la noolyahay la dhaqmo; asluub.

waa la naqliyay ✓

m. n., [collective] good manners, polite behavior; ethics, morality

waa la naqliyay ✓

-a: (n) good conduct; morality (moraaliti); manners (maanaris); ethics (ethekis); etiquette (etikeet); the socially correct way of acting; behavior, manners ~ akhlaaq, dhaqan, edeb

waa la naqliyay ✓

1

-a: (magac, lab, keli) wax sharci ahaan loo oggolaan karo ama loo aqbali karo; wax sharcigal waafaqsan.

2

anshax -a: (magac, lab, keli) dhaqan wanaag: xeerarka dhaqanwanaagga iyo bulshanimada. Dh: asluub, anshi, edeb, xishood, xarrago, hufnaan.

waa la naqliyay ✓

m.l Koor weyn.

waa la naqliyay ✓

1

(Sharax-a)

2

1. Hadal lagu sii caddeeyo oo lagu sii qeexo hadal kale oo qoran oo ama duuban ama gaaban ama adag.

3

2. Midab dhibco ah ama baraashirix.

4

3. Qoryaha shukaanta midkood.

waa la naqliyay ✓

1

sharax¹: m.l 1. Macnaynta wax la macneeyo. 2. Qurxinta wax la qurxiyo. 3. Cayaar daf, durbaan, sacab iyo jiib leh oo ragga iyo dumarku wada cayaaraan.

2

sharax²: f.g1 (-rxay, -raxday; -rxi) Wax fasirid.

waa la naqliyay ✓

1

sharax¹: m.l 1. Macnaynta wax la macneeyo. 2. Qurxinta wax la qurxiyo. 3. Cayaar daf, durbaan, sacab iyo jiib leh oo ragga iyo dumarku wada cayaaraan.

2

sharax²: f.g1 (-rxay, -raxday; -rxi) Wax fasirid. m.f.dh, sharxid.

waa la naqliyay ✓

1

m. n. explanation, elucidation

2

sharax v. explain, elucidate

waa la naqliyay ✓

-sharxay / sharaxday: (v) explain (ikis-paleeyn); define (di-feeyn); interpret (inter-paret); make understandable —sharax -a: (n) explanation (ikis-palaa-neeyshin); definition (difi-ni-shin)

waa la naqliyay ✓

1

(fal) qurxi.

2

sharax-a: (magac, lab, keli) shukaanta wareegsan ee doonta.

3

sharax-a: (magac, lab, keli) alaabooyinka yaryar oo wax lagu qurxiyo ee lagu bilo ee la dhigo aqal iyo wixii la mid ah.

4

sharax -a: (magac, lab, keli) midab dhibco ah ama baraashirix ah.

5

sharax-a: (magac, lab, keli) kitaab sharaxii ee aan matni ahayn.

waa la naqliyay ✓

شرح

waa la naqliyay ✓

1

cf: irmaan

2

de: Somali checkers (board-game usually played on the ground); [ext.] scheme, plan

3

hm: 1

4

initial: s

5

lx: shax

6

pd: (-da)

7

ps: n0-f

8

key: shax_1

waa la naqliyay ✓

1

de: play Somali checkers

2

hm: 2

3

initial: s

4

lx: shax

5

pd: (shaxay)

6

ps: v1=intr

7

key: shax_2

waa la naqliyay ✓

1

de: small tick

2

hm: 3

3

initial: s

4

lx: shax

5

pd: (-da)

6

ps: n-f

7

key: shax_3

waa la naqliyay ✓

m.l Sh. ah: qof aad u buuran.

waa la naqliyay ✓

m.l Sh. ah: qof aad u buuran.

waa la naqliyay ✓