shan iyo toban

(Baaluq-a)

Qof shan iyo toban jir gaarey; qaangaar.

(Baaluqid-da)

Shan iyo toban sano gaarid; baaluq noqosho; qaangaarid.

m.dh (daawo) Kululeynta caano ilaa kulku gaaro 65°C oo lagu hayo soddon daqiiqadood (30'), ama kulka la gaarsiiyo ila 72°C laguna hayo shan iyo toban daqiiqadood (15'), si loo dilo baktiiriyada ay ka mid yihiin kan qaaxada iyo kan tiifowga.

qaamowqanshiir¹: m.l Cudur ku dhaca qanjirada oo barariya in muddo ah; camanbafuufi.

qaamowqanshiir²: m.l (daawo) Cudur la isqaadsiiyo oo ku dhaca caruurta da'dodu u dhaxyso shan (5) ilaa shan iyo toban (15). Bararka qanjirka calyada oo ku yaal daanka hoose dadabiisa ee labada dhinacba, waxa ka horreeya: qandho, madax-xanuun iyo matag bararka labada qanjir way kala hormaraan mararka qaarkoodina mid keliya ayuu cudurku ku dhacaa.

m.dh (daaw.) Kululeynta caano ilaa kulku gaaro 65°C oo lagu hayo soddon daqiiqadood (30'), ama kulka la gaarsiiyo ila 72°C laguna hayo shan iyo toban daqiiqadood (15'), si loo dilo baktiiriyada ay ka mid yihiin kan qaaxada iyo kan tiifowga.

qaamowqanshiir¹: m.l Cudur ku dhaca qanjirada oo barariya in muddo ah; camanbafuufi.

qaamowqanshiir²: m.l (daaw.) Cudur la isqaadsiiyo oo ku dhaca caruurta da'dodu u dhaxyso shan (5) ilaa shan iyo toban (15). Bararka qanjirka calyada oo ku yaal daanka hoose dadabiisa ee labada dhinacba, waxa ka horreeya: qandho, madax-xanuun iyo matag bararka labada qanjir way kala hormaraan mararka qaarkoodina mid keliya ayuu cudurku ku dhacaa.

s.m. - shan iyo toban jir.

magta dhagarta lagu baxsho, shan iyo toban halaad oo gaar u tilmaaman oo loo geeyo xigtada qofka lagu dhagaroobay.

axan-ka: (magac, lab, keli) xoolaha ama cunnada loo bixiyo qofka dhinta oo loogu duceeyo; xoolaha qof geeriyooday aaskiisa lagu dul cuno. Dh: fidde, fiddow, xabaalqod.

-da: (magac, dhedig, keli) naag doonnan oo xoolo laga bixiyey. Xeer ahaan ninka kufsada ama qaata waxa lagu ganaaxaa shan iyo toban halaad. Billacad ninkii boob ku guursadow god ku jirtay ama geelaagii dhacan!

(fal) «doon», xagga xeebta u durug.

caari: (fal) «bad», xagga xeebta ka durug.

caari -ga: (magac, lab, keli) ka durkidda ay baddu xeebta ka durugto oo ay berriga ka fogaato, Caariga baddu, shan iyo tobanna waa habeen, shan iyo tonbanna waa dharaar. Dh: caaryid.

caari -ga: (magac, lab, keli) xaaxiga badda oo doonida dhanka xeebta u soo riixa; doonida oo uu xaaxigu berriga u soo qaado.

-ka: (magac, lab, keli) neef dhasha shinkiisii oo shan iyo toban cisho ay ka hadhsan tahay.

(fal) roob, dhibco dhulka ku soo daadi oo biyadhig. Haddaan la kala roonaan roobku ma da'o.

da'-da: (magac, dhedig, keli) muddada dad ama wax kale jiri karo; inta u dhaxaysa malinkii uu dhashay ama la sameeyey ilaa maalinka la joogo. Markaan da'da jirey shan iyo toban, markaan damac guur la soo kacay, dookhayga markaan u sahantegay. Dh: da'aad, gu', cumri, fil, fac.

da': (tilmaame) wax in badan jirey, muddo dheer noolaa, waqti soo qaatay, ah wax gabaoobay. Dugsiiye kolka waa da' hadda wixii ka danbeeya.

awr hayin ah oo shan iyo tobanka neef ee axanka magta ah la raaciyo oo ka mid ah hantida guudka leh een ammaano dumar galin Awrka ma cabaade waa hormuudka xoolaha axanka. Dh: hayin, caanamadaadshe Li: layli.

-ka: (magac, lab, keli) qof gaadhay da'dii xilkasnimada oo falalkiisa if iyo aakhiraba lagala xisaabtami karo Soomaaliduna waxay ku qiyaasaan shan iyo toban jir. Samaale willkiisa curad waa qaangaadh. Dh: baaluq, guurgal, gaashaanqaad.

qaangaadh -ka: (magac, lab, keli) noole gaadhay xilligii uu bilaabayay in uu tarmo. Dh: baaluq.

magta dhagarta lagu baxsho, hal geel ah oo irmaan oo nirig wadata oo shan iyo tobanka halaad ee axanka ka mid ah, nirigteeda na la yidhaa Maraq, lana siiyo xigtada. Nirigta ay hashu wadato, boqolka dhiigga kuma tirsana.

quinze, adj. num. - shan iyo toban.

num., shan iyo toban, -ki.