qooldaan

m.f.dh eeg aqoolan. la-mid: aqoolnaansho.

-ta: (magac, dhedig, keli) agaasinnaan iyo dhamaystirnaan.

aqoolnaan -ta: (magac, dhedig, keli) kala soocnaan; wax la isla lahaa kala qaybsanaan.

Aan toosnayn; qaansada qaabkeeda leh; godan; nadoocsan; qooxan; xoodan.

qoolaaban¹: f.mg1 (-bmay, -bantay) 1. Bir iyo wixi lamida wax qaroofmay noqosho. 2. Dab wax la agaasimay noqosho.

qoolaaban²: f.mg4 (-bnaa, -bnayd) 1. Bir iyo wixi lamida wax la qaroofay ahaansho. 2. Dab wax la agaasimay ahaansho.

der. [adjective] bent, curved, bowed

-qoolaabnaa: (adj) curved (keervidh)

(tilmaame) eeg qalloocan.

de: bent, curved, bowed

lx: qoolaaban

pd: (qoolaabnaa)

ps: adj-der

key: qoolaaban

-ka: (magac, lab, keli) qool u yeelitaan. Qoolitaanka maqasha ha ku raagin. Dh: qoolliin.

1. Qool ku jira; la qoolay.

2. (u-qoolan) Eeddu saaran tahay; wax ka mas'uul ah.

qoolan¹: f.mg1 (-lmay, -lantay; -lmi) Xarig wax la qoolay noqosho.

qoolan²: f.mg4 (-lnaa, -lnayd) 1. Xarig wax la qoolay ahaansho. 2. U q.: qof, wax dhacay ama dhici doona dhibaatada ka timaada ka masuul ah ahaansho.

der. [adjective] haltered, wearing a halter

(tilmaame) mid gool ku xidhan. Dh: xidhan.

qoolan: (tilmaame) mid eed saaran tahay, mid ee- daysan. Dh: xidhan.

de: haltered, wearing a halter

lx: qoolan

pd: (qoolnaa ~ qoollaa)

ps: adj-der

key: qoolan

m.l/dh (-aamo, m.l) Koor weyn oo geela loo xiro. la-mid: buudaan.

-ta: (magac, dhedig, keli) koorta geela loo xidho midda ugu weyn. Boodaanta geela xidhanee, badhtamaha hilada daaqaaya.

(Noolaan-ta)

Wax nool ama nafi ku jirto ahaan.

m.f.dh eeg nool³. la-mid: nool², noolaansho, nooli¹.

f. n., [abstract] life, living, the state of living

-ta: (magac, dhedig, keli) wax nool oo nafi ku jirto ahaan.

de: life, living, the state of living

lx: noolaan

pd: (-ta)

ps: n0-f-abs

key: noolaan

(Oollaan-ta)

Wax meel yaal ahaan; meel dhignaan; degganaan.

m.dh la-mid: aallid.

v.-inf: to be situated (there)

oollaan vl. n., [abstract] location; state of being in a place

-ta: (magac, dhedig, keli) meel degenaan, ku noolaan, ku negaan.

oollaan -ta: (magac, dhedig, keli) meel oollid.

-ka: (magac, lab, keli) wareegga hadhka. Aabbo wuxu fadhiyaa hadh qoodaarka.

-ta: (magac, dhedig, keli) si goode ah u socosho. Dh: qoodays.

(Qoolaab-ka)

Qallooc; nadooc; golxo.

qoolaab¹: m.l 1. Qallooc; nadooc; qolxo. 2. Agaasin loo sameeyo dab shididdiis. la-mid: qoolaaw¹.

qoolaab²: f.g1 (-bay, -btay) 1 . Wax qalloocin. 2. Dab shididdii agaasimid. la-mid: qolaab, qoolaaw².

m.l 1. Qallooc; nadooc; qolxo. 2. Agaasin loo sameeyo dab shididdiis. la-mid: qoolaaw.

m. n. bend, curve, curvature; bow

qoolaab v. bend, curve, make curved

-ay / qoolaaftay: (v) cause to curve or bend; curve (keerv); bend (beendhi) ~qaroof

(fal) wax toosan, afka hore soo qallooci.

qoolaab-ka: (magac, lab, keli) eeg qallooc.

(Goalat) S Cadaba barbigera Gilg Capparidaceae.

qoolaaw¹: m.l la-mid: qoolaab¹.

qoolaaw²: f.g1 (-way, -wday) la-mid: qoolaab².

(n) Sudan; Khartoum is the capital and the largest city ~ Suudaan

m.f.dh eeg hoolan². la-mid: hoolnaansho.

Nooc ka tirsan dubbeyaasha farsamada birta ee leh jeego kala qaab iyo qadan duwan.

m.f.dh eeg qoondee.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax lahaanshihiisa cid u gaaryeelid.

m.f.dh eeg qooqan. la-mid: qooqnaansho.

-ta: (magac, dhedig, keli) laan duuban midho badani ku yaallaan sida laanta cinabka kale. Dh: rooshaan, rucub.

(Qooxnaan-ta)

Wax qooxan ahaan.

m.f.dh eeg qooxan. la-mid: qooxnaansho.

f. n., [abstract] state of being bent over ~ stooping

-ta: (magac, dhedig, keli) wax gooxan oo soo xoodan ahaan. Gaajada ayaa qooxnaanta keentay. Dh: godnaan, xoodnaan.

de: state of being bent over ~ stooping

lx: qooxnaan

pd: (-ta)

ps: n0-f-abs

key: qooxnaan

-ka: (magac, lab, keli) eeg aqoolid.

f.mg4 (-rnaa, -rnayd) Qof aan aqoon lahayn ahaansho.

f.mg4 (-rnaa, -rnayd) Qof aan aqoon lahayn ahaansho. m.f.dh, aqoondarnaan.

der. [adjective] ignorant, without knowledge, uncultivated

(adj) ignorant (ignorent); unaware or uninformed ~ aqoonla'aan, jaahilnimo

(tilmaame) mid aan cilmi iyo garasho lahayn.

de: ignorant, without knowledge, uncultivated

lx: aqoondaran

pd: (aqoondarnaa)

ps: adj-der

key: aqoondaran

m.f.dh eeg qobtolan. la-mid: qobtolnaansho.

(Qoofalnaan-ta)

Wax qoofalan ahaan.

m.f.dh eeg qoofalan. la-mid: qoofalnaansho.

f. n., [abstract] state of being hobbled ~ tied up; being locked (up)

de: state of being hobbled ~ tied up; being locked (up)

lx: qoofalnaan

pd: (-ta)

ps: n0-f-abs

key: qoofalnaan

-ta: (magac, dhedig, keli) cid guul soo hoysay, foolad u samayn; farxad la wadaagid. Dh: fooladays.

-ka: (magac, lab, keli) (ka ~) dhib ama wax kale, ka gudbitaan oo u dhabar'adayg.

-ka: (magac, lab, keli) eeg hoolid.

-ka: (magac, lab, keli) soofayn oo lool marin. Dh: loolniin.

loolitaan -ka: (magac, lab, keli) ciyaarta loolka ciyaaritaan. Dh: loolliin.

-ka: (magac, lab, keli) qooqidda lafteeda. Dh: qoogid.

m.f.dh eeg qooshan. la-mid: qooshnaansho.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax qooshan ahaan.

m.f.dh eeg qoqoban. la-mid: qoqobnaansho.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax kala qoqoban ahaan; kala xidhnaan oo labo gaybood kala ahaan. Qoqobnaata aqalku waa asturaad.

-ka: (magac, lab, keli) qoslidda lafteeda.

-ta: (magac, dhedig, keli) meel iska taagnaan.

-ta: (magac, dhedig, keli) wax qotoma ahaan; meel dhaqdhaqaaq la'aan iska taagnaan. Dh: gignaan, tigtignaan.

m.f.dh eeg aqoolxun. la-mid: aqoolxumaansho.

m.dh Xaaladda qof aan cilmi barani ku suganyahay. la-mid: aqoonli'i.

m.dh Xaaladda qof aan cilmi barani ku suganyahay. la-mid: aqoonli'i.

(adj) ignorant (ignorent); unaware or uninformed ~ jaahilnimo, aqoondarro.

—aqoonla'aan -ta: (n) ignorance (ig-noransi) ~ jahli

-ta: (magac, dhedig, keli) cilmila'aan; garashala'aan.

-ka: (magac, lab, keli) baqoolid waqti cadceeddu kulushahay, socoshada hadhimada dabadeed. Sii boqoolitaan baad tihiin. Dh: dhalandhoolitaan.

-ka: (magac, lab, keli) socoshada hadhimada dabadeed. Boqoolitaan ha ha gelin adiga oo badhi cabbay Dh: dhalandhoolitaan.

(Qoolaabnaan-ta)

Wax qoolaaban ahaan.

m.f.dh eeg qoolaaban. la-mid: qoolaabnaansho.

f. n., [abstract] state of being bent, curved ~ bowed

-ta: (magac, dhedig. keli) eeg galloocnaan.

de: state of being bent, curved ~ bowed

lx: qoolaabnaan

pd: (-ta)

ps: n0-f-abs

key: qoolaabnaan

m.l/dh la-mid: qoolnaan.

La ooday; xiran; niiban.

oodan¹: m.l 1. Qof ka dhashay qolo xoog iyo tiro badan. 2. Bawdka beerta. 3. Meel dhir badan leh oo mariddeedu dhibtahay. 4. la-mid: oodmid.

oodan²: m.dh Ciyaarta shaxda oo aan meel laga soo galo lahayn.

oodan³: f.mg1 (-dmay, -dantay; -dmi) 1. Wax xirmay noqosho (albaab, xero iyo wixi lamida). 2. Arrin, hadal iyo wixi lamida wax naan meel haysan noqosho.

oodan⁴: f.mg4 (-dnaa, -dnayd) 1. Xero wax la ooday ahaansho. 2. Qof aan waxba la dhacsiin karin ahaansho.

oodan¹: m.l 1. Qof ka dhashay qolo xoog iyo tiro badan. 2. Bawdka beerta. 3. Meel dhir badan leh oo mariddeedu dhibtahay.

oodan²: f.mg1 (-dmay, -dantay; -dmi) 1. Wax xirmay noqosho (albaab, xero iyo wixi lamida). 2. Arrin, hadal iyo wixi lamida wax naan meel haysan noqosho. m.f.dh, oodmid.

oodan³: f.mg4 (-dnaa, -dnayd) 1. Xero wax la ooday ahaansho. 2. Qof aan waxba la dhacsiin karin ahaansho. m.f.dh, oodnaan.

der. [adjective] shut ~ fenced in, enclosed with a brushwood fence

-oodnaa oodnayd: (adj) fenced (feensidh); enclosed with a fence

(tilmaame) xidhan oon meelna ka furnayn ah. Irriddu way oodan tahay.

oodan: (tilmaame) ood ku wareegsan. Ijaar oodan ayaa naga soo hor baxay.

oodan-ka: (magac, lab, keli) qof an waxba garanayn oo af iyo ilbaxnimo midna hayn.

oodan -ka: (magac, lab, keli) dad tiro iyo tayo ba buuxa oo hiil iyo hoo yeesha. Adhigaaga raacsaan lahaa agabla' weeyaan e, markay oon baxday i tidhi oodankaan ahay e. Dh: laandheere.

oodan -ka: (magac, lab, keli) dhul jiq ah oo meel laga galo iyo meel laga baxo midna lahayn. Sidaan u yaacaynay ayaan dhul oodan ah gallay.

oodan-ta: (magac, dhedig, keli) shax dhinac kasta ka soo xidhantay oo aan meel loo guuro lahayn. Shaxdii oodan ayey gashay.

de: shut ~ fenced in, enclosed with a brushwood fence

lx: oodan

nt: oodan (oodmay) [v1=inch]

pd: (oodnaa)

ps: adj-der

key: oodan

La qoday.

qodan¹: f.mg1 (-dmay, -dantay; -dmi) Dhul wax la qoday noqosho.

qodan²: f.mg4 (-dnaa, -dnayd) 1. Dhul, meel iyo wixi lamida wax la qoday ahaansho. 2. Beer wax la falay ahaansho.

qodan¹: f.mg1 (-dmay, -dantay; -dmi) Dhul wax la qoday noqosho. m.f.dh, qodmid.

qodan²: f.mg4 (-dnaa, -dnayd) 1. Dhul, meel iyo wixi lamida wax la qoday ahaansho. 2. Beer wax la falay ahaansho. m.f.dh, qodnaan.

der. [adjective] dug (up ~ out)

qodan [inchoative] v. be dug (over)

(tilmaame) beeran oo la falay ah. Beer godan ayaan iibsaday: Dh: falan.

qodan: (tilmaame) mid hoos loo dalooshay oo ciddi laga faqay. Dh: faqan, qufan.

(tilmaame) neef geela oo dhowaan dhashay oo yara adkaaday. Dh: qurbac, nirig, awr.