qayaxato

-da: (magac, dhedig, keli) khiyaamo iyo qatalid cid an fialanayn lagula kaco.

(Qayaaya-da)

Wax is leh ama isku jaan go'an wixii ku dheeri ah ama ka dhimman oo quruxdooda wax u dhimaya.

m.dh.kh 1. Q. ah: wax qabyo ah oo waxa ka dhimani ay iin u yeeleyso. 2. Faro, ilko iyo wixi lamida oo is dulsaaran.

m.dh.kh 1. Q. ah: wax qabyo ah oo waxa ka dhimani ay iin u yeeleyso. 2. Faro, ilko iyo wixi lamida oo is dulsaaran.

f. n. (adj.): bad match ~ fit; disharmonious, disproportionate

-da: (magac, dhedig, keli) wax is leh ama isku jaango'an wixii ku dheeri ah ama ka dhiman ee quruxdooda wax yeelleeya. Gabadhu way qurux badan tahaye barta wejiga ayaase qayaayo ku ah. Dh: iin, dhalliil.

qayaayo -da: (magac, dhedig, keli) dareen silloon oo dadka hela kolka uu matag hayo; waxa la dareemo kolka ay hunqaaco ku soo hayso. Dh: daalalyo, yalaalugo.

de: bad match ~ fit; [atr.] disharmonious, disproportionate

lx: qayaayo

pd: (/da)

ps: n-f

key: qayaayo

Qayax laga dhigay; diiran; cad.

qayaxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay) 1. Geed wax diirkii ka qaadmay noqosho. 2. Laf wax hilibkii ka dhamaaday noqosho. 3. Hadal iyo wixi lamida wax si wanaagsan loo sheegay noqosho.

qayaxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) 1. Wax diirka sare laga qaaday ahaansho. 2. Laf, wax hilibkii laga guray ahaansho. 3. Hadal iyo wixi lamida wax si wanaagsan loo sheegay ahaansho.

f.mg4 (-xnaa, -xnayd) 1. Wax diirka sare laga qaaday ahaansho. 2. Laf, wax hilibkii laga guray ahaansho. 3. Hadal iyo wixi lamida wax si wanaagsan loo sheegay ahaansho. m.f.dh, qayaxnaan.

der. [adjective] (adj.): shelled, husked; clear, straightforward

qayaxnaa: (adj) blatant (baley-tant); explicit (ekis-pilist).

si qayaxan: (adv) clearly (kiliyarli); blatantly (baley-tantili); explicitly

(tilmaame) diiran oo dub iyo diir midna lahayn. Dh: cad. Li: dahsoon.

de: shelled, husked; [fig. atr.] clear, straightforward

lx: qayaxan

pd: (qayaxnaa)

ps: adj-der

key: qayaxan

f. n. stork, heron

(Qayaxnaan-ta)

Wax qayaxan ahaan.

m.f.dh eeg qayaxan². la-mid: qayaxnaansho.

f. n., [abstract] state of being shelled ~ husked

-ta: (magac, dhedig, keli) wax diirka laga qaaday oo cad ahaan; wax qayaxan ahaan. Waxwalba qayaxnaanta kuma wanaagsanee fiirso, Dh: caddaysnaan. Li: asturnaan, dahsoonaan.

de: state of being shelled ~ husked

lx: qayaxnaan

pd: (-ta)

ps: n0-f-abs

key: qayaxnaan

(Qaaxa-da)

1. (ooga nafleyda) Dhiska ka samaysan feeraha iyo laf-dhabarta iyo lafsakaarta iyo waxa ku gudajira; saab; saabley.

2. Cudur xun oo lays qaadsiiyo oo badanaa sanbabbada ku dhaca; feero; sanbab.

qaaxo¹: m.dh 1. Dhiska ka samaysan feeraha iyo lafdhabarta iyo waxa ku guda jira (oogada nafleyda); saab, saabley. 2. Cudur xun oo lays qaadsiiyo oo ku dhaca sida badan sambabada; feero sanbab.

qaaxo²: m.dh (cilmiga naflayda) Moqor dheecaan ka buuxo kaas oo sameeya moqorka ugu weyn ee xayawaannada lafdhabarleyda ah iyo kuwa lafdhabarla'da ah badankooda.

qaaxo¹: m.dh 1. Dhiska ka samaysan feeraha iyo lafdhabarta iyo waxa ku guda jira (oogada nafleyda); saab, saabley. 2. Cudur xun oo lays qaadsiiyo oo ku dhaca sida badan sambabada; feero sanbab.

qaaxo²: m.dh (cilmiga naflayda) Moqor dheecaan ka buuxo kaas oo sameeya moqorka ugu weyn ee xayawaannada lafdhabarleyda ah iyo kuwa lafdhabarla'da ah badankooda.

f. n. wind pipe, trachea, air passage to the lungs; thorax

qaaxo [feminine] n., [collective] bronchitis, pneumonia, tuberculosis

-qaaxada: (n) tuberculosis (tuber-kalow-sis)-, T.B ~ feero, tiibisho

-da: (magac, dhedig, keli) inta ka hoosaysa saableyda ee afka illaa caloosha ah; ubucda hoose ee gudaha. Kolkaad laabdooxanto qaaxada oo dhan ayaa ku belbesha. Dh: uurkujir.

qaaxo -da: (magac, dhedig, keli) cudur halis ah oo ku dhaca saableyda oo sambabada iyo neefmareenka wax yeela oo qufac iyo xanuun badan u keena bukaanka. Carruurta waxa laga tallaalay qaaxo. Dh: tiimbey, tiibii (TB).

سُلٌ (مَرَضِ يُصِيبِ الرِّئَةِ)

(Qayax-a)

(badar, miro, kd.) Diirka laga qaaday; hilibka laga qaaday.

qayax¹: m.l.kh 1. Q. ah: wax aan qarsoonayn oo si wanaagsan loogu wada jeedo. 2. Wax sida badar, geed iyo wixi lamida oo diirka laga qaaday. 3. Laf hilibkii laga guray.

qayax²: f.g1 (-xay, -xday; -yixi) 1. Wax diirka sare ka qaadid. 2. Laf hilib ka gurid. 3. Si wanaagsan wax u sheegid.

m.l.kh 1. Q. ah: wax aan qarsoonayn oo si wanaagsan loogu wada jeedo. 2. Wax sida badar, geed iyo wixi lamida oo diirka laga qaaday. 3. Laf hilibkii laga guray.

m. n. shelled (nut), husked (grain, etc.)

qayax v. shell, husk

(fal) madmadowga ka saar oo arrin si fiican u caddee. Wax la qariyo ma fiicnee qayax wixii jira oo dhan. Dh: bayaani, bayaami.

qayax: (fal) dubka ama qolofta sare ka qaad Laanta diir oo qayax. Dh: diir.

qayax -a: (magac, lab, keli) dahaadhka oo laga qaado wax qarsoon. Wax walba qayaxu kuma fiicna. Dh: caddayn, faydid. Li: daboolid.

qayax -a: (magac, lab, keli) iniinaha dhuwanka. Dhunwanka muudso oo qayaxa ururi. Dh: laf.

v., sg., relative form -inch: that you be / that she / it [fem.] become ...

ahaato v., sg., opt. form: may you / she be; let her be ...

(v) that she be or become... Ex: waa inay gabadh fiican ahaato; she should be a good girl

m.dh.w 1. Duulal la rumaysanyahay in ay dadka ku ridaan cudur lagu daaweeyo ciyaaro, xoolo la qalo iyo udug. 2. eeg ayaan².

m.dh.w 1. Duulal la rumaysanyahay in ay dadka ku ridaan cudur lagu daaweeyo ciyaaro, xoolo la qalo iyo udug. 2. eeg ayaan².

name-f moon. Syn: Dayax

(fal) nabar qaaxada taga ama qaaxo u keena ku jiid. Feedhaha ka tun oo qaaxay hadduu ku dayn waayo. Dh: oofee, qaaxee.

qaaxay: (fal) god qod oo hoos u dheeree oo guntana ka balaballee. Godka qaaxay oo hoosta u ballaadhi.

(Qabata-da)

Qalab qaabab badan loo yeelo oo sida manqaska ka samaysan labo birood oo isweydaaranaya laakiin aan wax jarine, waxyaalaha qabashadoodu dhib badan tahay lagu qabto.

m.dh.kh Qalab sida manqaska laba birood oo isweydaar ah ama hal bir oo la isku soo laabay ka samaysan oo waxyaalaha aadka u kulul lagu qabto.

m.dh.kh Qalab sida manqaska laba birood oo isweydaar ah ama hal bir oo la isku soo laabay ka samaysan oo waxyaalaha aadka u kulul lagu qabto.

f. n. pliers; pincers, tongs

(Gabato) S Ziziphus mucronata Willd. Rhamnaceae.

-da: (magac, dhedig, keli) eeg qab.

qabato -da: (magac, dhedig, keli) qalab kala waawayn oo loo adeegsado isku dhejinta laba walxood iyo wax ka badan. Qabato ku qabo yaanay labada loox is dhaafine. Dh: mesebed.

qabato -ta: (magac, dhedig, keli) qalab yar oo warqadaha lagu qabto oo biin yar ku dhejisa. Waraaqaha qabato ku dheji. Dh: qardhab, agraafees.

Qalab-gacmeed labo lugood iyo labo qal oo iskuruug xardhan leh ee loogu isticmaalo wax qabatinka guud, jaridda masaamiirta iyo siligga qarada yar, xajinta, furidda iyo xiridda shayga dhabbannada leh sida qodobbada iyo qabbirrada furidda iyo xiridda sahlan, murxinta birnugaylka duuban, laabidda dacallada birnugaylka iwm.

de: pliers; pincers, tongs

lx: qabato

pd: (/da)

ps: n6-f

key: qabato

m.l (-tyo, m.dh) (juqraafi) Sida Iiraan looga yaqaan, waa marin biyood dhulka ka hooseeya oo biyaha waraabka ka soo qaada buuraha roobku ku badanyahay geeyana dhulalka qallalan ee ka hooseeya. Marinka qanaatka waxaa laga arki karaa hawada, maxaa yeelay waxaa jira daloollo wareegsan oo in isu jir-jira oo u eg karaytarro yar-yar. Qanaatka waxay isleeyihiin foggaaraha woqooyiga Afrika.

m.l (-tyo, m.dh) (juqraafi) Sida Iiraan looga yaqaan, waa marin biyood dhulka ka hooseeya oo biyaha waraabka ka soo qaada buuraha roobku ku badanyahay geeyana dhulalka qallalan ee ka hooseeya. Marinka qanaatka waxaa laga arki karaa hawada, maxaa yeelay waxaa jira daloollo wareegsan oo in isu jir-jira oo u eg karaytarro yar-yar. Qanaatka waxay isleeyihiin foggaaraha woqooyiga Afrika.

Ganat

nickname-m brave, clever

magac loo bixiyo wiil dhashay iyada oo geeddi iyo hayaan lagu jiro.

(fal) meel ka guur oo geeddi dheer gal. Xaggaa iyo guban u qayaad. Dh: hayaan, guur.

qayaad -ka: (magac, lab, keli) hayaan meel inta laga guuro meel dheer loo guuro oo habeenno la sii dhaxo. Dh: dalandool, hayaan.

name-f life

(Bataata-da)

Geed la beero oo leh xididdo dhulka ku faalala oo midkiiba bixiyo burqo badan oo taxan oo la cuno; (ama baradho)

m.dh Geed qudaarta la beerto ka mid ah oo leh bari macaan oo la cuno marka la karsho. la-mid: baradho.

m.dh Geed qudaarta la beerto ka mid ah oo leh bari macaan oo la cuno marka la karsho. la-mid: baradho, bataati.

f. n. potato

(Batato) S, N Ipomoea batatas (L) Lam. Convolvulaceae.

-da: (magac, dhedig, keli) geed la beero oo leh xididdo dhulka ku faalala oo uu kiiba bixiyo buruq ama badhi weyn oo la cuno. Bataatada saw inuu buuran garan maayo. Dh: baradho.

de: potato

lx: bataato

pd: (/da)

ps: n6-f-enum

syn: baradho {Eng / It}

key: bataato

-da: (magac, dhedig, keli) timo jilicsan oo kala jeedjeeda. Dh: bidhiidh, yixi. Li: yoofil.

(Bayaxaw-da)

1. Xiddigta u dhexaysa garbo iyo gudban.

2. Meel bannaan oo aan dhir lahayn.

m.dh 1. Xiddigta u dhexeysa garbo iyo gudban. 2. Meel bannaan oo aan dhir lahayn. 3. Qof ama xoolo falxad ah.

f. n. bringer of good fortune

bayaxaw: n. open plain, treeless place

bayaxaw: pr. n., loc. name of a star

-ga: (magac, lab, keli) xiddigga u dhexeeya garbo iyo gudban. Bayaxawgii xalay buu soo baxay.

-da: (magac, dhedig, keli) dhul ama meel adag oo aanay biyuhu hoos ugu degine korka ay ka dhaafaan; caacato ayaan qotay. Dh: didib.

m. n., pl. sports; games; dances

-cayaaraha: (v) sport (ispoort); games (geeymis) ~ ciyaaro

de: sports; games; dances

lx: cayaaro

pd: (/ha)

ps: n1-m-pl

key: cayaaro

(Faghiete) C,S Paederia pospischilii K.Schum. Rubiaceae.

-da: (magac, dhedig, keli) dhibco iyo baro uu yeesho neef uu aqal ku darrooshimeeyay.

hayaayo -da: (magac, dhedig, keli) siigo cas oo cirka isku shareerta oo indhaha u daran. Dh: siigo.

m.dh Waxyaabo macmacaan oo laysku daray oo inta la qaboojiyo markay fariistaan la muudmuudsado ama la leefleefo.

m.dh Waxyaabo macmacaan oo laysku daray oo inta la qaboojiyo markay fariistaan la muudmuudsado ama la leefleefo.

-da: (magac, dhedig, keli) macmacaan la isku daray oo la qaboojiyey oo la cuno.

(Laabata-da)

1. Kalaggoysyada xubnaha.

2. Meel laab ah.

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Meesha xubnaha waaweyni iska galaan oo laallaabata. 2. la-mid: laabad.

m.dh (-ooyin, m.l) 1. Meesha xubnaha waaweyni iska galaan oo laallaabata. 2. la-mid: laabad.

f. n. joint (of body); angle, corner

-da: (magac, dhedig, keli) weecad goolad ah. Laabatada buurta ayuu gaadhigu ka booday.

laabato -da: (magac, dhedig, keli) xagal ama meel addin ka laabmo. Laabatada ayaa i xanuunaysa. Dh: xagal.

de: joint (of body); angle, corner

lx: laabato

pd: (/da)

ps: n6-f

key: laabato

(tilmaame) aad u jilicsan oon tabar lahayn oo si xun u kala jeejeeda. Nin timo mayaayo ah leh ayaa gaadhiga waday. Dh: bayaayo.

mayaayo-da: (magac, dhedig, keli) dhareer ka soo daata afka. Cibaadada badi inta aad duq mayaayo leh noqon. Dh: cantar, cantaf.

mayaayo -da: (magac, dhedig, keli) dhul gabiib ama xaraar cas leh. Meel mayaayo ah ayaan soo maray oon timaha ka dhoobaystay.

mayaayo -da: (magac, dhedig, keli) roob aad u weyn oo cabsi leh. Ee mayaayada soo madow: ninkii meelloow ka roor. Dh: quulaamo, daruuro.

-naafatada: (n) diesel (dii-zal) fuel ~ naafto, nafto. Ex: matoor naafato ah; a diesel engine

-da: (magac, dhedig, keli) nooc shidaalka mooteerrada ka mid ah oo tayadiisu hoosayso Gaadhiga naafato ku shub. Dh: gaaswaal.

(Qaaxayn-ta)

Nabar qaaxada u dhaca gaarsiin.

m.f.dh eeg qaaxee.

-ta: (magac, dhedig, keli) nabar qaaxada u dhaca gaadhsiin. Carruurta qaaxaynta ka daa. Dh: oofayn, qaaxays.

qaaxayn -ta: (magac, dhedig, keli) god hoos u qodid oo gun ballaadhan u yeelid. Qaaxaynta boholuhu waa muhiin dhulka adag. Dh: qaaxays.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg qaaxayn.

m.dh (-ooyin, m.l) Xubinta geedsaarku leeyihiin oo ay geedaha kale ku qabsadaan.

m.dh (-ooyin, m.l) Xubinta geedsaarku leeyihiin oo ay geedaha kale ku qabsadaan.

-da: (magac, dhedig. keli) xubintal geedsaarku leeyihiin oo ay geedaha kale ku qabsadaan.

f.g3 (-aashay, -aalatay) Cid xoog ku kaxeeysasho si dan laga lahaa loogu fushado.

f.g3 (-aashay, -aalatay) Cid xoog ku kaxeeysasho si dan laga lahaa loogu fushado. m.f.dh, qafaalasho.

v. capture, seize someone on one's own ~ for oneself

(fal) cid afduub u kaxayso.