qaaxay

-ta: (magac, dhedig, keli) hannaan gaar ah oo leh muuqaal guud oo la garan karo u samayn. Qaabaynta ayaa muhiim ah intaan hawl la bilaabin. Dh: hannaanin.

qaabayn-ta: (magac, dhedig, keli) caano lis ah iyo kuwo baryay isku biirin oo isku fadhxid. Kolka caanuhu yaryihiin ayay qaabayntu jirtaa. Dh: jaabajaabayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg qaaabayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) qaali ka dhigid. Dh: qaaliyayn.

(fal) dhalanrog oo siday ahayd si ka duwan ka dhig. Wax walba qaallay ha is odhan Dh: sarguuri; salguuri.

qaallay: (fal) qalalaase iyo buuq geli. Meesha qaal- lay si laguu ogaado Dh: qalalaasay.

-ta: (magac, dhedig, keli) deyn gelin oo wax qaan lagu leeyahay ka dhigid.

(Qaarayn-ta)

Qaar la dhicid; burareyn.

m.f.dh eeg qaaree.

-ta: (magac, dhedig, keli) qaar ama bud la dhicid. Badraanigu qaaraynta wuu ku habboon yahay. Dh: budhayn; qaarays, budayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg gaarayn.

(fal) ciidan iyo wixii la mid ah, qalabki uu u baahnaa oo dhan u keen. Dawladdu ciidanka aad bay u qalabaysay. Dh: qalabee.

(fal) qaran engegan oo caleen ah kat dhig. Caleenta qaramay oo xoolaha u dhig. Dh: qaramee.

qaramay: (fal) hanti cidi gaar u leedahay wax dawladeed oo dadka ka dhexeeya ka dhig. Shirkadda qaramay Dh: qaramee.

qaramay -ga: (magac, lab, keli) xoog iyo qaro weyn oo qof haween ahi ay leedahay. Dh: kabaabul.

-da: (n) cigarette lighter

Qayax laga dhigay; diiran; cad.

qayaxan¹: f.mg1 (-xmay, -xantay) 1. Geed wax diirkii ka qaadmay noqosho. 2. Laf wax hilibkii ka dhamaaday noqosho. 3. Hadal iyo wixi lamida wax si wanaagsan loo sheegay noqosho.

qayaxan²: f.mg4 (-xnaa, -xnayd) 1. Wax diirka sare laga qaaday ahaansho. 2. Laf, wax hilibkii laga guray ahaansho. 3. Hadal iyo wixi lamida wax si wanaagsan loo sheegay ahaansho.

f.mg4 (-xnaa, -xnayd) 1. Wax diirka sare laga qaaday ahaansho. 2. Laf, wax hilibkii laga guray ahaansho. 3. Hadal iyo wixi lamida wax si wanaagsan loo sheegay ahaansho. m.f.dh, qayaxnaan.

der. [adjective] (adj.): shelled, husked; clear, straightforward

qayaxnaa: (adj) blatant (baley-tant); explicit (ekis-pilist).

si qayaxan: (adv) clearly (kiliyarli); blatantly (baley-tantili); explicitly

(tilmaame) diiran oo dub iyo diir midna lahayn. Dh: cad. Li: dahsoon.

de: shelled, husked; [fig. atr.] clear, straightforward

lx: qayaxan

pd: (qayaxnaa)

ps: adj-der

key: qayaxan

(Raaxayn-ta)

(u raaxayn) raaxo siin, u yeelid.

m.f.dh eeg raaxee. la-mid: raaxo (2).

-ta: (magac, dhedig, keli) (u ~) cid kale raaxo u suurtagelin.

-ta: (magac, dhedig, keli) (u ~) eeg raaxayn.

(Waaxayn-ta)

Waax waax u kala dhigdhigid.

m.f.dh eeg waaxee. la-mid: waaxyayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) waaxwaax u kala dhigdhigid. Neefku waaxayn ayuu innagu gaadhayaa.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg waaxayn.

(fal) arrin ama talo curi; arrin hindis oo taabbage-lintiisa qorshee. Talaan aabay lahaa, tusmaan gaadhsii lahaa, tilmaan abid baan lahaa. Dh: astay, aabee, qorshay, dheego.

aabay: (fal) wax u aabbayeel; tixgeli oo aabbee. Aabay waalidkaaga ajar baa ku jiree. Dh: aabee, aabbayeel.

(fal) dhibaato iyo xumaan dad kale qabadsii oo gaadhsii. Haddii ad xanuun qabto dadka kale ha aafayn. Dh: aafee, ibtilee.

vl. pron., neg. she / it [fem.] ... not; they ... not

(fal) (u ~) wax ama shay godobtiisa ama sababtiisa cid kale u raac ama u tiiri. Gef walba ciddii iska lahayd u aanay. Dh: aanee.

aanay: (magac'uyaal) tilmaamaya qofka saddexaad oo dhedig oo gala weedh diidmo ku jirto. Gabadhii waxaa loo dhisay wiil aanay rabin. Ciidda waxa la isku diyaariyaa inta aanay soo gali, ayna.

a: ayan

de: she / it [fem] ... not; they ... not = aan + ay

lx: aanay

pd: (aaney)

ps: neg + vpro

key: aanay

-da: (magac, dhedig, keli) jaad ka mid ah shimbiraha oo midabka dambaska leh. Aaray ayaa geedkaa fuushan. Dh: adar.

Aaway?

Xaggee buu (ama bay) jiraa (ama jirtaa?); Meeyey? Meeday? (ama away?).

e.we Erey weyddiimeed, oo sida falka, mararka qaarkood, isu rogroga (sida dh.: awday, w.: aawaye) oo micnihiisu yahay 'xaggee laga helaa?' 'mee?'. la-mid: aawaye, away, awday.

e.we Erey weyddiimeed, oo sida falka, mararka qaarkood, isu rogroga (sida dh.: awday, w.: aawaye) oo micnihiisu yahay: Xaggee laga helaa? Mee?. la-mid: aawaye, away, awday.

loc. question word, m. where is he / it [masc.]?

-da: (magac, dhedig, keli) sabab lagu badbaado ama loo ciirsado. Arrintii adkaatoo, aaway baan rabnaa. Dh: gargaar, kaalmo.

aaway: (weydiin) erey la adeegsado marka la isweydiinayo nafley ama walax meesha ay jirto. Weedha lagu bilaabo na, waxa ay ku dhamaatal calaamadda ?. Aaway horumarkaad tidhi, hadduun buu aawan yahay? Dh: mee, meeday, away.

de: where is he / it [masc]?

lx: aaway

pd: (aawey)

ps: qw-loc-m

syn: meeyey

key: aaway

Maxay?

1. Waa waxee?

2. (maxaa + ay) maxaa iyadu, kd.

e.we 1. Erey weyddiimeed oo ka kooban 'maxaa' iyo 'ay', labo xaaladood ayaana loo adeegsadaa, sida: a) “Waa maxay?”; b) “Maxay doonaysaa ama doonayaan?” 2. Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye; maxaawacay; maxaayeelay; waayo. Tusaale: “Shalay kuuma imaan, maxaajiraa, hawl baan lahaa”.

e.we (naxwe) 1. Erey weyddiimeed oo ka kooban 'maxaa' iyo 'ay', labo xaaladood ayaana loo adeegsadaa, sida: a) Waa maxay? b) Maxay doonaysaa ama doonayaan? 2. Erey lagu xiriiriyo weer sababley ah; sababtu waxaa weeye; maxaawacay; maxaayeelay; waayo. Tusaale: Shalay kuuma imaan, maxaajiraa, hawl baan lahaa.

question word, vl. pron. what ... she? / they?

(question word) what...they or she.. Ex: maxay samaysay? what has she done?

(magac'uyaal) erey su'aaleed ka horreeya weedh wardoon ah oo la koobayo. Maxay la dibad baxayaan?

de: what ... she? / they? = maxaa + bay

lx: maxay

pd: (maxey)

ps: qw + vpro

xe: What did she say?

xv: Maxay tiri?

key: maxay

(Qaaxa-da)

1. (ooga nafleyda) Dhiska ka samaysan feeraha iyo laf-dhabarta iyo lafsakaarta iyo waxa ku gudajira; saab; saabley.

2. Cudur xun oo lays qaadsiiyo oo badanaa sanbabbada ku dhaca; feero; sanbab.

qaaxo¹: m.dh 1. Dhiska ka samaysan feeraha iyo lafdhabarta iyo waxa ku guda jira (oogada nafleyda); saab, saabley. 2. Cudur xun oo lays qaadsiiyo oo ku dhaca sida badan sambabada; feero sanbab.

qaaxo²: m.dh (cilmiga naflayda) Moqor dheecaan ka buuxo kaas oo sameeya moqorka ugu weyn ee xayawaannada lafdhabarleyda ah iyo kuwa lafdhabarla'da ah badankooda.

qaaxo¹: m.dh 1. Dhiska ka samaysan feeraha iyo lafdhabarta iyo waxa ku guda jira (oogada nafleyda); saab, saabley. 2. Cudur xun oo lays qaadsiiyo oo ku dhaca sida badan sambabada; feero sanbab.

qaaxo²: m.dh (cilmiga naflayda) Moqor dheecaan ka buuxo kaas oo sameeya moqorka ugu weyn ee xayawaannada lafdhabarleyda ah iyo kuwa lafdhabarla'da ah badankooda.

f. n. wind pipe, trachea, air passage to the lungs; thorax

qaaxo [feminine] n., [collective] bronchitis, pneumonia, tuberculosis

-qaaxada: (n) tuberculosis (tuber-kalow-sis)-, T.B ~ feero, tiibisho

-da: (magac, dhedig, keli) inta ka hoosaysa saableyda ee afka illaa caloosha ah; ubucda hoose ee gudaha. Kolkaad laabdooxanto qaaxada oo dhan ayaa ku belbesha. Dh: uurkujir.

qaaxo -da: (magac, dhedig, keli) cudur halis ah oo ku dhaca saableyda oo sambabada iyo neefmareenka wax yeela oo qufac iyo xanuun badan u keena bukaanka. Carruurta waxa laga tallaalay qaaxo. Dh: tiimbey, tiibii (TB).

سُلٌ (مَرَضِ يُصِيبِ الرِّئَةِ)

(Qabay-ga)

Haruub qabo laga tolay.

m.l Weelka qabada laga sameeyo.

m. n. vessel made of fiber

[GABAY] Euphorbia longispina 01

(fal) goedka qabada ku samee.

qabay-ga: (magac, lab, keli) hadhuub qabo laga tolo. Gorofka qabayga ah geela ku lisa.

cf: haruub

de: vessel made of fiber

lx: qabay

pd: (-ga)

ps: n2-m

key: qabay

(magac, dhedig, keli) hadhimo cun. Anoo bargadii wax cunay, qadayn kari maayo.

(fal) weel qar u samee. Dabaqa qaray: Dh: qaree.

qaray -ga: (magac, lab, keli) dherer iyo ballaadh wada jira. Haweeney qaray ah ayuu guursaday adeerkay.

(Qaxan-ka)

Dhuxul shidan ama shidmaysa oo aan olol lahayn, oo la kulaalo.

qaxan¹: m.l 1. Q. ah: dhuxul shidan oo aan dambas dusha ka fuulin. 2. la-mid: qaxmid.

qaxan²: f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) Dhuxul, wax shidmay noqosho.

f.mg1 (-xmay, -xantay; -xmi) Dhuxul, wax shidmay noqosho. m.f.dh, qaxmid.

m. n., [collective] glowing charcoal

qaxan [inchoative] v. be ignited, be glowing (charcoal); get burned

(tilmaame) mid la qaxiyay oo dalandool ku jira.

qaxan -ka: (magac, lab, keli) dhuxul shidan oon olol lahayn oo la kulaalo. Qaxanka foox ku rid. Dh: dhamac.

qaxar¹: m.l la-mid: qahar¹.

qaxar²: f.g1 (-ray, -rtay) la-mid: qahar².

m. n. difficulty, problem

-ka: (n) difficulty (dhifikalti); problem (poro-balem); hardship (haard-shiip), crisis (karaaysis) ~ mashaakil, lur, saxariir, mashaqo, dhibaato

-ka: (magac, lab, keli) hadal buuq iyo hanjabaad ah; qaylo iyo buuq. Qaxarka naga daa oo soo fadhiiso.

de: difficulty, problem

lx: qaxar

pd: (-ka)

ps: n2-m

see: qahar (and its derivations)

key: qaxar

vl. pron. what she ...

waxay vl. pron. what they ...

[pronoun she / they plus action verb] ...they / she.... Ex: waxay tiri, ma arag; she said, I haven't seen them. Waxay yimaadeen guriga; they came home

(fal) samee oo wax ka dhig. Saanbuuse ii waxay. Dh: samee; qabo.

(fal) qaadhaan qof u ururi; u soo dhawrtee; dadka u soo dhexmar: baaha u soo gur. Dh: baahee.

(fal) baar ka dhig; ka dhig wax sare oo fiican. Dh: baaree.

(fal) gaadhsii dad badan; ogaysii ummadda oo dhan. Dh: baafin.

(Baaxad-da)

Aan xalleef ahayn ee qiro leh; ballaar leh; toox.

m.dh Ballac.

m.dh Ballac.

f. n., [abstract] width (of something very large), size

-da: (n) the physical dimensions of an object; size (saayz) Ex: baaxad wayn; enormous size

-da: (magac, dhedig, keli) balladhka iyo kala baxsanaan. Dh: ballac, balladh.

baaxad -da: (magac, dhedig, keli) awood iyo tamar weyn. Haddaan baaxad leeyahay, badda saw ma jiidheen. Dh: quwad, awood, xoog.

de: width (of s.t. very large), size

lx: baaxad

pd: (-da)

ps: n0-f-abs

key: baaxad

(fal) cir, caad yeelo.

caaday: (fal) caad u yeel.

(fal) cunto, shaah iyo wixii la mid ah, caano ku dar. Carruurta garawga u caanay. Dh: caanee.