qaallay

-da: (n) birds that can fly ~ haad

m.f.dh eeg baallee.

-ta: (magac, dhedig, keli) dhinac jirid; doc xigid. Baallaynta iga daayoo dhexda soo joogso.

-ka: (magac, lab, keli) eeg baallayn.

(Faallayn-ta)

Arrin faallo ka bixin; wax ka sheegid.

m.f.dh eeg faallee.

-ta: (magac, dhedig, keli) falanqayn iyo faaqidaad dhinac walba leh; arrin faallo ka bixin iyo wax ka sheegid. Dh: faaqidaad, falanqayn, gorfayn.

-ka: (magac, lab, keli) eeg faallayn.

(Gaallays-ta)

Jaad hore oo toorrey oo loo tuman jirey in gaalada lagu laayo oo lagula dagaallamo.

gaallays¹: m.l.kh Waran g. ah: nooc warmaha waaweyn ka mid ah lagu dagaallamo.

gaallays²: m.dh.kh Toorrey g. ah: toorrey dheer oo birsulub leh oo lagu dagaallamo.

f. n. dagger

de: dagger (used in former times to kill infidels)

lx: gaallays

pd: (-ta)

ps: n1-f

key: gaallays

(fal) qiimaha uu joogo biiri oo mid ka sarreeya ku iibi. Qiimaha xoolaha qaaliyay Dh: qaaliyee. Li: jebi, rakhiisi, raqiisi.

(Taallayn-ta)

Taallo ka dhigid.

m.f.dh eeg taallee.

-ta: (magac, dhedig, keli) dhismo taallo ah, meel ka dhisid.

-ka: (magac, lab, keli) eeg taallayn.

-ta: (magac, dhedig, keli) dan ka galid oo wax ka qabashadeeda xil iska saarid. Dh: xaalays.

-ta: (magac, dhedig, keli) eeg xaallayn.

/alleey/allays, allaying, allayed; dejin qof xanaaqsanaa ama cabsanayey (yarayn). e.g. He tried to allay her fears.

(fal) cid kale la kulan. Inaan khayr balleeyaan, baqalka kuugu soo direy.

ballay: (fal) canug afartanbaxay gardaadi; ilmo yar tunka ku qaad oo la warwareeg, iyada oo la rajaynayo in uu intaada wanaagsan yeesho. Ballay wiilka oo la boodbood. Dh: ballee.

ballay -ga: (magac, lab, keli) meel godan oo biyo fadhiistaan. Waa meel biyaha laga cabbo ama xoolaha loo aroorsho. Lo'da ballayga u aroori. Dh: war, har, gal, dhijaan, balli, galsho, jidhaan.

(fal) alaab isduldhigdhig oo si wanaagsan u rasee. Dh: callee, rasee.

-ga: (magac, lab, keli) ardaaga qoryaha lagu soo meersho; daarad aqal oo shirib ka samaysan. Dh: bersed, sarab.

f. n., [collective] maize, corn

gallay v., pl., simple past tense: we went in

-da: (n) maize (meeys)', corn (koon) ~ galley, gelley, arab-bikhi

ذُرَةٌ شامِيَّة

(fal) xoolo ama hanti kale lumi oo baadiyee.

hallay: (fal) xumee oo kharrib. Dh: caddil.

hallay: (fal) (isku ~) ku tasho oo kalsooni buuxda ku qab.

hallay: (fal) «ku ~» hawl iyo wixii la mid ah, qof kale inuu qabto, ku ogow oo kaga seexo.

(ereydhawaaq) riyaha loogu yeedho oo la macne ah 'kaalay'.

Kaalay!

Imaw; agtayda imaw.

f.a (kaalaya, w) Agtayda imow.

f.a (kaalaya, w) Agtayda imow.

imperative v., sg. come!

(expression) come here!

(fal) halkan imo; imo meeshan aan joogo. Dh: imo. Li: teg.

de: come! Defective imperative form only

lx: kaalay

pd: (kaaley)

ps: v4b-imp-sg

see: imow

key: kaalay

-da: (magac, dhedig, keli) meel haadaan ah; jar aad u dheer, meel qaw ah. Laandaaqa geeluba, laantii jarka u dhaw, intuu laac isleeyahay, saw laalayda kama dhaco. Dh: jar, haadaan, garbo, qaw, waraar, gebi, laalley.

m.l la-mid: mallaay.

-ga: (magac, lab, keli) eeg mallaay.

(fal) caanaha qaab ka dhig. Qaabay caanaha martaa joogtee.

qaabay: (fal) hannaan iyo hab lagu garto u yeel. Hawshu horta sida ay kuugu muuqato u qaabay annana waan kula saxaynaa. Dh: nidaami, habee, suuree, qaabee.

(Qaajay-ga)

Midabyada fardaha mid kamid ah.

m.l la-mid: qaaje.

m. n. color variety ~ marking of a horse

-ga: (magac, lab, keli) midabyada fardaha mid ka mid ah. Dh: caddaan, qaaje.

de: color variety ~ marking of a horse

lx: qaajay

pd: (-ga)

ps: n-m

key: qaajay

(Qaaley-da)

Hunguriweyni; iimaanyoognimo; iimaandarro.

m.dh Qof aan dhergin.

f. n., [abstract] greed ~ greediness, insatiability (never content ~ satisfied with what one has)

-da: (magac, dhedig, keli) hunguri weyni u qofku wax walba inuu u baahan yahay uu iska dhigo. Qaaleydu waa dhibaato Ilaahay laga baryo. Dh: iimaanyoognimo, iimaan la'aan.

de: greed ~ greediness, insatiability (never content ~ satisfied with what one has)

lx: qaaley

pd: (-da)

ps: n0-f-abs

key: qaaley

-ha: (magac, lab, keli) dhalan geddi. Waxa in badan meel uun yaalla qaalle ayaa ku dhaca. Dh: sargguur; salguur.

qaalle -ha: (magac, lab, keli) waxyeello qalalaase iyo arbushaad ah. Jabhaduhu qaalle ayay ka abuuraan magaalooyinka. Dh: qalalaase.

(Qaalli-ga)

Garsoore; garnaqe; qaaddi.

m.l (-iyo, m.dh/-iyaal, m.l/dh) Garsoore diinta Islaamka wax ku xukuma. la-mid: qaaddi.

m.l (-iyo, m.dh/-iyaal, m.l/dh) Garsoore diinta Islaamka wax ku xukuma. la-mid: qaaddi.

m. n. judge

-ga: (n) judge (jaaj); justice (jas-tis); magistrate (maajis-tareeyf) ~ xaakim, qaaddi; garsoore maxkamadeed

-ga: (magac, lab, keli) eeg qaaddi.

a: qaaddi

de: judge

lx: qaalli

pd: (-ga)

ps: n2a-m

key: qaalli

-da: (magac, dhedig, keli) midho iyo caleen xoolo u ruxid.

qaallo -da: (magac, dhedig, keli) eeg qaalle. qaalmaqooqshe -ha: (magac, lab, keli) caws xooluhu ay jecel yihiin oo inta badan dhirta hoosteeda ka baxa. Qaalmaqooqshaha xooluhu way jecel yihiin. Dh: xuluul.

(fal) qaar ama bud weyn la dhac. Waar ninku waa kibraanniye qaaray: Dh: budee, ulee. budhee, budhay.

(fal) nabar qaaxada taga ama qaaxo u keena ku jiid. Feedhaha ka tun oo qaaxay hadduu ku dayn waayo. Dh: oofee, qaaxee.

qaaxay: (fal) god qod oo hoos u dheeree oo guntana ka balaballee. Godka qaaxay oo hoosta u ballaadhi.

(Qallac-a)

Qalab geela wax diida lagu dhejiyo oo lagu xanuujiyo si uu ilmaha u oggolaado ama u godlado.

qallac¹: m.l 1. la-mid: qallaco. Laba qalbac ee qori la kala jeexay oo geela wax diida faruuryaha inta xarig lagula qabto looga xiro, si marka uu xanuunsado uu u oggolaado dhashiisa ama mid kale ama uu u oggolaado. 2. Shiraac doon oo dhuuban oo daqalka korkiisa lagu xiro.

qallac²: f.g1 (-cay, -cday; -lici) 1. Hal ilmo diidday qallac ku samayn. 2. Shiraaca doonta daqal ku xirid.

m. n. device used to force a camel to stand still for milking

qallac v. bite unexpectedly (of a camel)

(fal) hal dabada wax kaga xidh oo ku xanuuni si ay u godlato ama neefka u oggolaato. Hasha qallac hadday ilmadiiddo.

qallac: (fal) qaniinyo fajaas ah ku dhufo. Sida awrka u qallac. Dh: fajaas.

qallac -a: (magac, lab, keli) qaab geela ilmaha loo oggolaysiiyo ama looga godliyo iyadoo qori dabadda lagaga adkaynayo. Hasha qallaca ku dheji ilmaha ha u joogsatee.

qallac-a: (magac, lab, keli) qalab hasha ilmaha diidda dhashida lagaga dhejiyo oo lagu xanuujiyo si ay u oggolaato.

(Qallad-ka)

Mad'hab aan tii lagu jirey ahayn oo mas'alooyin lagaga daydo oo loo cuskado.

qallad¹: m.l Raacidda la raaco madhab in muddo ah.

qallad²: m.dh (-do, m.l) Masiibo; belo.

m. n. premise, that from which one deduces another statement ~ on which one's case rests

-da: (magac, dhedig, keli) balaayo masiibo ah oo xun. Ilaahoow qallad naga ahy. Dh: masiibo.

de: premise, that from which one deduces another statement ~ on which one's case rests

lx: qallad

pd: (-ka)

ps: n2a-m

key: qallad

qallaf¹: m.l.kh Q. ah: wax adag oo aan jilicsaneyn.

qallaf²: f.mg1 (-fay, -ftay) Wax adag oo aan jilicsaneyn noqosho.

m. n. coarse ~ hard substance; obstinate person

qallaf [inchoative] v. become coarse; get hard

(fal) engeg oo adayg nogo. Sida saanta u qallaf. Dh: qombob.

qallaf -ka: (magac, lab, keli) adayg xoog ah con fudayd loo diisin karin. Dh: adayg, qombib...

(Qallal-ka)

1. Engeg; kawrax; kafaf.

2. Cudur wate ah oo dadka ku raaga oo maskaxda iyo xididdadeeda wax yeela; wuxuu lee yahay suuxdin iyo qallal lala togtogmo oo lala jirroorsado; sarco; suuxdin.

qallal¹: m.l 1. Cudur maskaxeed nafleyda ku dhaca oo suuxdin iyo gariir keena. 2. Cudur nafleyda dhinac naafeeya; dabeyl. 3. la-mid: qallalid.

qallal²: f.mg1 (-alay, -ashay) 1. Wax qoyanaa engegid. 2. Qof sarco qaba suuxid. 3. Xubin jirka nafleyda ka mid ah hawl gabid.

qallal¹: m.l 1. Cudur maskaxeed nafleyda ku dhaca oo suuxdin iyo gariir keena. 2. Cudur nafleyda dhinac naafeeya; dabeyl.

qallal²: f.mg1 (-alay, -ashay) 1. Wax qoyanaa engegid. 2. Qof sarco qaba suuxid. 3. Xubin jirka nafleyda ka mid ah hawl gabid. m.f.dh, qallalid.

m. n. epilepsy; fit, seizure, convulsion

qallal v. dry (up ~ out), get dry

-ay / qallashay: (v) become dry (dhareey)

qallal -ka: (n) neurological disorder characterized by loss of consciousness; seizure (sii-shar), epilepsy (epa-lapsi), convulsion (kon-val-shan) ~sarco

(fal) qombob oo qallaf noqo. Cunto haddaad iska diidday gaajo la qallal. Dh: engeg.

qallal: (fal) wax aan qoyanayn noqo. Cadceeddii way soo baxdee go'yahaw qallal. Dh: engeg, kawrax, kafaf. Li: qoy, dhardo, rad.

qallal -ka: (magac, lab, keli) engeg aan qoyaan lahayn. Shaadhku waa qallal ee xidho. Dh: engeg, kawrax, kafaf. Li: qoyaan.

qallal -ka: (magac, lab, keli) cudur qofka uu ku dhaco ku raaga oo maskaxda iyo xididdadeeda dhaawaca oo keena miyir la'aan dhulka laysla dhaco. Dh: sarco, suuxdin.

qallal -ka: (magac, lab, keli) cudur wadnaha ka bilaabma oo qofkuu ku dhaco dhinac bakhtiiya. Odaygii af iyo gacan ayuu qallal kaga dhacay. Dh: faalij, shalal.

صَرْع

qallax¹: m.l la-mid: qaldhac¹.

qallax²: f.g1 (-xay, -xday) la-mid: qaldhac².

(fal) qallax afka kaga xidh. Neefka gallax nuugidda ha daayee.

qallax-a: (magac, lab, keli) qoryo afka lagaga turgo magasha naaska ka gudhi wayda oo muddo lagu daayo. Nirigtil gallax ayaa lagu xidhay oo way daagi wayday. Dh: xakame.

(fal) qalwo dhis; lig samee. Dhagaxda meel ku qalway. Dh: qalwee.

qalway: (fal) dhagax ku dil. Qaadicul dariiqa qalway. Dh: qalwee.

(fal) xayawaan saalo dhig. Lo' saalaysay oon baa haya. Dh: saalood, saalee

saalay: (fal) saalo dhig: saalood.

v., subject case, present habitual: it is it [fem.] that is there

de: it is it [fem] that is there With preposition ku

initial: t

lx: taalla

ps: v4c-3f-subj-prhb

xe: an underground city

xv: magaalo dhulka hoostiisa ku taalla

key: taalla

(Waalay-ga)

Qaalin ama dibi qooqii ugu horreeyey qooqan.

m.l (-yo, m.dh) Qaalin, dib markii ugu horraysay qooqay; qooqan.