oo — Macnaha & Turjumaada

1

1. Erey labo tilmaamood ama labo tixood xiriiriya (sida nin wanaagsan oo deeqsi ah; aqal weyn oo magaalo ku yaal; ama inoo sheega si kolkaas lagu sugan yahay (sida Cali oo buka; lo'dii oo cabtey); ama ulajeeddooyin kale abuura (isu eeg: wiilka kale iyo wiilka oo kale) ~ ee.

2

2. Xarafka o oo dheer; (ō).

waa la naqliyay ✓

xi. 1. (naxwe) Xiriiriye loo adeegsado in laysku xiro labo weer tabineed oo abyoon. Tusaale: “Cali waa nin wanaagsan oo deeqsi ah”, “Cali oo Xamar joogay ayaan la kulmay, adoo harsan waayay ma laguu soo harsaday?” 2. (naxwe) Xiriiriye isku xira laba fal oo isku mar la qabtay.

waa la naqliyay ✓

xi. 1. (naxwe) Xiriiriye loo adeegsado in laysku xiro labo weer tabineed oo abyoon. Tusaale: Cali waa nin wanaagsan oo deeqsi ah. Cali oo Xamar joogay ayaan la kulmay, adoo harsan waayay ma laguu soo harsaday? 2. (naxwe) Xiriiriye isku xira laba fal oo isku mar la qabtay.

waa la naqliyay ✓

1

conj. and

2

oo [conjunction] which, that; who; while

3

oo [feminine] n. OO, long O [digraph letter of the Somali alphabet.]

waa la naqliyay ✓

1) et, 2) ce qui, 3) ce que, 4) alors que.

waa la naqliyay ✓

1

(conjunction) used to connect words or phrase; and (andh)

2

oo: long vowel of the letter o of the Somali alphabet

waa la naqliyay ✓

1

(xidhiidhiye) isku xidha laba weedhood oo macnohoodu is uuxiyo. Itixaankii Af Soomaaliga waan galay oo waan ku guulaystay.

2

oo: (xidhiidhiye) xidhiidhiye isku xidha labo fal oo isku mar la qabtay.

3

oo: (ereydhawaaq) oo qayladhaan ah oo inta badan lagu celceliyo gaar ahaan kolka la cabsanayo amat wax laga yaabo ama la cabsado. Dh: uu uu

waa la naqliyay ✓

وَ، مَا

waa la naqliyay ✓

1

a: (a')

2

Xarafka koowaad oo Alifka Soomaalida. Waa shaqal.

3

-a: (naxwe) qodob raaca ereyada lab oo kelida ah oo 6 shibbane ku dhammaada (c, h, kh, q, x iyo hamsa, sida: magac-a, daah-a, jookh-a, maraq-a, madax-a iyo go'-a).

waa la naqliyay ✓

1

(Aabba-ha)

2

Qof lab oo wax dhalay; labada waalid kan lab (ama aabbo).

waa la naqliyay ✓

1

(Aabi-ga)

2

Arrin aan jid ahayn oo cid lagula kaco; gardarro; maag; daandaansi.

waa la naqliyay ✓

1

aad: 1. (⁰) Dhab; si daran.

2

2. Adigu.

3

-aad: Tiraab lagu dabakaro tirada oo muujiya jagada tiradaasi ku abbaaran tahay, saddex-aad (3d.); shan-aad (5d.); sagaal-aad (9d.).

waa la naqliyay ✓

1

(Aadaan-ka)

2

Ereyo yar oo lagu dheeraysto oo dadka tukashada loogu yeero (ama addin).

waa la naqliyay ✓

1

(Aakhira-da)

2

Meesha iyo nolosha danbe oo lagu noolaan doono, kolka adduunka laga tago.

waa la naqliyay ✓

1

* (Aalkol-ka)

2

Biyabbiyood aan midab lahayn, oo ur sillan, oo daarmi og, oo baabbi'i og, oo siyaalo badan loo soo saaro, waxna loogu qabsado, (ama aalkolo).

waa la naqliyay ✓

1

(Aala-da)

2

Qaalmaha yaryar oo lo'da.

waa la naqliyay ✓

1

(Aammiin-ta)

2

Erey ducada dabadeeda la yiraahdo oo ulajeeddadiisu tahay Ilaahow aqbal.

waa la naqliyay ✓

1

(Aana-da)

2

Xumaan hore oo lays gaarsiiyey oo in laga aarguto uurka lagu hayo; godob; utun; asaaye; aarsi; dakano.

waa la naqliyay ✓

1

(Aar-ka)

2

1. Libaax weyn oo lab.

3

2. Aan biqin; geesi.

4

3. Aarsi.

waa la naqliyay ✓

1

(Aaran-ka)

2

1. Qaalmaha yaryar oo geela; qaan.

3

2. Doog iyo barwaaqo.

waa la naqliyay ✓

1

(Aas-ka)

2

1. Xabaasha (dadka dhinta) iyo waxa ku saabsan; duug.

3

2. Iftiinka midabyada leh oo qorraxdhaca; cirguduud; cilcillow.

waa la naqliyay ✓

1

(Aashuun-ka)

2

Weel biyaha lagu shubto oo laga sameeyey dhoobo; malbo; jalxad; shaanbi; ballaas.

waa la naqliyay ✓

1

(Aayad-da)

2

1. Suurad quraan, tixaha ay ka kooban tahay, middiiba.

3

2. Wax aan hor loo arki jirin oo yaab leh.

4

3. Mucjiso.

waa la naqliyay ✓

Si deggan oo miyir leh; qunyar; tartiib; xasil.

waa la naqliyay ✓

1

(Aayatiin-ka)

2

Waxtar aan durba dhalane, waa danbe, oo iyadana loo baahan yahay, la filana hayo oo loogu talaggalo; waxtar raaga; cirib-danbeed; meecaad.

waa la naqliyay ✓

1

(Aayid-da)

2

Wax raagey ama dib loo dhigay, waa danbe oo loo baahan yahay, waxtarkooda helid, ku tabkicid.

waa la naqliyay ✓

1

1. (Aaya-da) (waa shedan tahay) Carruurta hooyadood maahee, oorida kale, oo aabbahood qabo.

2

2. (Aaya-ha) Waxtar waa danbe wax laga dheefo; ciribdanbeed; aayatiin; meecaad; liil danbe; (ama aaye).

waa la naqliyay ✓

1

(Ab-ka)

2

Awooweyaashii hore oo laga soo jeedey; isir; wasiir; walcan.

waa la naqliyay ✓

/buu/booing, booed; (v) 1. ku fooryid (qof khudbaynaya ama jilaa iwm)(v) 2. diidmo qayaxan (tusid ama ku qaylin)

waa la naqliyay ✓

/kuu/ (n) 1. cod dabacsan sida codka shimbiraha. (v) 2. cod dabacsan samayn, si dabacsan u hadlid

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-ooyay, -oysay) 1. (f.g) Wax jarid. 2. (f.g) Xaajo go'aan ka gaarid. 3. (f.g) Qaraabo saaxiib iyo wixi lamida xiriir u jarid. 4. (f.mg) Ka g.: tiro mid kale ka jarid (xisaab). 5. (f.mg) Ka g.: ilmo nuugmo ka joojin. 6. (f.mg) Ka g.: wax, wax kale ka leexin. 7. (f.mg) Ka g.: cid dambi ay gashay kajeebid. 8. (f.mg) Ku g.: meel wax ku xannibid. 9. (f.mg) Ku g.: hadal iyo wixi lamida xad gaar ah kujoojin. 10. (f.mg) La g.: wax ka baxsasho. 11. (f.mg) U g.: cida ballan kaga bixid.

waa la naqliyay ✓

f.g/mg2 (-ooyay, -oysay) 1. (f.g) Wax jarid. 2. (f.g) Xaajo go'aan ka gaarid. 3. (f.g) Qaraabo saaxiib iyo wixi lamida xiriir u jarid. 4. (f.mg) Ka g.: tiro mid kale ka jarid (xisaab). 5. (f.mg) Ka g.: ilmo nuugmo ka joojin. 6. (f.mg) Ka g.: wax, wax kale ka leexin. 7. (f.mg) Ka g.: cid dambi ay gashay kajeebid. 8. (f.mg) Ku g.: meel wax ku xannibid. 9. (f.mg) Ku g.: hadal iyo wixi lamida xad gaar ah kujoojin. 10. (f.mg) La g.: wax ka baxsasho. 11. (f.mg) U g.: cida ballan kaga bixid. m.f.dh, goyn.

waa la naqliyay ✓

v. cut (down ~ off ~ up)

waa la naqliyay ✓

1

-yey / goysay: (v) separate into parts; cut (kat);

2

u goo -yey / goysay: (v) break off. Ex: xiriirkii buu u gooyey; he broke off the relationship —kala goo -yey / say: (v) separate or secede

waa la naqliyay ✓

1

(fal) walax, in ka jar oo gamuun.

2

goo: (fal) xaajo go'aan ka gaadh.

3

goo: (fal) (ka ~) ilmo naaska jaqa, ka gudhi.

4

goo: (fal) (ka ~) wax, wax kale ka leexi.

5

goo: (fal) (ka ~) cid dambi ay gashay ka jeeb.

6

goo: (fal) ka meel wax ku xannib.

7

goo: (fal) kahadal iyo wixii la mid ah, xad gaar ah ku jooji.

8

goo: (fal) (kala ~) walax, labo qaybood u kala jar.

9

goo: (fal) ucid kale, ballan kaga bax.

waa la naqliyay ✓

1

Hoo!

2

1. Qabol; Qaado.

3

2. (Hoo-da) Waxsiin; deeq.

waa la naqliyay ✓

1

hoo¹: m.dh Siinta cid wax la siiyo.

2

hoo²: f.g1 (-ooyay, -oyday; -ooyi) 1. Cid wax loo soo taagay ama la siiyey qaadasho. 2. H.!: qabo!, qaado!

3

hoo³: f.g2 (-ooyay, -oysay) 1. Xoolo, dad iyo wixi lamida habeen meel bariisiin. 2. Xoolo, dad iyo wixi lamida hoy gelin. 3. Hanti aan deyn ahayn oo cid u baahan siin. la-mid: hoy², hoyi.

waa la naqliyay ✓

m.dh Siinta cid wax la siiyo.

waa la naqliyay ✓

1

inter. Here, take (it)!

2

hoo v. take, accept

3

hoo [feminine] n., [collective] offering, gift, present; something given out of obligation

4

hoo v. have someone ~ something stay overnight; put up for the night

waa la naqliyay ✓

(interjection) used to attract attention while handing something to someone

waa la naqliyay ✓

1

(fal) cid kale wax ka qaado. Hoo qalinka iyo buugga. Dh: qaado. Li: keen, dhiib.

2

hoo -da: (magac, dhedig, keli) cid kale wax siin; deeq, cid kale u gudbin.

waa la naqliyay ✓

(ereydhawaaq) weynayn iyo qaddarin loogal jeedo. Joo hooyo, eddaday ma aragtay.

waa la naqliyay ✓

Erey tilmaama wax ama qof jooga meel kan hadla haya ka fog.

waa la naqliyay ✓

1

Koo¹: mu.ti.l (kuwoo, w) Mgacuyaal tilmaame oo lab, oo wax qofka hadlaya aad uga fog oo farta la isugu fiiqayo lagu tilmaansado.

2

koo²: mu.ac.l (kuwoo, w) 1. Magacuyaal aan cayinnayn oo lab ah oo tilmaama wax ama qof jooga meel kan hadlaya ka fog. 2. (t) la-mid: kow.

waa la naqliyay ✓

1

koo¹: mu.ti.l (kuwoo, w) Magacuyaal tilmaame oo lab, oo wax qofka hadlaya aad uga fog oo farta la isugu fiiqayo lagu tilmaansado.

2

koo²: mu.ac.l (kuwoo, w) 1. Magacuyaal aan cayinnayn oo lab ah oo tilmaama wax ama qof jooga meel kan hadlaya ka fog. 2. (t) la-mid: kow.

waa la naqliyay ✓

1

(magacuyaal) tilmaame lab oo wax qofka hadlaya aad uga fog oo farta la isugu fiiqayo lagu tilmaansado. Wa: kuwoo.

2

koo: (magacuyaal) aan cayinayn oo lab ah oo tilmaama wax ama qof jooga meel kan hadlaya ka fog. Dh: koor.

waa la naqliyay ✓

1

(la + u)

2

Erey laga garto wax cidi u qabatay isaga ama iyada ama iyaga dartood; wiilka caano ha loo liso, waxay la mid tahay (dadku wiilka darti caano ha u liso).

waa la naqliyay ✓

pron. and preposition: for / to someone; for something

waa la naqliyay ✓

(preposition) for; to. Ex: maxaa loo sameeyey?; for what purpose is it made for?

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) loo adeegsado cid aan la garanayn. Ha loo dadaalo horumarka dalka.

waa la naqliyay ✓

Annaga; xaggayaga.

waa la naqliyay ✓

pron. and preposition: to us, for us

waa la naqliyay ✓

pour nous.

waa la naqliyay ✓

(pronoun) to us. Ex: noo sheeg..; tell us

waa la naqliyay ✓

(magac'uyaal) lagu tusmeeyo qofka koowaad oo wadar ah. Noo daa qalinka.

waa la naqliyay ✓

1

de: to us, for us = na + u

2

lx: noo

3

ps: pro + prep

4

xe: You drive the car for us!

5

xv: Adigu baabuurka noo wad!

6

key: noo

waa la naqliyay ✓

/ow/ xarafka shan iyo tobnaad ee alifbeetada ingiriisiga.

waa la naqliyay ✓

eeg ooha.

waa la naqliyay ✓

pref. - horkabe tilmaama la mid ahaansho.

waa la naqliyay ✓

1

(Ood-da)

2

Geedo la gooyo, oo xeryo, ardaayo, kd. laga dhigto.

waa la naqliyay ✓

1

ood¹: m.dh 1. Dhir la gooyey oo xero iyo wixi lamida lagu sameeyo. 2. Geed qodax leh.

2

ood²: f.g1 (-day, -dday) 1 . Geed la gooyey xero ka samayn. 2. Xero, guri iyo wixi lamida afka ka daboolid.

waa la naqliyay ✓

1

ood¹: m.dh 1. Dhir la gooyey oo xero iyo wixi lamida lagu sameeyo. 2. Geed qodax leh.

2

ood²: f.g1 (-day, -dday) 1. Geed la gooyey xero ka samayn. 2. Xero, guri iyo wixi lamida afka ka daboolid. m.f.dh, oodid.

waa la naqliyay ✓

1

f. n. brushwood fence, enclosure

2

ood v. enclose with a brushwood fence

3

ood [conjunction], vl. pron. that you [sg / pl.] ...; which you ...

waa la naqliyay ✓

-ay/day: (v) 1. enclose with a wooden fence; put a fence on. 2. ood -da: (n) fence (feens); with a wooden enclosure

waa la naqliyay ✓

1

(fal) afaaf furan wax ku awd. Irridda kac ood.

2

ood: (fal) meel bannaanayd, ood ku meeri oo meel daloosha u diid; dhacan ama xas ku meeri. Reerka waraabaha ka ood.

3

ood -da: (magac, dhedig, keli) laamo qoyaanka lagaga soo jaro dhirta qoddaxleyda ah oo deyr laga dhigto ama meel lagu awdo gaar ahaan xerada xool xoolaha iyo wixii la mid ah. Ood qaadiddeeda iyo jiididdeeduba waa isla guri geyn.

4

ood-ka: (magac, lab, keli) magac xeer oo ah xoolaha magta lagu bixiyo ee axanka ka dambeeya. Oodka waxa qaata tolka axankana qoski laga dhintay.

waa la naqliyay ✓

1

(Oof-ta)

2

1. Oogada dadka labadeeda dhinac midkood; waxay koobtaa lafsakaarta taniyo riciraha lafdhabarta ee u tusmaysan, iyo haddana naaska iyo kilkilada hoosteeda taniyo feer-calaanta.

3

2. Xanuunka kobtaas ku dhaca.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Saableyda dadka labadeeda dhinac midkood. 2. Xanuun daran oo saableyda ku dhaca.

waa la naqliyay ✓

m.dh 1. Saableyda dadka labadeeda dhinac midkood. 2. Xanuun daran oo saableyda ku dhaca.

waa la naqliyay ✓

1

f. n., loc. flank, one side of the ribs ~ body; side of something

2

oof [feminine] n. vulnerable part (of person ~ army)

3

oof [feminine] n. muscle cramps in the back of the shoulder

4

oof [feminine] n. something which is not one's concern

waa la naqliyay ✓

-ta: (n) cramp (karaap); muscular pain caused by muscular pull ~ eyddin, ayddin

waa la naqliyay ✓

1

-ta: (magac, dhedig, keli) buurta sinteeda. Riyuhu waxay daaqayaan oofta buurta.

2

oof -ta: (magac, dhedig, keli) feedhaha iyo dhabarku halka ay iska hayaan ee garabka salkiisa.

3

oof -ta: (magac, dhedig, keli) lafaha feedhaha mid ka mid ah. Haddii la i furo ma oofbaa i jabi.

4

oof -ta: (magac, dhedig, keli) xanuun ku dhaca feedhaha iyo agagaarkooda oo neef qabatow leh.

waa la naqliyay ✓

1

(Oog-ga)

2

Kaaha waabberi, intaan qorraxdu soo bixin.

waa la naqliyay ✓

1

oog¹: m.l Iftiinka ugu horreeya ee tilmaama waaberiga.

2

oog²: m.dh (-go, m.l) 1. Subaxnimo. 2. Dab weyn oo sida badan loo shido in la isaga digo colaad. 3. Calaamad cad oo ay lo'da qaarkeed wejiga ku yeelato.

3

oog³: f.g1 (-gay, -gtay) 1. Dab weyn shidid. 2. Dacwo, rabsho iyo wixi lamida abaabulid. 3. Salaad waajibaadkeeda si wanaagsan u fulin.

waa la naqliyay ✓

1

oog¹: m.l Iftiinka ugu horreeya ee tilmaama waaberiga.

2

oog²: m.dh 1. Subaxnimo. 2. Dab weyn oo sida badan loo shido in la isaga digo colaad. 3. Calaamad cad oo ay lo'da qaarkeed wejiga ku yeelato.

3

oog³: f.g1 (-gay, -gtay) 1. Dab weyn shidid. 2. Dacwo, rabsho iyo wixi lamida abaabulid. 3. Salaad waajibaadkeeda si wanaagsan u fulin. m.f.dh, oogid.

waa la naqliyay ✓

1

v. kindle, light a fire

2

oog v. drive, urge on

3

oog m. n. morning twilight, early dawn

4

oog [feminine] n. high flame

waa la naqliyay ✓

1

-a / ta: (n) dawn (dhoon); cock crow (kook'karow); morning twilight.

2

ku oog -ay / tay: (v) 1. prosecute (porosikiyuut). 2. inform (infoorm)

waa la naqliyay ✓

1

(fal) dabka beleli oo aad u shid illaa uu olol dheer yeelanayo.

2

oog: (fal) si wanaagsan oo niyadsami ah u samee. Oog salaadda iyo sakada.

3

oog: (fal) dacwad fur oo si xawli ah u wad. Ninkii hantida kaa dhacay dacwad ku soo oog.

4

oog -ga: (magac, lab, keli) saxarro qorraxeed danabeysan oo marka ay gibilka sare ka soo galaan burburiya atamyada iyo xaynatamyada.

5

oog -ta: (magac, dhedig, keli) iftiin baalal midabeysan leh oo diillimihiisa ama daliigyihiisa qurxoon la arko cadceedda dhaca iyo cadceed baxa. Sida oogta waaberi araggaagaan ku ildoogsadaa.

6

oog -ta: (magac, dhedig, keli) dab aad u shidan oo olol dheer bixiya. Sida oog la shiday baan, indheer kaa arkaayoo... Dh: olol.

7

oog -ta: (magac, dhedig, keli) kaaha waaberi ee cadceedda ka soo horreeya. Oogtii waabberi ayuu baxay xusseen.

waa la naqliyay ✓

1

ool¹: m.l/dh Degaan; reer meel wada yaal.

2

ool²: f.mg1 (-lay, -ooshay) 1. la-mid: aal 2. Socod, geeddi iyo wixi lamida ka baaqasho. 2. Ka o.: wax helitaankooda ka quusasho.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-lay, -ooshay) 1. la-mid: aal. 2. Socod, geeddi iyo wixi lamida ka baaqasho. 3. Ka o.: wax helitaankooda ka quusasho. m.f.dh, oolid.

waa la naqliyay ✓

1

v., neg., simple past tense: there was none (in a place)

2

ool imperative v., sg. be (in a place)

waa la naqliyay ✓

-ay / ooshay: (v) there is; it is ~ yaal. Ex: buuggii guria ma ool; the book was not at the house

waa la naqliyay ✓

1

(fal) degganow oo safar ka baaqo. Maanta ool berri ayaad tegiye. Dh: negow.

2

ool: (fal) wax meel dhaqdhaqaaq la'aan yaal ahaw.

3

ool -sha: (magac, dhedig, keli) reero meel wada yaal. Dh: degmo; degaan.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) halbeegga caabbiga danabka waxa loo qoraa sidan:

waa la naqliyay ✓

1

1. (Oon-ka) Biyo u baahasho; harraad; surmi.

2

2. (Oon-ta) Cunno; soor; oomati.

waa la naqliyay ✓

1

oon¹: m.l Baahi biyo la cabbo loo qabo; harraad.

2

oon²: m.dh Wax kasta oo la cuno ama la cabbo, cunto.

3

oon³: f.mg1 (-oomay, -oontay; -oomi) Biyo rabid.

waa la naqliyay ✓

1

oon¹: m.l Baahi biyo la cabbo loo qabo; harraad. oon²: m.dh Wax kasta oo la cuno ama la cabbo, cunto.

2

oon³: f.mg1 (-oomay, -oontay; -oomi) Biyo rabid. m.f.dh, oomid.

waa la naqliyay ✓

1

conj., neg. and ... not; that ~ which ... not

2

oon [conjunction], vl. pron. which I ...; and I ...

3

oon v. be thirsty

4

oon m. n., [abstract] thirst

5

oon [feminine] n., [collective] food, nourishment; drink, beverage

waa la naqliyay ✓

1

-ka: (n) 1. thirst (ther esi) 2. oon -oomay / oontay: (v) feel thirst

2

oon: (conjunction) used to connect words or phrase; and (andh) ~ oo

waa la naqliyay ✓

1

(fal) biyo u baaho. Oon ad harraadka aragtide. Dh: harraad, dhanqalan.

2

oon -ka: (magac, lab, keli) harraad; biyo la cabbo la'aan. Dh: harraad.

3

oon-ta: (magac, dhedig, keli) cunto wixii dux ama dufan leh. Qof oon xoolaad haysta macaluuli ma disho.

4

oon-ta: (magac, dhedig, keli) eeg oomatida.

waa la naqliyay ✓

m.l Miro yaryar oo udgoon oo ay dumarku isku carfiyaa.

waa la naqliyay ✓

-ka: (magac, lab, keli) midho iyo ubaxyo la isku daro oo cadar laga tuujiyo.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-yay, -yday; -yi) Oohin sameyn. la-mid: booy.

waa la naqliyay ✓

f.mg1 (-yay, -yday; -yi) Oohin sameyn. m.f.dh, ooyid. la-mid: booy.

waa la naqliyay ✓

v. cry, weep

waa la naqliyay ✓

-ey / -day: (n) cry by weeping; shed tears; sob (soob) ~ booy

waa la naqliyay ✓

(fal) qayli oo lilmee. Sida carrurta u oy. Dh: booy.

waa la naqliyay ✓

imperative v., sg. say!, speak!

waa la naqliyay ✓

s.m. dahab.

waa la naqliyay ✓

pref. - hor kabe macnihiisu yahay buur.

waa la naqliyay ✓

(fal) dheh; odho.

waa la naqliyay ✓